PL 72 080 Y1 2 Opis wzoru Okreslenie dziedziny techniki: Pszczelarstwo, sprzet pszczelarski, ule. Opis wzoru uzytkowego Zaprojektowana konstrukcja ula opracowana zostala szczególowo dla modelu wielkopolskiego stojaka (rys. 17, 18, 19, 25 i 26). Budowe korpusu ula zaczynamy od wykonania dwóch jednakowych ramek (rys. 2, fot. 6) z osmiu sosnowych lub swierkowych kantówek (rys. 1). W górnej ramce nalezy wyfrezowac faze 12 ? 10 mm. Taki rowek daje 20-milimetrowa tolerancje, by kolejne korpusy na siebie pasowaly. Nastepnie ramki od wewnatrz obijane sa dwudziestoma listewkami boazerii z drewna lipo- wego lub topoli (rys. 3, 4, 5, 6, fot. 7) w sposób pokazany na rysunku 5. Tutaj szesnascie deseczek jest standardowych (rys. 3), a cztery symetryczne (rys. 4). Takie ulozenie zapewnia to, ze wszystkie deseczki maja jednakowy wymiar i w zwiazku z tym przy montazu nie ma indywidualnego dopasowy- wania. Dla scislosci ukladanie zaczynamy od deseczki symetrycznej od górnego lewego rogu i kieru- jemy sie w prawo (rys. 5). Po obiciu boazeria powierzchnie górna i dolna korpusu nalezy wyrównac na kole polerskim lub szlifierce tasmowej. Deseczki boazerii wskazane jest wykonac i ulozyc z jednomili- metrowym luzem. W nastepnej kolejnosci na boazerie pomiedzy ramki ukladamy trzcine dlugosci 462 mm i zabezpieczamy ja na rogach od zewnatrz deseczkami (rys. 11 i 13) w sposób pokazany na rysunku 10 i fotografii 8. Trzcina jest ukladana kolejno stronami na styk, a kazdy bok jest krótszy o jedna grubosc scianki. Na jednej stronie dla korpusu przeznaczonego na gniazdo nalezy wykonac otwór (rys. 16). By wykonac otwór nalezy wczesniej przygotowac kostke (rys. 7) i zamocowac ja (rys. 8). Nastepnie przegotowac deseczke (rys. 12), przybic ja i wywiercic ten otwór (rys. 16). Wokól miejsca przebicia kostki, w której zostal wywiercony otwór wentylacyjny trzcina musi byc odpowiednio krótsza (rys. 10) – z lewej ma 241 mm, a z prawej 176 mm (rys. 9). Ul od srodka ma tradycyjne pelne odesko- wanie, od zewnatrz natomiast odsloniete ocieplenie trzcinowe z naroznymi deseczkami konstrukcyj- nymi (fot. 1, 2, 3). Dolna ramka od góry w srodkowych odcinkach, gdzie nie jest oslonieta deseczkami, ma wykonane na strugarce dodatkowo lekkie nachylenie – spadek na zewnatrz. Nachylenie to zapo- biega wplywaniu deszczówki która niekiedy splywa z poprzecznie ulozonej trzciny i moglaby dostac sie do wnetrza ula. Ostatnia czynnoscia konstrukcyjna jest przybicie symetryczne dwóch uchwytów (rys. 14 i 15). Po wykonaniu konstrukcji wskazane jest od zewnatrz wykonac konserwacje, impregnacje drewna i trzciny. Powierzchnie ustawiania korpusu górna i dolna sa gladkie. Brak jest wrebów uszczel- niajacych i ustalajacych polozenie jak w tradycyjnych korpusach (fot. 5 i 9). Bez tych wrebów korpus ma prostsza budowe, latwiejsza obsluge przy oczyszczaniu, ustawianiu i jest trwalszy – nie ma ele- mentów narazonych na wyszczerbienia. Do ustalania polozenia korpusu na dennicy czy kolejnym kor- pusie zastosowano przedluzone o 10 mm deseczki narozne. Plaskie powierzchnie z drewna z oczywi- stych wzgledów (niedokladnosc wykonania czy praca naturalnie uksztaltowanej niejednolitej struktury) nie przylegaja równo do siebie. Pojawiajace sie niekiedy nieszczelnosci po ustawieniu korpusu samo- czynnie zanikaja po krótkim ulezeniu dzieki