Gorace gazy, sprezone w komorach spalania, gromadza sie w kolektorze wiencowym 10, po czym przeplywaja przez lopatki kierownicze pierwszego rozdzielacza 11, a nastepnie — przez lopatki wirnika wysoko¬ preznego 4. W celu ustabilizowania strumienia ga¬ zów i zapewnienia stalego zaplonu w komorach 8, komory te sa polaczone kanalem 12. Bezposrednio po przejsciu przez wirnik wysokiego cisnienia 4, gorace gazy zfoieraja sie w kolektorze 13, stamtad zas dostaja sie do kolektora wiencowego 14, a na¬ stepnie przeplywaja przez lopatki kierownicze roz¬ dzielacza niskoprezonego 15, po czym wpadaja na lopatki wirnika niskopreznego 16, nadajac mu ruch obrotowy. Po wyjsciu z wirnika gazy zbieraja sie w kolektorze wylotowym 17, skad rurami wyloto¬ wymi 18 zostaja usuniete na zewnatrz.Wirnik niskoprezny 16 osadzony jest na wale 19, przenoszacym moment obrotowy, wytworzony przez turbine.Jak przedstawiono na rysunku, nie istnieje zad¬ ne polaczenie mechaniczne pomiedzy walem 5 ge¬ neratora 1 gazu i walem 19 turbiny 16.Wedlug wynalazku zawory obejsciowe 20 umiesz¬ czone sa pomiedzy kolektorem 13 i kolektorem wy¬ lotowym 17. Usytuowanie tych zaworów pokazane jest na iig. „ 1—3, zas ich szczególy konstrukcyjne uwidocznione sa na fig. 4 i 5. Na fig. 3 umieszczo¬ no przykladowo cztery zawory obejsciowe 20 w plaszczyznie poprzecznej III—III, rozmieszczone w równych odstepach dokola osi glównej 21 kor¬ pusu turbiny.Kazdy zawór 20 sklada sie z grzybka 22 i trzon¬ ka 23. Trzonek prowadzony jest w tulei wodzacej 24 i zakonczony jest nakretka 25, mocujaca tlok 26. Tlok umieszczony jest szczelnie w cylindrze 27, w którym wspólosiowo osadzona jest tuleja wo¬ dzaca 24. Zewnetrzny koniec cylindra zamkniety jest szczelna pokrywa 29. Pomiedzy nieruchoma pokrywa 29 cylindra i tlokiem 26 umieszczona jest sprezyna spiralna 30, która wywiera nacisk w kie¬ runku powierzchni 31 tulei wodzacej 24 (fig. 4).Sile nacisku sprezyny 30 mozna regulowac przez umieszczenie na dnie cylindra jednej lub kilku 10 20 25 40 50 55 60 65 podkladek 32 o odpowiedniej grubosci. Tlok 26 dzieli wnetrze cylindra 27 na dwie przestrzenie 33 i 34. Przestrzen 33 jest stale polaczona z kolekto¬ rem miedzystopniowym 13 za posrednictwem ka¬ nalika 35, wydrazonego na calej dlugosci grzybka 22 i trzonka zaworowego 23. Poza tym otwory 36, przewiercone przez scianke cylindra 27 tuz pod denkiem 28 lacza na stale przestrzen 34 z kolek¬ torem wiencowym wzglednie z komora 6, w której znajduje sie powietrze tloczone przez wirnik spre¬ zarki 3. Cisnienie powietrza, panujace w komorze 6, wywiera nacisk w przestrzeni 34 na tlok 26 w kierunku przeciwnym wzgledem nacisku spre¬ zyny 30. Z chwila, gdy to cisnienie wzrosnie na ty¬ le, ze pokonuje nacisk sprezyny 30, zamyka sie zawór 20, którego grzybek 22 osiada w gniezdzie 37 (fig. 5).