Ponizej opisany wynalazek ma na celu uzyskanie calkowitej kompensacji przesu¬ niecia faz w maszynie asynchronicznej przez wytwarzanie w maszynie napiecia kompensacyjnego zapomoca drugiego u- zwojenia, polaczonego z kolektorem, a umie¬ szczonego na uzwojeniu pierwotnem. Przy¬ klad takiego ukladu kompensacyjnego, w zastosowaniu do trójfazowego silnika asyn¬ chronicznego, przedstawiony jest na fig. 1 zalaczonego rysunku.Uzwojenie pierwotne stanowi w tym wypadku uzwojenie fazowe a wirnika, u- zwojenie zas wtórne przedstawia uzwojenie fazowe 6 statora. Uzwojenie wirnika po¬ laczone jest zapomoca pierscieni slizgo¬ wych d z siecia R S T, uzwojenie c pradu stalego, skladajace sie z malej ilosci zwo¬ jów (uzwojenie kompensacyjne), ulozone jest w zlobkach uzwojenia fazowego i po¬ siada kolektor e, po którym slizga sie zwy¬ kly uklad szczotkowy, zlozony z trzech szczotek przesunietych o 120 elektrycznych stopni i polaczonych szeregowo z uzwoje¬ niem b statora, wskutek czego obwód wtórny zostaje zamkniety przez szczotki w uzwo¬ jeniu kompensacyjnem.Sposób dzialania tego ukladu jest na¬ stepujacy.Obydwa uzwojenia wirnika sprzezone sa ze soba transformatorycznie. Jezeli uzwojenie fazowe a przylaczone zostaniedo napiecia sieci, w uzwojeniu c pradu sta¬ lego powstanie, niezaleznie od ilosci obro¬ tów silnika, pewne okreslone, praktycznie stale napiecie o czestotliwosci panujacej w sieci, poniewaz pole wirujace pozostaje prawie niezmiennem przy wszelkich obcia¬ zeniach. Poniewaz glówne pole obraca sie wzgledem szczotek z czestotliwoscia po¬ slizgu, to napiecie uzwojenia pradu stale¬ go zostaje komutowane na czestotliwosc poslizgu. Napiecie to, czestotliwosci rów¬ nej czestotliwosci napiecia wtórnego (na¬ piecie poslizgu), zostaje z niem bezposred¬ nio polaczone szeregowo. Do uzwojenia wiec kompensacyjnego plynie przez szczot¬ ki kolektora pelny prad uzwojenia wtórne¬ go, na który skladaja sie prad roboczy i prad magnesujacy. Przy odpowiedniej wielkosci napiecia kompensacyjnego, oraz przy odpowiedniem polozeniu szczotek, po¬ wstaje w statorze wyprzedzajace przesu¬ niecie faz, a tern samem calkowita kompen¬ sacja doprowadzanego pradu sieci, lub tez do sieci zostaje odprowadzony prad o fazie wyprzedzajacej, Wywody powyzsze doty¬ cza silników asynchronicznych o dowolnym ukladzie jedno lub kilkofazowym takze i w tym wypadku gdy pracuja one jako asyn¬ chroniczne generatory. Jezeli prad pier¬ wotny zostanie doprowadzony nie do wir¬ nika, lecz do statora, wówczas uzwojenie kompensacyjne i kolektor znajduja sie na statorze, zas doprowadzanie pradu óo cze¬ sci wtórnej odbywa sie przez obracajace sie szczotki.Przy zastosowaniu niniejszego wynalaz¬ ku osiaga sie, zapomoca ponizej wskazane¬ go postepowania, calkowita kompensacje doprowadzonego pradu, czyli uzyskuje sie cos ff = 1 dla wszelkich obciazen przy pewnem stalem polozeniu szczotek. Teore¬ tycznie najwieksze dzialanie napiecia, wy¬ twarzanego przez uzwojenie kompensacyj¬ ne osiaga sie wtedy, kiedy polozenie szczo¬ tek jest tego rodzaju, ze wektor napiecia kompensacyjnego zajmuje polozenie pro¬ stopadle do wektora napiecia poslizgu.Przy przestawieniu szczotek o 90 elektrycz¬ nych stopni, w stosunku do tego polozenia, napiecie kompensacyjne spada do napiecia poslizgu i staje sie bezskuteczne (obojetne polozenie szczotek). Jezeli napieciu kom¬ pensacyjnemu zostanie nadana taka wiel¬ kosc, ze przy najbardziej dogodhem polo¬ zeniu szczotek nastepuje przy pelnem obcia¬ zeniu zupelna kompensacja, czyli cos staje sie równym jednosci (cos krzywa cos niach przebieg zblizony do krzywej, przed¬ stawionej na fig, 3, Przy biegu wiec jalo¬ wym, silnik jest silnie przekompensowany, natomiast przy przeciazeniu osiaga sie kom¬ pensacje niedostateczna. Przy biegu jalo¬ wym, jak równiez i przy obciazeniu czescio- wem znaczna przekompensacja jest w wiekszosci wypadków niepozadana, albo¬ wiem w silniku powstaja znaczne straty.Zmiana polozenia szczotek wywoluje jedy¬ nie zmniejszenie kompensacji nie zmieniajac jednakze charakterystyki krzywej, co mo¬ globy doprowadzic do blednego wniosku, ze dla otrzymania cos dego obciazenia inaczej przestawiac szczot¬ ki.Wedlug