solidnej masywnej konstrukcji. Plaska powierzchnia przy- legania poza wspomnianymi juz korzysciami ujednolica korpusy z róznych serii, lat, dokladnosci wyko- nania. One zawsze beda do siebie pasowac. Idea budowy tego ula to od wewnatrz cienka szczelna deseczka z miekkiego drewna, a od zewnatrz ciepla porowata trzcina. Taka konstrukcja pozwala utrzy- mac dobry klimat cieplno-wilgotnosciowy w gniezdzie pszczól. Dobre wydostawanie sie nadmiaru wil- goci, a od zewnatrz rozpraszanie promieniowania slonecznego. Procesy te przebiegaja w sposób na- turalny. W tej konstrukcji nastepuje wyciaganie wilgoci w ten sposób, ze za cienka deseczka znajduja sie owady produkujace cieplo i wilgoc. Dalej ta deseczka oslonieta jest porowata sucha trzcina. Trzcina jest naturalnie zawsze sucha, bo na skutek duzej porowatosci równiez w srodku lodyg sa one oplywane przez powietrze. Mozna powiedziec, ze trzcina przepuszcza cieplo, tak, ale nie bezproduktywnie, po- niewaz dzieki stracie ciepla nastepuje odparowanie wilgoci. Ul ocieplony trzcina to optymalna kon- strukcja – kompromis miedzy zimna konstrukcja z litego drewna a luksusowo ocieplonym w pojeciu czlowieka ulem z poliuretanu. Jedyna wada takiej konstrukcji to ciezar. Nalezy zauwazyc jednak, ze ciezar wlasciwy trzciny (0,25–0,17 kg/litr) jest o ponad polowe mniejszy od ciezaru wlasciwego drewna (0,55 kg/litr sosna, 0,53 kg/litr lipa – powietrzno-suchego), stad kazde zastapienie drewna trzcina pod tym wzgledem teoretycznie wydaje sie korzystne. W zaproponowanych wymiarach korpus ula wielko- polskiego wazy 8–10 kg. Przy zmniejszeniu grubosci ocieplenia trzcina np. o polowe do 30 mm waga korpusu spada o ponad polowe. W ulu bardzo wazne jest ocieplenie na zime przestrzeni z góry gniazda. Tutaj cala powierzchnia jest plaska (fot. 4 lub 5), brak wrebów (fot. 9), wiec mozna polozyc PL 72 080 Y1 3 ocieplenie dowolne np. plyty kartonowe (fot. 5, 13, 14), Latem, gdy ul wystawiony jest na promienio- wanie sloneczne, równie wazne jest zabezpieczenie go od góry ocieplonym daszkiem. Daszek z trzciny jest tanszy od ocieplonego tradycyjnego. Solidny ocieplony daszek zabezpiecza równiez konstrukcje calego ula, co przedluza jego zywotnosc (fot. 12 i 13). Budowe daszka zaczynamy od wykonania czesci konstrukcyjnych, najpierw dwóch symetrycznych szczytów (rys. 20) zbitych z dwóch warstw dese- czek – zewnetrzne deseczki sa ustawione pionowo, a wewnetrzne prawie prostopadle wzdluz spadku daszka. W nastepnej kolejnosci nalezy przygotowac przednia deseczke (rys. 21), kantówke po- przeczna (rys. 22) i dwie kantówki wzdluzne (rys. 23). Przygotowane elementy nalezy skrecic za po- moca wkretów ciesielskich i wkretami do drewna (rys. 25, fot 15). Na te konstrukcje ukladamy odcinki trzciny o dlugosci ponad 70 cm i pikujemy w trzech rzedach drutem nierdzewnym lub miedzianym. Dolne pikowanie jest przewlekane przez otwory wywiercone w tym celu w kantówce poprzecznej, górne w deseczce przedniej, a srodkowe wiaze tylko trzcine (fot. 14, 16, 17). Po pikowaniu i przywia- zaniu pokrycia nalezy wyrównac i przyciac z dolu i z góry trzcine i zamontowac obróbke blacharska (rys. 24). Daszek pokryty trzcina wazy od 16 do 20 kg, dzieki swojej wadze jest równiez odporny na dzialanie wiatru. Dotychczas budowane ule z trzciny czy slomy byly przewaznie w calosci z tego