Pierwszenstwo: Zgloszenie ogloszona: 30.05.1973 Opis patentowy opublikowano: kO.06.1974 70679 KI. 21 c, 68/70 MKP H02h3/08 .•,.-.jUOTEKA 1 Uc*l$\iu P::*^******** Twórcy wynalazku: Jerzy Bulski, Gracjan Kaczalek Uprawniony z patentu tymczasowego: Wielkopolskie Zaklady Teletechniczne „Teletra*\ Poznan (Polska) Uklad zabezpieczajacy przelacznik tranzystorowy Przedmiotem wynalazku jest uklad zabezpieczajacy przelacznik tranzystorowy przed uszkodzeniem w przypadku przeciazenia pradowego w jego obwodach, zwlaszcza w odbiorniku telegrafii wielokrotnej z modu¬ lacja czestotliwosci.Znane dotychczas zabezpieczenie przed przeciazeniem przelacznika tranzystorowego polegalo na stosowa¬ niu elementów skladowych przelacznika o wielokrotnie wiekszej mocy znamionowej w stosunku do mocy wydzielajacej sie w warunkach normalnej pracy. Niedogodnosc takiego rozwiazania polegala na tym, ze elementy duzej mocy sa tu nieekonomiczne, sa duzych rozmiarów i ograniczaja miniaturyzacje urzadzen.Celem wynalazku jest uzyskanie ukladu zabezpieczajacego przelacznik tranzystorowy zbudowany przy uzyciu elementów malej mocy znamionowej. Zadanie techniczne polegalo na opracowaniu takiego ukladu, który w przypadku przeciazenia pradowego elementów przelacznika tranzystorowego, zmniejszalby wielokrotnie moc wydzielana na tych elementach nie przekraczajac ich mocy znamionowej.Rozwiazanie wskazanego zagadnienia technicznego osiagnieto droga zastosowania ukladu sprzezenia zwrotnego miedzy przelacznikiem tranzystorowym, a ukladem blokady tego przelacznika, w który to uklad wyposazone sa odbiorniki telegrafii wielokrotnej z modulacja czestotliwosci. Elementem sprzegajacym jest dioda pólprzewodnikowa, która jednym koncem dolaczona jest do obwodów zasilajacych ukladu blokady, a drugim do obwodu kolektorowego przelacznika tranzystorowego, który jest zasilany z tego samego bieguna baterii co uklad blokady.Dzialanie ukladu polega na tym, ze w przypadku uszkodzenia jednego z elementów przelacznika tranzystorowe¬ go nastapilby trwaly kilkakrotny wzrost pradu plynacego w obwodzie przelacznika.Na skutek jednoczesnej zmiany polaryzacji diody ukladu zabezpieczajacego spowodowanej wyzej wymieniona zmiana pradu, powstaja rytmiczne oscylacje pomiedzy przelacznikiem tranzystorowym, a ukladem blokady, w wyniku £zego nastepuje zmniejszenie sredniej wartosci pradu pr^nacego przez tranzystory przelacznika.Uklad zabezpieczajacy stwarza mozliwosc budowania przelaczników tranzsytorowych zwlaszcza w odbior¬ nikach telegrafii wielokrotnej przy uzyciu miniaturowych elementów o malej mocy znamionowej montowanych bezposrednio na plytkach z obwodami drukowanymi. Uklad zabezpieczajacy zastosowany w odbiornikachn 70679 telegrafii wielokrotnej z modulacja czestotliwosci wyposazonych w uklad sygnalizacji zaniku poziomu posiada dodatkowa zalete polegajaca na wykorzystaniu sygnalizacji zaniku poziomu do sygnalizowania uszkodzenia przelacznika tranzystorowego. Stosowanie ukladu zabezpieczajacego wedlug wynalazku w urzadzeniach wyposazonych w przelaczniki tranzystorowe umozliwia wytwarzanie mniejszych i tanszych urzadzen.Przedmiot wynalazku jest przedstawiony w przykladzie wykonania na rysunku, który przedstawia schemat blokowy