Opis wzoru Przedmiotem wzoru uzytkowego jest prefabrykowana plyta scienna, wykonywana z betonów oraz zbrojenia. Rozwiazanie ma zastosowanie przy masowej produkcji powtarzalnych wymiarami wznoszo- nych budowlach, dla których w szczególnosci mozliwe jest wykonanie skonczonej ilosci odmiennych wymiarem plyt sciennych, pozwalajacych zestawic je „na gotowo" na miejscu przeznaczenia, tzn. w konkretnej budowli, na konkretnym jej pietrze, jako sciany dzialowe i/lub nosne poszczególnych lokali. Powszechnie znane sa od dawna metody wznoszenia budowli, w których zastosowanie maja prefabrykowane plyty scienne, dostarczane na miejsce przeznaczenia, w szczególnej postaci wykona- nia. Znane sa wiec plyty scienne pelne, plyty scienne z otworami drzwiowymi, z otworami okiennymi, badz ich inne wykonania funkcjonalne, w tym kombinacje cech takich produktów. Co do zasady owe znane wykonania sa wystarczajaco wytrzymale i spelniaja stosowne normy techniczne, aby stanowily wsparta na podlozu, jednak w pozostalym zakresie samonosna, sciane pomiedzy pietrami budowli. Zwyczajowo takie budynki okreslano nazwa „budownictwo plytowe", przy czym w ogromnej wiekszosci zwiazane to bylo z prefabrykatami zelbetowymi. Powstaly jednak na skutek poszukiwania lzejszych konstrukcji, elementy bloczkowe o ksztalcie zblizonym do prostopadloscianu, wykonywane takze jako prefabrykat, za to tym razem znacznie lzejszy. Bloczki nie byly zbrojone, jednak mozna z nich bylo wznosic poszczególne sciany, zasadniczo sciany dzialowe warstwa po warstwie, z wykorzystaniem dedykowanych zapraw murarskich, a czasem zapraw klejowych. Mankamentem bloczków dla watku wznoszenia scian o strukturze lekkiego porowatego be- tonu, jest jednak ich ograniczona wielkosc, co powoduje wydluzenie czasu budowy. Gabaryt wynika dodatkowo z praktycznej potrzeby ich transportu na miejsce budowy, a takze z samych ograniczen w takim transporcie, zeby w ogóle mozna je bylo tam dostarczyc bez uszkodzen mechanicznych. Lekkie bloczki sa bowiem duzo bardziej narazone na uszkodzenia mechaniczne. Z drugiej strony, jest je duzo latwiej transportowac, wieloma rodzajami srodków transportu, ze wzgledu na wlasnie niewielki gabaryt i mase, nawet malym samochodem dostawczym, a ostatecznie w niewielkich ilosciach samochodem osobowym. Z wskazanych powodów, zarówno tych korzystnych i tych niekorzystnych, lekki beton komórkowy ewoluowal, tym razem w strone nowych technologii jego uzycia badz w strone nowych technologii po- sadawiania budynków z wykorzystaniem lekkich mieszanek betonowych. Na miejsce budowy dostar- czano bowiem jedynie szalunki wykonywane z ksztaltek, w których wykorzystano struktury porowate, oddalone wymiarem zewnetrznym na pewna odleglosc bedaca odlegloscia docelowo wznoszonej sciany. Do takiego szalunku aplikowano lekka mase wytwarzana na placu budowy, która to na zasadzie wylewania plynnych scian, formowala sie pomiedzy ksztaltkami i tam zastygala tworzac jednoczesnie warstwe izolacyjna i konstrukcyjna wznoszonej sciany. Dalsza konsekwencja tej przyspieszonej wzgle- dem wznoszonych i klejonych zaprawa pelnych bloczków technologii, bylo juz jedynie wznoszenie scian calkowicie z plynnej masy, która to po zastygnieciu i utwardzeniu, zgodnie z harmonogramem danej technologii, stawala sie sciana docelowa, która wykonywana byla w pelnym szalunku obejmujacym tak wytwarzana plyte scienna. Niedogodnosc tego typu szybkiej technologii