Pierwszenstwo: Zgloszenie ogloszono: 30.05.1973 Opis patentowy opublikowano: 15.07.1974 70882 10.2-ld1, 1 MKPfl02k 23/00 Twórcy wynalazku: Andrzej Buzc, Andrzej Mokrosinski, Wieslaw Seruga, Józef Zamojski, Anastazy Rudzinski, Jerzy Stachura Uprawniony z patentu tymczasowego: Instytut Elektrotechniki, Warszawa (Polska) Uklad polaczen pradnicy pradu stalego pracujacej dwukierunkowo Przedmiotem wynalazku jest uklad polaczen pradnicy pradu stalego pracujacej dwukierunkowo, zwlaszcza do zasilania instalacji elektrycznej wagonów.Obecnie stosowana pradnica pradu stalego pracujaca dwukierunkowo bez obslugi jest wyposazona w obro¬ towy most szczotkowy. Most ten jest ulozyskowany i posiada mozliwosc obrotu w granicach l/2p kata pelnego (2p - liczba biegunów pradnicy). Podczas ustalonej pracy pradnicy, most szczotkowy ustawiony jest w jednym z polozen krancowych. Przestawianie mostu z jednego polozenia krancowego w drugie polozenie krancowe za¬ chodzi po zmianie kierunku obrotów pradnicy na skutek sily tarcia komutatora o szczotki. Przelaczenie uzwo¬ jenia wirnika nastepuje przy zachowaniu stalej biegunowosci szczotek.Wada opisanego rozwiazania jest duzy wymiar obrotowego mostu szczotkowego zwlaszcza w kierunku osiowym. Powoduje to wydluzenie pradnicy i wzrost jej masy. Wysokie wymagania jakim musi odpowiadac lozysko mostu szczotkowego sprawiaja, ze jest ono trudne do wykonania. Ponadto luzy lozyska powoduja zla wspólprace szczotek z komutatorem oraz szybkie ich zuzycie. Uszkodzenia mostu szczotkowego prowadza do zbyt póznego przestawienia mostu lub calkowitego jego zablokowania. Pózne przestawienie mostu moze byc przyczyna rozmagnesowania pradnicy.Celem wynalazku jest wyeliminowanie wyzej opisanych wad, a zwlaszcza przelaczanie uzwojen pradnicy przy zmianie kierunku obrotów. Zadanie techniczne dla osiagniecia tego celu polega na opracowaniu ukladu z elementów o dzialaniu zaworowym.Istota wynalazku polega na tym, ze w ukladzie polaczen pradnicy pradu stalego zastosowano elementy o dzialaniu zaworowym, najkorzystniej diody, polaczone w czworokatny mostek zamkniety, przy czym do wezla anodowego i wezla katodowego podlaczona jest zewnetrzna siec zasilana przez pradnice, a do pozo¬ stalych dwóch wezlów podlaczone jest uzwojenie twornika pradnicy.Uklad polaczen pradnicy pradu stalego z elementami o dzialaniu zaworowym wedlug wynalazku, elimi¬ nuje koniecznosc dokonywania jakichkolwiek przelaczen uzwojen przy zmianie kierunku obrotów. Pozwala to,. w pradnicach pracujacych dwukierunkowo, zastosowac nieruchomy most szczotkowy. Most taki nie ma lozyska i jest sztywno zwiazany z pradnica, która jest krótka, lekka i latwiejsza w wykonaniu. Poprawie ulegna równiez warunki wspólpracy szczotek z komutatorem. Zwiekszycie zywotnosc szczotek i komutatora pradnicy, poprawi2 70 882 sie jej pewnosc pracy. Przedstawiony uklad moze byc zastosowany do pradnic o wszystkich rodzajach wzbu¬ dzen, to jest bocznikowych, szeregowo-bocznikowych, obcych, z magnesami trwalymi.Przedmiot wynalazku jest przedstawiony w przykladzie wykonania na rysunku, na którym pokazano sche¬ mat polaczen pradnicy. Diody 1, 2, 3, 4 polaczone sa w czworokatny mostek zamkniety, przy czym anody diod 1, 2 tworza wezel anodowy A, zas katody diod 3, 4 wezel katodowy B. Do wezlów tych A i B podlaczona jest zewnetrzna siec 5, 6 zasilana przez pradnice oraz uzwojenie wzbudzenia 7 wraz z elementem 8 regulujacym prad wzbudzenia. Pozostale dwa wezfy mostka C i D sa utworzone przez anode diody 3 i katode diody 1 oraz katode diody 2 i anode diody 4. Do wezlów C i D podlaczone jest uzwojenie twornika pradnicy P. W przypadku pradnicy o biegunach wykonanych z magnesów trwalych, w ukladzie polaczen nie wystepuje uzwojenie wzbu¬ dzenia 7 i element regulacyjny 8.Podczas dwukierunkowej pracy pradnicy zachodza dwa przypadki biegunowosci uzwojenia twornika. Jezeli wezel C ma potencjal dodatni wzgledem wezla D, wówczas prad ma kierunek od wezla C poprzez: diode 3, wezel B, obwód zewnetrzny podlaczony do punktów 5 i 6, wezel A, diode 2 do wezla D. Przy dodatnim potencjale wezla D wzgledem wezla C obwód pradu zamyka sie przez: diode 4, wezel B, obwód zewnetrzny podlaczony do punktów 5 i 6, wezel A, diode 1 do wezla C. Przy róznych kierunkach obrotów pradnicy i wyni¬ kajacej z tego róznicy biegunowosci uzwojenia twornika, biegunowosc obwodu zewnetrznego zasilanego przez pradnice oraz kierunek pradu wzbudzenia sa jednakowe. PL