Pierwszenstwo: Zgloszenie ogloszono: 15.03.1973 Opis patentowy opublikowano: 12.10.1974 71774 KI. 63c,8/01 MKP B60k 17/06 BIBLIOTEKA Twórcywynalazku: Seweryn Orzelowski, Jan Nazalewicz Uprawniony z patentu tymczasowego: Przemyslowy Instytut Motoryzacji, Warszawa (Polska) Tizywalkowa skrzynka biegów, zwlaszcza do pojazdów mechanicznych Wynalazek dotyczy ukladu konstrukcyjnego trzywalkowej skrzynki biegów, zwlaszcza do pojazdów mechanicznych z walcowymi kolami zebatymi o zazebieniu zewnetrznym.Znane trzywalkowe skrzynki biegów maja trzy walki zaopatrzone w kola zebate, umozliwiajace uzyskanie dwóch, trzech lub wiecej predkosci obrotowych walka napedzanego. Przelozenie kazdego biegu, oprócz bezposredniego jest realizowane przez dwa stopnie przekladni — pare kól zebatych stalego zazebienia i pare kól zebatych odpowiedniego biegu. Walek napedzajacy skrzynki biegów polaczonyjest za pomoca sprzegla z walem korbowym silnika, walek napedzany skrzynki biegów polaczony jest przez przegub z walem napedowym samochodu, a walek posredni skrzyni biegów, sluzy do przekazywania napedu z walka napedzajacego na walek napedzany skrzynki biegów — na wszystkich biegach z wyjatkiem biegu bezposredniego, kiedy to naped przenosi sie bezposrednio z walka napedzajacego na walek napedzany. Walek napedzajacy jest polaczony z walkiem posrednim za pomoca pary kól zebatych o przelozeniu stalym, stanowiacym przekladnie wstepna, natomiast walek posredni z walkiem napedzanym polaczony jest za pomoca kól zmianowych w ilosci dwóch par lub wiecej, stalych lub przesuwnych, wlaczanych przez przesuwanie lub przy pomocy sprzegiel klowych i synchro¬ nizatorów. Synchronizatory lub kola przesuwne sa umieszczone na walku napedzanym.Wada znanych trzywalkowych skrzynek biegów jest umieszczenie synchronizatorów na walku napedza¬ nym, w zwiazku z czym momenty bezwladnosci mas synchronizowanych maja duze wartosci (moment bezwlad¬ nosci tarczy sprzeglowej jest redukowany przez kwadrat przelozenia stalego). Duza praca tarcia, jaka wykonuje synchronizator celem wyrównania predkosci obrotowej mas wirujacych, wymaga stosowania synchronizatorów o duzych wymiarach oraz zmniejsza ich trwalosc.Ponadto stosowanie wstepnej przekladni stalej o przelozeniu wiekszym od jednosci, miedzy walkiem napedzajacym i walkiem posrednim, powoduje, ze moment na walku posrednim i walku napedzanym jest wiekszy niz na walku napedzajacym. Rzutuje to w niekorzystny sposób na trwalosc lozysk i wymiany kól i walków. Duze wartosci momentu obciazajacego elementy znanych skrzynek biegów, wymagaja stosowania szerokich kól zebatych poszczególnych biegów oraz sztywnych walków z uwagi na wieksze wartosci sil miedzyzebwy^be2 71774 Niedogodnosci dotychczasowych rozwiazan trzywalkowych skrzynek biegów, usuwa rozwiazanie wedlug wynalazku, które rózni sie od znanych rozwiazan tym, ze przelozenie stale znajduje sie miedzy walkiem posrednim a walkiem napedzanym.Takie umieszczenie przelozenia stalego za przekladniami poszczególnych biegów w trzywalkowej skrzynce umozliwia zmniejszenie wartosci momentów bezwladnosci synchronizowanych mas, dzieki umieszczeniu synchronizatorów na walku napedzajacym. Synchronizatory takie moga byc znacznie mniejsze i beda odznaczac sie wieksza trwaloscia. Rozwiazanie konstrukcyjne skrzynki biegów wedlug wynalazku zapewnia zmnie^tehie wartosci momentu obciazajacego kola zmianowe poszczególnych biegów w stosunku do rozwiazania konwencjonalnego. Zmniejszenie sil przenoszonych przez kola zebate, pozwoli na zmniejszenie wymiarów tych kól i walków, a w zwiazku z tym wymiarów gabarytowych i ciezaru skrzynki biegów. Zmniejszeniu ulegnie obciazenie lozysk, co mimo zwiekszenia ich predkosci obrotowej znacznie wplynie na poprawe ich trwalosci.Przedmiot wynalazku jest przedstawiony w przykladzie wykonania na rysunku, na którym uwidoczniono schemat kinematyczny piedobiegowej skrzynki biegów, pomijajac dla uproszczenia kola zebate realizujace przelozenia biegu wstecznego.Na walku napedzajacym 1 jest zamocowane przesuwne kolo zebate 2 oraz nieprzesuwnie kola zebate 3,4 i 5, przy czym kola zebate 3 i 4 sa laczone z walkiem napedzajacym 1 przy pomocy synchronizatora 6, a kolo zebate 5 przy pomocy synchronizatora 7. Na walku posrednim 8 sa zamocowane na stale kola zebate 9,10,11 i 12 wspólpracujace z kolami zebatymi 2, 3, 4 i 5, stanowiace uklad zmiany predkosci trzywalkowej skrzynki biegów oraz kolo zebate 13 wspólpracujace z kolem zebatym 14 stanowiace przelozenie stale A.Naped trzywalkowej skrzyni biegów przenosi sie z silnika przez sprzeglo na walek napedzajacy 1, przez przelozenie poszczególnych biegów realizowane kolami zebatymi 2, 3,4,5,9,10,11 i 12 oraz synchronizatora¬ mi 6 i 7, na walek posredni 8, z którego przez stale przelozenie realizowane kolami zebatymi 13 i 14 na walek napedzany 15, napedzajacy przez przegub wal napedowy samochodu.W czasie pracy skrzynki biegów na biegu pierwszym, kolo zebate 2 jest przesuniete i zazebia sie z kolem zebatym 9 na biegu drugim wspólpracuja kola zebate 3 i 10 oraz synchronizator 6, na biegu trzecim- kola zebate 4 i 11 oraz synchronizator 6, na biegu czwartym - kola zebate 5 i 12 oiaz synchronizator 7, na biegu piatym- walek napedzajacy 1 jest polaczony przy pomocy synchronizatora 7 z walkiem napedzanym 15. PL PL