wykorzystujacej beton porowaty, czyli nasaczony gazem, czy to powstalym z reakcji chemicznej, czy wprowadzonym do struktury inna metoda, wydaje sie do chwili zestawienia niniejszego rozwiazania nie byla zazegnana. Niedogodnoscia, która powodo- wala ograniczenie technologii do wytwarzania duzych polaciowo plyt sciennych jedynie w szalunku na miejscu posadowienia, co do zasady wydaje sie byc niezwykla trudnosc w transporcie, aby nastapil on bez mechanicznych uszkodzen dla sciany z tzw. pianobetonu, gdy jej wielkosc przekracza mozliwosc operowania nia jako elementem budowlanym. Z racji na mase takiej sciany z pianobetonu, która w mierze bezwzglednej zazwyczaj ma nie mniej niz 6 m 2 i nie jest ciensza niz 0,2 m problem wydaje sie nie do przezwyciezenia, a jego proste rozwiazanie sadzic by mozna jest nieosiagalne. Problem i roz- wiazanie staja sie tym bardziej znaczace, gdy przyjmiemy, ze grubosc scian w budynkach najczesciej oscyluje w okolicach 0,25 m, a powierzchni osiaga wartosc do 20 m 2 . Niedogodnoscia istniejacych tech- nologii jest z kolei to, ze mimo mozliwosci wykonywania lekkich plyt sciennych bezposrednio na budo- wie, sciana jedna po drugiej, poprzez zalewanie szalunku pelnego, badz przez zalewanie szalunku z elementów ksztaltownikowych masa betonowa spieniona, to owa zalewa betonu spienionego techno- logicznie utwardza sie do wytrzymalosci nominalnej dopiero ze znacznym opóznieniem, nawet kilkud- niowym. Dalsze prace niestety nie moga byc wykonywane, zanim taka wytrzymalosc nie zostanie stwier- dzona W znanym rozwiazaniu opisanym w zgloszeniu wynalazku polskiego o numerze P18013 po- dano, ze przedmiotem zgloszenia jest wielkoplytowy prefabrykowany ustrój budowlany, który charakte- ryzuje sie tym, iz szkieletowa konstrukcje obiektu tworza elementy ram zelbetowych tj. slupy i belki, czesc umieszczona w elementach prefabrykowanych, a czesc formowana jako monolityczna w miejscu ich laczenia. Prefabrykacja objete sa wszystkie elementy budowli takie jak: fundament, sciany, stropy, dach, schody, scianki dzialowe, plyty podlogowe (jastrych), okiennice, elewacja, pokrycie dachu. Wiel- kowymiarowe elementy prefabrykowane posiadaja przynajmniej jedna swoja plaszczyzne idealnie gladka w formie plyty zbrojonej matami zbrojeniowymi. Rozwiazanie bazuje na przestrzennym szkiele- cie zelbetowym zlozonym z polaczonych ze soba belek i slupów nosnych. Dopiero wolne przestrzenie wewnatrz takich wielu istniejacych w ustroju budowlanym ram wypelniane sa polaciami funkcyjnymi budynku. Poszczególne wypelnienia nie sa samowystarczalne w zakresie wytrzymalosci mechanicznej, gdyby zostaly pozbawione przestrzennego, obejmujacego element szkieletu. Z polskiego zgloszenia wzoru uzytkowego o numerze W. 126992 znany jest prefabrykat elementu sciany w ksztalcie plyty, majacej powierzchnie czolowa, powierzchnie tylna, pierwsza powierzchnie boczna, druga powierzchnie boczna, powierzchnie dolna i powierzchnie górna, zawierajacy warstwe nosna, warstwe izolacyjna i warstwe elewacyjna. Na pierwszej powierzchni bocznej jest uformowany pionowy kanal, wzdluz którego przebiega pierwsza pionowa szyna z petlami z lin stalowych, a druga powierzchnia boczna jest zaopatrzona w druga pionowa szyne z petlami z lin stalowych. W warstwie nosnej, równo z jej powierzchnia dolna plyty, znajduja sie skrzynki metalowe. Wysokosc plyty liczona od jej powierzchni dolnej do górnej miesci sie w zakresie od 2,5 