Pierwszenstwo: Zgloszenie ogloszono: 10.04.1973 Opis patentowy opublikowano: 26.10.1974 71913 KI. 63c, 10/01 MKP B60k 21/10 Twórcawynalazku: Edward Habich Uprawniony z patentu tymczasowego: Politechnika Warszawska, Warszawa (Polska) hbuotekaI Przekladnia planetarna do ciagników rolniczych Wynalazek dotyczy przekladni planetarnej do ciagników rolniczych posiadajacych trzy biegi do przodu i jeden bieg wsteczny. Przekladnia ta jest przeznaczona do zabudowania w kadlubie ciagnika przed umieszczona szeregowo przekladnia dodatkowa o trzech lub wiecej biegach, przelaczana za pomoca zazebien lub sprzegiel zebatych; uzyska sie w ten sposób 9 lub wiecej biegów, gdyz warunki pracy ciagników rolniczych wymagaja stosowania przekladni o duzej liczbie biegów.Przekladnie ciagników rolniczych budowane sa zwykle o osiach stalych, a ich przelaczanie odbywa sie przez przesuwanie kól zebatych lub sprzegiel zebatych, przy jednoczesnym wylaczeniu sprzegla glównego.Manipulacja zmiany biegów wymaga wiec przerwania napedu, a w trudnych warunkach pracy ciagnika jest uciazliwa i wymaga duzej wprawy od kierowcy. W praktyce eksploatacyjnej stwarza to sklonnosc kierowcy do jazdy zmniejsza predkoscia w stosunku do predkosci mozliwej do osiagniecia wdanych warunkach pracy i stanowi o zmniejszonej wydajnosci ciagnika. Dlatego tez wprowadzenie do ciagników rolniczych przekladni przelaczanych automatycznie stanowi istotny postep w konstrukcji tych ciagników.Jednakze konstrukcja wielobiegowej przekladni o automatycznym przelaczaniu biegówjest skomplikowa¬ na i kosztowna. Bardziej proste rozwiazanie stanowi zastosowanie tylko trzybiegowej przekladni przelaczanej automatycznie w polaczeniu ze zwykla skrzynia biegów. W takim przypadku uzyskuje sie kilka zakresów predkosci ciagnika przez przelaczanie zwyklej skrzyni biegów, zas w ramach kazdego zakresu predkosci uzyskuje sie trzy biegi do przodu i jeden bieg wsteczny przelaczany w sposób automatyczny. Potrzebny zakres predkosci kierowca wybiera zawczasu zaleznie od przewidywanych warunków pracy ciagnika. Ze stawianych ciagnikom wymagan wynika, ze predkosci jazdy ciagnika na kolejnych biegach nie powinny róznic sie od siebie wiecej niz o 35 procent. Istniejace dotychczas automatycznie przelaczane trójbiegowe przekladnie planetarne stosowane w samochodach tych wymagan nie spelniaja, gdyz zakres mozliwych do uzyskania przelozen dla przekladni planetarnej zalezy od jej struktury.Stwarza to nowy problem techniczny i powoduje koniecznosc znalezienia takiej struktury trójbiegowej przekladni planetarnej, która moze spelnic wymagania stawiane przekladniom ciagników rolniczych.Do wymagan tych nalezy zaliczyc przede wszystkim moznosc uzyskania potrzebnych wartosci przelozen i ich wlasciwego rozkladu, a takze uzyskanie prostej, zwartej i wytrzymalej budowy przekladni. A oprócz tego szereg innych postulatów, jak np. unikniecie nadmiernych predkosci obracajacych sie kól.2 71913 Jedynie znane zliteratury rozwiazanie trzybiegowej przekladni planetarnej zbiegiem wstecznym zastosowanej do ciagnika rolniczego pojawilo sie w roku 1970. Uzyskano wlasciwe wartosci przelozen przy jezdzie do przodu, a mianowicie: 1; 1,27 i 1,71, jednak nie udalo sie przy przyjetej strukturze przekladni uzyskac mniejszej wartosci przelozenia biegu wstecznego niz -1, co uniemozliwia ruszanie do tylu na wyzszych zakresach predkosci.Rozpatrywane zagadnienie techniczne jest rozwiazane wedlug wynalazku w nastepujacy sposób. Zastoso¬ wano dwa jednakowe szeregi planetarne, skladajace sie z kola o zazebieniu wewnetrznym, znajdujacego sie wewnatrz niego kola zebatego slonecznego (centralnego) i laczacych je satelitów. Ramie wodzace satelitów pierwszego szeregu planetarnego polaczono na stale z kolem slonecznym drugiego szeregu, osadzonym.na tulei i polaczonym z hamulcem. Kolo o zazebieniu wewnetrznym drugiego szeregu polaczono za pomoca walu i sprzegla ciernego z walem napedzajacym przekladnie. Kolo sloneczne pierwszego szeregu jest takze laczone z walem napedzajacym przekladnie za pomoca drugiego sprzegla ciernego, oraz z drugim hamulcem. Wal odbierajacy naped od przekladni planetarnej jest polaczony z ramieniem wodzacym satelitów drugiego szeregu i z kolem o zazebieniu wewnetrznym pierwszego szeregu planetarnego.Przekladnia planetarna stanowiaca przedmiot niniejszego wynalazku jest przedstawiona na rysunku schematycznym, na którym uwidocznione drugie kolo zebate o zazebieniu wewnetrznym 15 jest polaczone z walem silnika 1 za posrednictwem srodkowego walu 7 i hydraulicznie sterowanego sprzegla przedniego Si Kolo to zazebia sie z satelitami 4 osadzonymi obrotowo na ramieniu wodzacym 3. Ramie wodzace 3 jest polaczone na stale z pierwszym kolem zebatym o zazebieniu wewnetrznym 12 i z walem odbierajacym naped 6. Kolo sloneczne 14 zazebiajace sie z satelitami 4 jest, za posrednictwem tulei 13, polaczone z ramieniem wodzacym 10 pierwszego szeregu planetarnego, a za posrednictwem drugiej tulei 9 laczy sie z hamulcem tylnym H2 osadzonym w nieruchomym kadlubie 5. Satelity 2 pierwszego szeregu planetarnego zazebione sa z kolem slonecznym 11, które za posrednictwem tulei 8jest zwiazane ze sprzeglem tylnym S2 i hamulcem przednim Hi.Przekladnia ta funkcjonuje w nastepujacy sposób. Bieg pierwszy, najwolniejszy wlacza sie przez wlaczenie sprzegla przedniego Sx i zahamowania hamulca tylnego H2. Naped przenosi sie wtedy przez to sprzeglo na srodkowy wal 7 i drugie kolo zebate o zazebieniu wewnetrznym 15, zas kolo sloneczne 14 zostaje unierucho¬ mione. Wartosc przelozenia pierwszego biegu okresla sie z zaleznosci: ii = 1 + r— , gdzie Zl5 , gdzie Z14 oznacza liczbe zebów kola slonecznego 14, z15 liczbe zebów drugiego kola zebatego o zazebieniu wewnetrznym 15.Na biegu drugim pozostaje nadal wlaczone sprzeglo przednie Si, zas zamiast hamulca tylnego H2 wlacza sie hamulec przedni Hi unieruchamiajacy kolo sloneczne 11, pracuja wtedy oba szeregi planetarne, zas przelozenie biegu drugiego oblicza sie w zaleznosci: Zl4 h = 1 +— Z12 Zn gdzie Zn izi2 sa to liczby zebów kól zebatych, slonecznego 11 i pierwszego kola zebatego o zazebieniu wewnetrznym 12.Na biegu trzecim wlaczone sa jednoczesnie obydwa sprzegla. Obydwa hamulce sa wtedy zwolnione i cala przekladnia obraca sie wewnatrz kadluba 5 jako jedna calosc.Bieg wsteczny uzyskuje sie przez wlaczenie sprzegla tylnego S2 i hamulca tylnego H2. Przelozenie tego biegu wynosi: - Z12 *w — s^ zn Optymalnym rozwiazaniem tej przekladni jest zastosowanie jednakowej liczby zebów odpowiednich kól zebatych w obu szeregach planetarnych. Stosunek liczb zebów kól zebatych jest, zi4 i Zu ik wzgledów konstrukcyjnych najkorzystniejszy mozliwie najwiekszy, praktycznie okolo0,6. zi s "i\ 2 Przy takim zalozeniu otrzymamy nastepujace wartosci przelozen na poszczególnych biegach przekladni planetarnej: ii = 1,6; i2 = 1,22; i3 = 1 i iw = -1,67. Pozwala to na uzyskanie wlasciwego stopniowania predkosci ciagnika rolniczego.3 71913 PL PL