samego materialu wiazane drutem lub sznurkiem (fot. 11). Konstrukcje takie sa niestabilne, malo sztywne i pracochlonne, powierzchnia od srodka jest równiez bardzo nietrwala w wyniku zaklejania woskiem i propolisem przez pszczoly i kolejnego usuwania – wyrywania i zeskrobywania przez pszczelarza. Jak juz bylo wspo- mniane istota tego ula to prosta tradycyjna konstrukcja i proste wykonanie. Od srodka jest deseczka, a na zewnatrz grube ocieplenie trzcina ulozona w prosty sposób i zamocowana tylko deseczkami na- roznymi. Podstawa budowy sa dwie dokladnie wykonane ramki z dobrego drewna. Dzieki takim rygorom otrzymuje sie solidna, sztywna konstrukcje, ale na tyle by mogla sie szczelnie ulozyc na dennicy lub kolejnym korpusie. Przede wszystkim takie wykonanie pozwala na zrezygnowanie z tradycyjnych wre- bów uszczelniajacych. Obecnie przecietna osoba zdaje sobie sprawe, ze z pszczolami dzieje sie cos zlego. Monokultura w rolnictwie, wszechobecna chemia, nowe choroby i szkodniki – warroza (Varroa destructor), zmiany klimatyczne, eksperymenty w hodowli i w genetyce, poza tym równiez ule ze steroduru. Ul z tworzywa sztucznego, albo nawet tylko ocieplony sztucznie (fot. 10), to oddzielanie owadów od naturalnych warun- ków atmosferycznych panujacych w danej porze dnia, pory roku i klimatu. Ule wykonane z poliuretanu lub styroduru (twardego steropianu) maja nienaturalne, niezdrowe srodowisko termiczno-wilgotnosciowe. Pszczoly w takim ulu pozbawione sa instynktu samozachowawczego. Pszczoly maja swój sposób na ogrzanie sie. Skupiaja sie w klab i ograniczaja aktywnosc. Ponadto w pozyskiwanym miodzie, propolisie, mleczku pszczelim, wosku z pewnoscia znajda sie pylki z tworzywa sztucznego, z którego zrobiony jest ul. Produkty pszczele to przeciez symbole zdrowia stosowane nawet w leczeniu ludzi, apiterapii. Do budowy ula nalezy stosowac drewno ze starszych, grubszych drzew i niesekate czubki. Rów- niez trzcine jednoroczna pozbawiona lusek i czubków, zszywki, gwozdzie i wkrety nierdzewne. Gwa- rantowany okres 30-letniej eksploatacji jest czasem minimalnym. Dla slomy przyslowiowego czegos nietrwalego okres ten wynosi najwyzej 20 lat. Dla pelnej konstrukcji ula modelu wielkopolskiego dolaczono tutaj projekt pólnadstawki (rys. 19, fot. 1, 2 i 3), ciekawe rozwiazanie dennicy (rys. 26) i przykladowe przykrycia od góry ula na zime plytami kartonowymi (fot. 5, 13 i 14) na lato prosta powalka, a w upaly nawet siatka do pozyskiwania propolisu (fot. 14). Wymian ula sa dostosowane do standardowych ramek wielkopolskich 392 ? 360 ? 260 z listewek ? 10 korpusu dziesiecioramkowego. Przyblizona kalkulacja kosztów wykonania ula wielkopolskiego. Korpus – tarcica (kantówki, deski) – 10–20 zl, trzcina 2–4 zl, obróbka i przygotowanie elementów 4–10 zl, montaz i zbicie 15–30 zl (pominieto gwozdzie i impregnat); razem tzw. podstawowe koszty bezposrednie w granicach 31–64 zl. Daszek – tarcica (kantówki, deski) – 5–6 zl; trzcina 9–10 zl; blacha, drut, wkrety 5–10 zl; robocizna –25 zl; razem 39–51 zl. Koszty bezposrednie wykonania ula wielkopolskiego – 2 korpusy 62–128 zl, pólnadstawka 31– 64 zl (przyjeto cene taka jak korpusu), dennica 45–55 zl (obliczono dla przykladowej zaprezentowanej na rys. 26), daszek 39–51 zl, ocieplenie na zime 9 zl (trzy plyty kartonowe), powalka 11 zl (plyta sklejka i