do 4 m. Grubosc warstwy nosnej miesci sie w zakresie od 0,14 do 0,38 m. Grubosc warstwy izolacyjnej miesci sie w zakresie od 0,05 do 0,3 m. Grubosc warstwy elewacyjnej miesci sie w zakresie od 0,01 do 0,05 m. Opisany prefabrykat sciany jest przeznaczony do laczenia go z podlozem za pomoca skrzynki, a do laczenia z sasiadujacym prefabry- katem sciennym za pomoca petli. Rozwiazanie opisane wzorem nie ujawnia jednak metod bezpiecz- nego ich przenoszenia, dla zapewnienia braku uszkodzen mechanicznych kolejnych prefabrykatów. Z wynalazku polskiego ujawnionego w procedurze zgloszeniowej pod nr P53143 znana jest prefabrykowana plyta scienna, warstwowa. Plyta ma szkielet powstaly z dwóch belek i kilku laczacych je slupów, przy czym ma powierzchnie licowe, które wewnatrz, pomiedzy belkami i slupami, wypelnione sa zaaplikowanym do ram wypelniaczem. Wreszcie ze zgloszenia polskiego wynalazku o numerze P47617, znana jest monolityzowana, prefabrykowana, cienka plyta scienna, a ze zgloszenia wlasnego, czyli firmy Mar-Bud, któremu przypi- sano numer procedury P20499, znany jest sposób wytwarzania segmentu sciany oslonowej z uzyciem traconego szalunku, a takze segment tym sposobem wytworzony i jego zastosowanie. W znanym spo- sobie przestrzen dla rdzenia konstrukcyjnego wypelnia sie mieszanka betonowa stanowiaca pózniej po zestaleniu ów rdzen, przy czym rdzen licuje sie z krawedzia górna szalunku obwodowego. Do rdzenia stycznie po jednej stronie jego plaszczyzny, dzieki formowaniu rdzenia na plaskim szalunku traconym, przywiera warstwa termoizolacyjna ze spienionego tworzywa sztucznego, dostarczona i stanowiaca wlasnie ten tracony szalunek ze spienionego tworzywa. Po wstepnym stezeniu mieszanki betonowej usuwa sie elementy dociskowe i zdejmuje sie czlony szalunku obwodowego. Znany segment sciany oslonowej ma wiec pozostawiona warstwe termoizolacyjna dostarczona przez tracony szalunek ze spie- nionego tworzywa sztucznego i ma warstwe zbrojonego rdzenia z betonu, a warstwy sa trwale zlaczone, przy czym zakonczenia pretów zbrojenia rdzenia konstrukcyjnego z betonu sa wyprowadzone bocznie poza obrys segmentu. Segment sciany oslonowej stosuje sie do wykonywania sciany oslonowej na miejscu budowy w budynku majacym co najmniej jedna kondygnacje naziemna, poprzez uzycie wielu takich segmentów ulozonych jeden obok drugiego. Celem rozwiazania wedlug niniejszego wzoru uzytkowego jest zestawienie konstrukcji plyty sciennej, umozliwiajacej bardzo szybkie wykonywanie budynku w zakresie poszczególnych kondygna- cji, z prefabrykatów scian wytworzonych zgodnie z projektem budowlanym. Prefabrykaty plyt sciennych winny byc znacznie lzejsze od obecnie dostarczanych na place budów znanych prefabrykowanych plyt betonowych, a jednoczesnie powinny spelniac wszelkie normy wytrzymalosciowe i akustyczne, aby po- prawnie i bezawaryjnie spelnialy swa funkcje scian konstrukcyjnych i/lub dzialowych. Celem jest takze, aby plyta scienna mimo swej nizszej masy, przez co jest mniej sztywna, mogla byc bez uszkodzen mechanicznych transportowana z zakladu produkcyjnego na plac budowy w postaci utwardzonej fa- brycznie, tam montowana bez narazania obslugi na niebezpieczenstwo zwiazane z wypadkiem na sku- tek polamania plyty i/lub jej upadku, czy rozerwania plyty na kawalki, a wczesniej oczywiscie aby mogla byc bezpiecznie wytwarzana jako polac nawet o powierzchni ok. 30 m 2 , która mimo tak duzej masy mozna