znanego odbiornika telegrafi wielokrotnej z modulacja czestotliwosci wyposazonego w przelacznik tranzystorowy, którego elementy skladowe maja byc chronione przez zastosowanie ukladu zabezpieczajacego wedlug wynalazku polegajacego na wprowadzeniu diody.Uklad posiada diode 1 przylaczona jednym koncem do kolektora tranzystora 2 w znanym przelaczniku tranzystorowym 3, a drugim do ukladu filtru RC 4, 5, filtrujacego napiecie zasilajace czlon wzmacniajaco-ste- rujacy 6, który zawiera uklad blokady.Dzialanie ukladu przedstawionego na schemacie jest nastepujace. Czlon 6 steruje potencjalem zatykaja¬ cym tranzystor 7 powodujac brak przeplywu pradu przez rezystor 8 a tym samym odblokowuje tranzystor 2.Nastepuje przeplyw pradu od zacisku —B przez rezystor 9, tranzystor 2, rezystor obciazenia 10 do zacisku SB.W drugim przypadku czlon 6 steruje potencjalem odtykajacym tranzystor 7 powodujac przeplyw pradu przez ten tranzystor w obwodzie: Zacisk +B, tranzystor 7, rezystor (8), rezystor 10 do zacisku SB. Przeplyw pradu przez rezystor 8 powoduje zatkanie tranzystora 2. W ten sposób prad przeplywa na zmiane przez jeden i przez drugi tranzystor. W takim przypadku dioda 1 jest ciagle spolaryzowana zaporowo i nie zmienia w niczym dzialania ukladu.W przypadku uszkodzenia sie jednego z elementów jak np. uszkodzenie tranzystora 2 przerwa w obwodzie diody Ulub zwarcie rezystora 8 zaistnieje niemozliwosc zablokowania tranzystora 2 w przypadku przewodzenia tranzystora 7 i nastepuje szkodliwy przeplyw duzego pradu w Obwodzie: Zacisk +B, tranzystor 7, rezystor 8, tranzystor 2, rezystor 9, zacisk —B. Obwód ten jest o malej rezystancji ze wzgledu na konieczna wydajnosc pradowa i w efekcie nastepuje przeplyw pradu o natezeniu, które niszczy wszystkie wymienione w ostatnim obwodzie elementy przelacznika tranzystorowego wraz z podlozem, na którym sa zmontowane. W takim przypadku dioda 1 ukladu zabezpieczajacego wlaczona wedlug wynalazku przyklada potencjal zblizony do SB za filtr 4, 5 i powoduje zanik potencjalu -B w tym miejscu co wywoluje wyslanie stanu zatykajacego przez czlon 6 do tranzystora 7 wedlug znanej zasady dzialania ukladu blokady w odbiorniku telegrafi wielokrotnej z modulacja czestotliwosci.Zatkanie tranzystora 7 powoduje zablokowanie przeplywu szkodliwego pradu przez oba tranzystory przelacznika tranzystorowego 3. W czasie braku przeplywu pradu potencjal SB podany przez diode 1 za filtr 4, 5 zanika, powodujac powolne wynikle ze stalej czasu RC ladowanie kondensatora 5. Po osiagnieciu przez kondensator 5 napiecia zblizonego do -B znów nastepuje wyslanie przez czlon 6 napiecia odtykajacego na tranzystor 7 i przeplyw szkodliwego pradu przez oba tranzystory. Sytuacja zaczyna sie powtarzac, potencjal SB zostanie przylozony przez diode 1 do filtru 4, 5 powodujac ponowne zablokowanie tranzystora 7 i zanik szkodliwego pradu. Uklad odbiornika zostanie wprawiony w oscylacje powodujac przeplyw szkodliwego pradu w czasie krótkich impulsów w stosunku do przerwy miedzy kolejnymi impulsami, srednia wartosc pradu plynacego przez elementy przelacznika tranzystorowego nie przekracza wartosci dopuszczalnej i w ten sposób chroni elementy tego przelacznika przed zniszczeniem. PL PL