niniejszego wynalazku wielkosc napiecia kompensacyjnego zostala wybra¬ na znacznie wieksza (prawie dwa razy), a- nizeli jest to potrzebne na zasadzie powy¬ zej przytoczonych wywodów. Jezeli krzy¬ we cos cp przy róznych obciazeniach okresli sie w zaleznosci od polozenia szczotek, wówczas otrzyma sie np. krzywe przedsta¬ wione na fig, 4, Na zasadzie tych krzywych staje sie zrozumialem, ze przy zwiekszeniu napiecia kompensacyjnego mozna ustalic pewne okreslone polozenie szczotek, w któ- rem przy wszelkich obciazeniach (na figu¬ rze przedstawione sa krzywe przy biegu ja¬ lowym, pólobciazeniu, pelnem obciazeniu oraz przy przeciazeniu o 50°/0) cos uf równac sie bedzie praktycznie jednosci. Polozenie szczotek jest przytem przesuniete elektrycz- - 2 —tife tóe o W, lecz o pewien ulamek 90° (mniej wiecej 20 — 30 elektrycznych stóp- Tli{ Wzgledcfti flbrfi obojetnej.--Wlepiedfc, Wytworzone w uzwojeniu ko- tóktdra, fest nadzwyczaj male, Dó osia- -grifecia zi^elnej kompensacji Wystarcza, je¬ zeli w. kazdy wycinek przypada jeden tub dWk zWoje. Przy wiekszych silnikach na- lezy W -pewnych wyrodkach stosowac rów¬ nolegle polaczenie czesci uzWojen, jezeli jednak to nie wystarcza, mozna uzwojenie kompensacyjne ukladac tylko W czesci zlob¬ ków pierwotnych, np, co w drugim zlobku, lub tez skrócic poskok uzwojenia- Do wy¬ tworzenia napiecia kompensacyjnego mozna równiez uzyc tylko czesc glównego stru¬ mienia magnetycznego, przyczem w tym wypadku uklada sie naprzyklad polaczenia czolowe uzwojenia kompensacyjnego w jednej ze szczelin powietrznych. Przy uzwojeniu kompensacyjnem o niewielu 2Woj ach moze byc zastosowany bardzo ma¬ ly kolektor, skladajacy sie z kilku wycin¬ ków. Komutacja nie sprawia zadnych trud¬ nosci nawet przy silnikach o duzej mocy.Uzwojenie kompensacyjne moze byc ulozo¬ ne na dnie zlobków wirnika, wskutek cze¬ go mozna wykonywac uzwojenia kompen¬ sacyjne i wtórne nie znajac napiecia robo¬ czego, co jest niezmiernie wazne przy fa¬ brykacji masowej.Kolektor mozna umiescic w miejscu do- wolnem, aczkolwiek najlepiej osadzic go miedzy slizgowemi pierscieniami i zelazem wirnika.Do rozruchu silnika kompensacyjnego mozna zastosowac opornik rozruchowy (fig. 1), przyczem uzwojenie wtórne jest po¬ czatkowo polaczone z tym rozrusznikiem, po dokonanym zas rozruchu i wylaczeniu rozrusznika, uzwojenie kompensacyjne przy¬ lacza sie zapomoca wlacznika g do uzwo¬ jenia wtórnego. Rozrusznik mozna takze wylaczyc i po wlaczeniu uzwojenia kom¬ pensacyjnego, dzieki czemu unika sie prze¬ rwy, lecz natomiast powstaje krótkotrwale zwarcie uzwojenia kompensacyjnego.Wedlug riferfojszego wynalazku niedo¬ godnosc te usuwa sie w ten sposób, xe roz¬ rusznik wlacza sie juz uprzednio szerego¬ wo pomiedzy uzwojenie kompensacyjni a uzwojenie wtórne.Uzwojenie kompensacyjne pozostaje w ten sposób wlaczone podczas rozrachu, przyczem przebieg rozruchu odbywa, sie bez przerw. Jezeli naprzyklad uzwojenie wtór¬ ne jest trójfazowe, wówczas mozna zasto¬ sowac zwykly rozrusznik trójfaziowy, w którym srodek gwiazdy jest rozwiazany i dodaje sie jeszcze trzy zaciski. Przy ukla¬ dzie wiec trójfazowym polaczenie to po¬ winno posiadac trzy zaciski pierwotne, trzy zaciski wtórne, trzy zaciski uzwojenia kom¬ pensacyjnego oraz szesc zacisków dla roz¬ rusznika.Znaczne uproszczenie tego szeregowego polaczenia uzwojenia wtórnego i uzwoje¬ nia kompensacyjnego z rozrusznikiem osia¬ ga sie przy zastosowaniu ukladu przedsta¬ wionego na fig. 2. Uzwojenie wtórne, wy¬ konane jako trójfazowe, jest tutaj otwarte czyli punkt zerowy jest rozwiazany, zas trzy konce uzwojeniowe x, y,zsa wyprowa¬ dzone nazewnatrz. Te trzy konce, wsku¬ tek polaczenia ich ze szczotkami, lacza sie z uzwojeniem kompensacyjnem, natomiast pozostale trzy konce sa polaczone ze zwy¬ klym rozrusznikiem. Poniewaz szczotki ko¬ lektora moga byc polaczone w maszynie bezposrednio z trzema koncami uzwojenia wtórnego, w maszynie zastosowywuje sie tyl¬ ko trzy zaciski pierwotne i trzy zaciski wtórne, zas w rozruszniku tylko zaciski rozruchowe.Przy takim wiec ukladzie polaczen uzwp* jenia wtórnego stosuje sie o szesc zacisków mniej, przyczem moze byc uzyty rozrusznik zwyklej budowy. PL