operowac, w tym podnosic ja, dokonywac zaladunku i rozladunku i wreszcie stabilnie bez wy- wolywania jej oscylacji podczepiac pod urzadzenie dzwigowe na te potrzeby. Cel ten zostal spelniony przez konstrukcje niniejszego wzoru uzytkowego nastepujaco. Prefabrykowana plyta scienna, korzystnie zaopatrzona jest w otwory techniczne oraz stanowi wedlug wzoru uzytkowego utwardzona, prostopadloscienna konstrukcje plaszczyznowa o wysokosci H, przy czym ma powierzchnie czolowa, powierzchnie tylna, pierwsza powierzchnie boczna, druga po- wierzchnie boczna, powierzchnie dolna i powierzchnie górna, a wykonana jest z dwóch typów betonu oraz zbrojenia z drutu o srednicy nie mniejszej niz fi6, z których jeden beton o klasie nie mniejszej niz C20 jest rdzeniem i posiada wlasnie zbrojenie. Oba betony stanowiace wlasne segmenty sa trwale ze soba zlaczone, przy czym fragmenty pretów zbrojeniowych rdzenia stanowiace zawiesie sa wyprowa- dzone poza obrys prefabrykowanej plyty sciennej z powierzchni górnej. Prefabrykowana plyta scienna charakteryzuje sie tym, ze rdzen stanowiac brylowy, prostopadloscienny segment calkowicie we- wnetrzny wzgledem powierzchni czolowej, powierzchni tylnej, pierwszej powierzchni bocznej, drugiej powierzchni bocznej, powierzchni dolnej i powierzchni górnej, jest wieszakiem zatopionym, czyli obla- nym dookólnie drugim betonem stanowiacym dla wieszaka segment obwolutowy z pianobetonu, przy czym drugi beton jest zawieszony na segmencie wewnetrznym, a wieszak zatopiony jest w pianobetonie powyzej srodka ciezkosci konstrukcji plaszczyznowej w jej ustawieniu pionowym tak, ze os pozioma OS wieszaka znajduje sie nie nizej niz na 55% wysokosci H, jednak nie wyzej niz na 95% wysokosci H. Zawiesie w postaci dwóch rozwarcie zagietych w polowie swej dlugosci pretów nosnych ma odpowied- nio dwie pary klinów zakotwionych w dnie wieszaka, po jednej parze klinów przypadajacych na konce jednego preta, zas konstrukcja plaszczyznowa ma powierzchnie nie mniejsza niz 5 m 2 w swym ze- wnetrznym obrysie, natomiast minimalna grubosc segmentu obwolutowego z pianobetonu wokól wie- szaka wynosi 0,1 m od strony powierzchni górnej, pierwszej powierzchni bocznej i drugiej powierzchni bocznej oraz minimalna grubosc obwoluty z pianobetonu wokól wieszaka wynosi 0,01 m od strony po- wierzchni czolowej i powierzchni tylnej. Gestosc konstrukcji plaszczyznowej w segmencie obwolutowym wynosi od 1000 kg/m 3 do 1650 kg/m 3 . Korzystnie otwory techniczne prefabrykowanej plyty sciennej to otwory okienne i/lub otwory drzwiowe i/lub kanaly wentylacyjne i/lub kanaly instalacyjne. Korzystnie segment obwolutowy z pianobetonu posiada prety kierunkowe podtrzymujace, zawie- szone na wieszaku, przy czym skierowane sa one ku powierzchni dolnej i korzystnie posiadaja boczne wypusty. Korzystnie prety kierunkowe podtrzymujace przenikaja przez segment wewnetrzny, korzystnie stanowiac fragment jego zbrojenia. Korzystnie wytrzymalosc na sciskanie konstrukcji plaszczyznowej w segmencie pianobetonu wy- nosi od 5 Mpa do odpowiednio 17 Mpa. Innowacja pozwala obnizyc mase produktu prefabrykowanego, w tym takze mase drutu zbroje- niowego, przy zachowaniu wytrzymalosci produktu, z czego dla sciany prefabrykowanej umozliwione jest bezpieczne operowanie takim prefabrykatem jako elementem wielkogabarytowym, zasadniczo nie- zaleznie od powierzchni, o ile mozliwe bedzie technologiczne wykonanie polaci sciennej co do