piec pajaczków), trzy komplety ramek 40–45 zl, stojak pominieto: razem 237–363 zl plus 20% kosztów posrednich = 284,4–435,6 plus 23% vatu – 350–536 zl. PL 72 080 Y1 4 Wyrózniajace cechy zaprojektowanego ula i korzysci z zastosowania tej konstrukcji: ? w calosci wykonany jest z materialów naturalnych, ekologicznych, ? podwyzszona zdrowotnosc pszczól, naturalny klimat ciepla i wilgoci, podczas mrozów w ulach ocieplonych materialami sztucznymi odklada sie lód, ? idealne warunki do przezimowania pszczól, ? pozyskane produkty pszczele miód, propolis, mleczko czy wosk sa naturalnie czyste, zdrowe, pozbawione pylów tworzyw sztucznych, ? konstrukcja jest sztywna, umiarkowanie ubita trzcina stabilizuje konstrukcje, ? zuzywa sie mniej drewna (na zewnetrznych scianach zamiast drewna jest tylko ocieplenie – trzcina), ? ul jest suchy, ocieplony styropianem, ma ograniczona przepuszczalnosc wilgoci, ? jest cieply dodatkowo dzieki naturalnemu wyciaganiu wilgoci porowata trzcina, ? odporny na przegrzanie sloneczne – moze siac w dowolnym miejscu na pelnym sloncu, ? odporny na myszy (w ulach ze slomy myszy to powazny problem), ? zwiekszona trwalosc ula, 30 lat to gwarantowany okres eksploatacji przedstawionej konstruk- cji (w ulach ocieplanych styropianem zima jest duzo wilgoci, co w polaczeniu z cieplem i para pochodzaca od zimujacych pszczól powoduje intensywne psucie drewna (fot. 10)), ? ramki po zimowaniu utrzymuja swiezy wyglad (fot. 4), ? plastry nieobsiadane przez pszczoly nie sa splesniale, ? od srodka jest gladka powierzchnia – boazeria (ulatwia to zeskrobywanie ze scian woskowo- -propolisowej zabudowy wykonanej przez pszczoly), ? prostsze sposoby ocieplenia ula na zime od góry np. plytami kartonowymi – powierzchnie laczenia korpusów sa plaskie bez wrebów (fot. 5 i 13), ? naturalna utylizacja, ? wykonany z tanich materialów – 1 m 3 trzciny to tylko 12 zl, a 1 m 3 styropianu ponad 40 zl, ? estetyczny, niesztuczny wyglad (fot. 1, 2, 3, 12 i 13), ? stabilny odporny na dzialanie wiatru (nie ma koniecznosci obciazania czy przywiazywania ula), ? konstrukcja jest wygluszona i tlumi dzwieki (w tradycyjnych ulach podczas wykaszania ko- siarka spalinowa nawet najlagodniejsze pszczoly staja sie pobudzone), nie rezonuje, ? w zdecydowanej wiekszosci przypadków mozna zrezygnowac z wentylacji w ulu (jezeli jest duzo czerwiu przy tzw. intensywnej gospodarce pasiecznej pewna wentylacja jest jednak la- tem wskazana), ? technologicznosc konstrukcji – zasadniczo jednakowe odcinki trzciny, jednakowe kantówki na ramki proste w wykonaniu elementy, ? duza dowolnosc w konstrukcji dennicy – duza plaska powierzchnia do ustawienia, duze luzy i tolerancje – korpusy z róznych wykonan zawsze beda do siebie pasowac, ? przystosowana do zawieszenia podkarmiaczki zewnetrznej, ? ogranicza nastrój rojowy, ? zwiekszona pracowitosc rodziny pszczelej, ? zwiekszona efektywnosc pracy pszczól, ograniczone straty energii na utrzymanie odpowied- niej temperatury, ? ogranicza wychodzenie z ula pszczól i zawieszanie tzw. bród, ? brak metalowych okuc i pretów, drutu jak w typowych ulach ze slomy, ? zapobiega masowemu wychodzeniu z ula i zamarzaniu zdezorientowanych pszczól na skutek nienaturalnych warunków jak w tych ulach zbudowanych z poliuretanu lub styroduru, ? mozliwosc naprawy, renowacji. PL PL PL PL PL