~ Pomiedzy gniazdem 37 i denkiem 28 znajduje sie dokola tulei wodzacej 24 wydrazony kielich 38 z otworem wylotowym 39, laczacym go z kolekto¬ rem wylotowym 17 przez przewód metalowy 40, zaopatrzony w zlacze dylatacyjne 41.Gdy turbina znajduje sie w stanie spoczynku, cztery zawory Obejsciowe 20 sa .calkowicie otwarte (fig. 1 i 4). Kolektor miedzystopniowy 13, znajdu¬ jacy sie pomiedzy wirnikiem turbiny wysokoprez¬ nej 4 i niskopreznym 16, jest bezposrednio pola¬ czony przez otwarte zawory 20 z kolektorem wy¬ lotowym 17. Gdy przez uruchomienie generatora gazów 1 nastepuje rozruch turbiny, tylko pewna czesc gazów przeplywa przez wirnik niskoprezny 16 w kierunku strzalki 42, podczas gdy reszta ga¬ zów wyplywa wprost do przewodu 40 zgodnie ze strzalka 43. W rezultacie przy uruchomieniu gene¬ ratora gazów 1 preznosc gazów w rozdzielaczu wysokopreznym jest wyzsza, Z tego wynikaja ta¬ kie korzysci, jak obnizenie temperatury rozruchu, mozliwosc zastosowania rozrusznika mniejszych rozmiarów i nizszej mocy oraz skrócenie czasu roz¬ ruchu. Po uruchomieniu turbiny, w czasie jej pra¬ cy na biegu luzem, zawory obejsciowe 20 pozosta¬ ja calkowicie otwarte (fig. 1 i 4). Okolicznosc ta stwarza dalsze korzysci z racji Obnizonej tempera¬ tury gazów, swobodnie rozprezajacych sie w roz¬ dzielaczu 11, co powoduje zmniejszenie zuzycia pa¬ liwa.Kiedy turbina przechodzi na wyzsze obroty, roz¬ poczyna sie zamykanie zaworów 20. Sprezarka da¬ je wyzsze cisnienie powietrza w komorze 6, pod¬ wyzszajac moc turbiny na drugim wale 19. Cisnie¬ nie to, dzialajac na tloki 26, ugina sprezyny 30, skutkiem czego kazdy tlok przesuwa sie w kierun¬ ku strzalki 44 (fig. 5) az do momentu, kiedy pod wplywem wzrastajacego cisnienia w przestrzeni 34 nastapi calkowite osadzenie grzybków 22 w gniazdach 37. Napiecie sprezyn 30 dobierane jest w ten sposób, aby zawory 20 byly calkowicie zam¬ kniete w zakresie Obrotów turbiny, odpowiadaja¬ cym okolo 120° zakresu Obrotów na biegu luzem.Powietrze przedostajace sie pomiedzy tlokiem 26 i cylindrem 27 w kierunku strzalki 45 na fig. 5 przeplywa przez kanaliki 35, wydrazone w trzon¬ kach zaworowych 23, chlodzac je w ten sposób.od wewnatrz. Powietrze to jest nastepnie wykorzysty¬ wane w drugim stopniu rozprezania, w kolekto¬ rze 13.5 W okresach przejsciowych, kiedy turbina pra¬ cuje na biegu luzem, cisnienie w komorze 6 ulega obnizeniu i zawory obejsciowe 20 otwieraja sie po¬ nownie. Budowa zaworów i dobór srednic grzyb¬ ków 22 oraz tloków 26 umozliwiaja funkcjonowa¬ nie ukladu przez równowage róznicy cisnien.W szczególnosci kazdy zawór 20 zamyka sie przy nizszej predkosci obrotowej tunbiny niz ta, która powoduje jego otwarcie. Umozliwia to szybsze do¬ ladowanie generatora gazu 1 podczas akceleracji turbiny, co jest szczególnie istotne dla turbin przeznaczonych do napedu samochodów ciezaro¬ wych i innych pojazdów mechanicznych.Nalezy podkreslic, ze w urzadzeniu wedlug wy¬ nalazku sterowanie zaworami obejsciowymi 20 od¬ bywa sie calkowicie na drodze pneumatycznej, bez potrzeby stosowania ukladu olejowego. Ponad¬ to wszelkie niebezpieczenstwo pozaru jest wyeli¬ minowane, co stanowi istotna przewage w stosun¬ ku do znanych juz urzadzen. PL