zasady i potrzeb. Panel scienny zachowa wymogi co do wytrzymalosci w osi pionowej, zachowa wymogi w zakresie warunków akustycznych – ochrony i wymogów w tym zakresie. Panel prefabrykowany be- dzie zawsze lzejszy, do nawet okolo 25% niz wczesniej znane prefabrykaty o adekwatnej powierzchni polaci, i identycznej grubosci polaci, co ma znaczenie dla nosnosci zurawi i dzwigów oraz dla zmniej- szenia obciazen przenoszonych na fundamenty, a w konsekwencji ma tez znaczenie dla zwiekszenia powierzchni mozliwych do wykonania. Prefabrykaty z pianobetonu nie potrzebuja tynkowania, co do- datkowo zmniejsza ciezar metra kwadratowego panelu sciennego, mimo ze jest on juz gotowym po wyprawkach malarskich do malowania. Bezpieczenstwo jest zapewnione na etapie produkcji, prze- wozu i posadawiania na miejscu przeznaczenia. Panel nie wykazuje tendencji do kruszenia sie i lamania powodowanego przeciazeniami podczas operacji, o ile konstrukcja zostanie wykonana w zakladzie pro- dukcyjnym gwarantujacym stabilnosc warunków w trakcie wytwarzania i poprawne dojrzewanie beto- nów. Panel scienny wykonywany bedzie w pionowej formie wielokrotnej – bateryjnej. Po wykonaniu zazbrojonego rdzenia, który bedzie pelnil funkcje wieszaka, osadza sie wieszak w formie na odpowied- niej zaplanowanej wysokosci przyszlego panelu sciennego, po czym nastepuje zalanie wieszaka beto- nem lekkim, spienionym. Po zwiazaniu wyciaga sie panel scienny z form i ustawia na nastepnym sta-5 nowisku wykonawczym. Uformowane elementy po uzyskaniu wstepnej wytrzymalosci laduje sie na sa- mochody i transportuje w poblize stanowiska wykonawczego. Dzieki zastosowaniu wieszaka z betonu zbrojonego, do którego montuje sie zawiesie oraz w miare potrzeby dodatkowe prety kotwiace, mozna panel scienny podnosic dzwigiem zanim uzyska pelna wytrzymalosc. Dzieki odpowiedniemu doborowi pianobetonu mozna dla scian o grubosci 24/25 cm uzyskiwac izolacyjnosc cieplna spelniajaca warunki najnowszej normy WT 2021. Sciany nie wymagaja tynkowania. Mozna w nich zatapiac instalacje na etapie prefabrykacji lub bruzdowac na budowie. Rozwiazanie zostalo przedstawione w dwóch postaciach wykonania na rysunku, na którym Fig. 1 przedstawia schematycznie prefabrykowana plyte scienna wykonana w postaci pierwszej, w rzu- tach: od przodu, z góry, z boku, natomiast Fig. 2 przedstawia schematycznie prefabrykowana plyte scienna wykonana w postaci drugiej, takze w rzutach: od przodu, z góry, z boku. Postac pierwsza wzoru. Prefabrykowana plyta scienna 1, zaopatrzona jest w otwory techniczne 16 oraz stanowi utwar- dzona, prostopadloscienna konstrukcje plaszczyznowa 1’ o wysokosci H - 2,5 m, przy czym ma po- wierzchnie czolowa 2, powierzchnie tylna 3, pierwsza powierzchnie boczna 4, druga powierzchnie boczna 5, powierzchnie dolna 6 i powierzchnie górna 7, a wykonana jest z dwóch typów betonu oraz zbrojenia z drutu o srednicy nie mniejszej niz fi6, z których jeden beton o klasie nie mniejszej niz C20, tym razem dokladnie C20, jest rdzeniem 8 i posiada wlasnie zbrojenie 9. Oba betony stanowiace wlasne segmenty 8, 13 sa trwale ze soba zlaczone, przy czym fragmenty pretów zbrojeniowych 12 rdzenia 8 stanowiace zawiesie 12’ sa wyprowadzone poza obrys prefabrykowanej plyty sciennej 1 z powierzchni górnej 7. Rdzen 8 stanowiac brylowy, prostopadloscienny segment calkowicie wewnetrzny 8’ wzgledem powierzchni czolowej 2, powierzchni tylnej 3, pierwszej powierzchni bocznej 4, drugiej powierzchni bocz- nej 5, powierzchni dolnej 6 i powierzchni górnej 7, jest wieszakiem 8" zatopionym, czyli oblanym doo- kólnie drugim betonem stanowiacym dla wieszaka 8" segment obwolutowy 13 z pianobetonu 13’ i jed- noczesnie drugi beton jest zawieszony na segmencie wewnetrznym 8’, przy czym wieszak 8" zatopiony jest w pianobetonie 13’ powyzej srodka ciezkosci konstrukcji plaszczyznowej 1’ w jej ustawieniu piono- wym tak, ze os pozioma OS wieszaka 8" znajduje sie nie nizej niz na 55% wysokosci H, jednak nie wyzej niz na 95% wysokosci H, tym razem znajduje sie na wysokosci 55%. Zawiesie 12’ w postaci dwóch rozwarcie zagietych w polowie swej dlugosci pretów nosnych 12" ma odpowiednio dwie pary klinów 14 zakotwionych w dnie 15 wieszaka 8", po jednej parze klinów 14 przypadajacych na konce jednego preta nosnego 12", zas konstrukcja plaszczyznowa 1’ ma powierzchnie nie mniejsza niz 5 m 2 , tym razem dokladnie 5 m 2 w swym zewnetrznym obrysie, natomiast minimalna grubosc segmentu ob- wolutowego 13 z pianobetonu 13’ wokól wieszaka 8" jest zachowana i wynosi 0,1 m od strony po- wierzchni górnej 7, pierwszej powierzchni bocznej 4 i drugiej powierzchni bocznej 5 oraz minimalna grubosc obwoluty z pianobetonu 13’ wokól wieszaka 8" wynosi 0,01 m od strony powierzchni czolowej 2 i powierzchni tylnej 3, natomiast wynosi 1 m od powierzchni górnej 1, gdyz wysokosc wieszaka wynosi 0,75 m. Gestosc konstrukcji plaszczyznowej 1’ w segmencie obwolutowym 13 wynosi od 1000 kg/m 3 do 1650 kg/m 3 tym razem 1650 kg/m 3 . Otworami technicznymi 16 prefabrykowanej plyty sciennej 1 sa: kanal wentylacyjny 16’ i kanal instalacyjny 16". Wytrzymalosc na sciskanie konstrukcji plaszczyznowej 1’ w segmencie pianobetonu 13’ wynosi od 5 Mpa do odpowiednio 17 Mpa, tym razem 17 MPa. Postac druga wzoru. Jak powyzej z nastepujacymi zmianami. Beton o klasie nie mniejszej niz C20, tym razem C50, jest rdzeniem 8 i posiada wlasnie zbrojenie 9. Os pozioma OS wieszaka 8" znajduje sie nie nizej niz na 55% wysokosci H, jednak nie wyzej niz na 95% wysokosci H, tym razem na 95%, gdzie H - 4 m. Konstrukcja plaszczyznowa 1’ ma powierzchnie nie mniejsza niz 5 m 2 , tym razem 25 m 2 , bo jej szerokosc wynosi 6,25 m. Minimalna grubosc segmentu obwolutowego 13 z pianobetonu 13’ wokól wieszaka 8" wynosi 0,5 m od strony pierwszej powierzchni bocznej 4 i drugiej powierzchni bocznej 5 oraz minimalna grubosc obwoluty z pianobetonu 13’ wokól wieszaka wynosi 0,05 m od strony powierzchni czolowej 2 i powierzchni tylnej 3, natomiast wynosi 0,1 m od strony powierzchni górnej 7, gdyz wysokosc wieszaka 8" wynosi 0,2 m. Gestosc konstrukcji plaszczyznowej 1’ w segmencie obwolutowym 13 wynosi od 1000 kg/m 3 do 1650 kg/m 3 , tym razem 1000 kg m 3 . Wytrzymalosc na sciskanie konstrukcji plaszczyznowej 1’ w segmencie obwolutowym 13 z pianobetonu 13’ wynosi od 5 Mpa do odpowiednio 17 Mpa, tym razem 5 MPa. Otworami technicznymi 16 prefabrykowanej plyty sciennej 1 sa: otwór okienny 16"’ i otwór drzwiowy 16"". Segment obwolutowy 13 z pianobetonu 13’ posiada prety kierunkowe podtrzymujace 17, dwie sztuki, po jednej na krancach wieszaka 8", zawieszone na wieszaku 8", przy czym skierowane sa one ku powierzchni dolnej 6 i po- siadaja boczne wypusty 18. Prety kierunkowe podtrzymujace 17 przenikaja przez segment wewnetrzny 8, stanowiac fragment jego zbrojenia 9. PL PL PL PL PL PL PL PL PL PL PL PL PL PL PL PL PL PL PL PL