Pierwszenstwo: 07.VIII.1968 dla zastrz. 1 Austria Opublikowano: 15.X.1973 68870 KI. 47f2,15/10 MKP F16j 15/10 CZY|i.L.-hIA rÓrredu Patentowego ftl.4\ iMUfiM''*-. Wlasciciel patentu: SEMPERIT Ósterreichisch — Amerikanische Gummiwerke AG., Wieden (Austria) BPWWlF Uszczelka zlacza rurowego Przedmiotem wynalazku jest uszczelka zlacza rurowego, wykonana z materialu elastycznego, skla¬ dajaca sie z pierscienia zewnetrznego i pierscienia wewnetrznego, o ksztacie prawie walcowym, jak równiez z co najmniej jednej scianki poprzecznej laczacej te pierscienie, przy czym srednica zew¬ netrzna pierscienia zewnetrznego jest o 1—-10P/o wieksza niz srednica wewnetrzna zlaczki i sredni¬ ca wewnetrzna pierscienia wewnetrznego (w jego polozeniu równoleglym do pierscienia zewnetrzne¬ go) o 1—10% mniejsza niz srednica zewnetrzna konca laczonej rury, a przynajmniej jeden z tych dwóch pierscieni posiada wystepy w postaci ostro zakonczonych do wewnatrz, który — odwrócony od scianki poprzecznej jest skierowany ukosnie do wewnatrz.Jak wiadomo dotychczas znane zlaczki rurowe, zwlaszoaa wykonane z materialu ceramicznego wy¬ posazone w tego typu uszczelke wykazuja ite wade, ze przy wzglednym ruchu rury nie zapewniaja do¬ kladnego przylegania uszczelki do odpowiednich odcinków rury, z powodu odstawa' ia zewnetrznej krawedzi uszczelki. Zjawisko to wystepuje zwlasz¬ cza w zakresie scian poprzecznych.Celem wynalazku jest wyeliminowanie powyz¬ szych niedogodnosci dzieki zastosowaniu na wew¬ netrznej stronie scianki poprzecznej zgrubienia, ma¬ jacego w przekroju ksztalt prawie kolowy. Dokola tego zgrubienia o ksztalcie kolowym zawiniete jest wewnetrzne ramie uszczelki zlacza rurowego, przy 10 15 20 25 30 czym zewnetrzna krawedz uszczelki nie odstaje od zlaczki rurowej. Szczególnie korzystnym oka¬ zal sie przy tym przypadek, gdy strona zewnetrz¬ na ksztaltki w formie litery U obwija sie kon¬ centrycznie dokola zgrubienia o kat co najmniej ponad 120°, najkorzystniej — o 180Q.Drugi wystep w postaci warg podpiera bardziej pierscien wewnetrzny uszczelki zlacza rurowego, przez co zapobiega sie odstawaniu podklejonej zewnetrznej krawedzi scianki poprzecznej dzieki czemu lepsze jest osiowanie zakonczenia rury w zlaczce.Ponadto okazalo sie celowe podcinanie wystepu w postaci warg — przewaznie tylko czesciowo — po stronie bardziej oddalonej od scianki poprzecz¬ nej, zeby sila oporu uszczelki przy wezszej szcze¬ linie zlaczki mogla byc stosunkowo zmniejszona, wzglednie zeby wystepy w postaci warg mogly byc latwiej znieksztalcone, to znaczy przygiete.Okazalo sie wreszcie celowe — zwlaszcza przy uszczelkach zlacza rurowego z wykonanym w mysl wynalazku zgrubieniem — takie 1 uksztaltowanie pierscienia wewnetrznego, zeby tworzyl on w stanie nie zabudowanym z pierscieniem zewnetrznym kat o wartosci okolo 30° do okolo 40°, a w szczegól¬ nosci okolo 35°. Niespodziewanie bowiem okazalo sie, ze taki wlasnie zakres wartosci tego kata jest potrzebny, jezeli sila wciskajaca zakonczenie rury w zlaczke ma byc utrzymywana w granicach mie¬ dzy 20 a 120 kg. Jezeli kat ten zmniejszy sie znacz- 68870r-. 68 8 3 nie ponizej 30°, sila wciskajaca zmniejszy sie i pierscien wewnetrzny uzyska w zakonczeniu ru¬ ry zbyt male naprezenie, a przez to i zbyt mala skutecznosc uszczelnienia. Jezeli kat ten wzrosnie znacznie powyzej 40°, wówczas sila wciskajaca be- 5 dzie za duza do tego, zeby mozna bylo wykonac montaz jeszcze recznie. Wybór odpowiedniego ka¬ ta zalezy przy tym, co jest zrozumiale, miedzy in¬ nymi w szczególnosci od elastycznosci zastosowa¬ nego materialu oraz od grubosci scianki pierscie- 10 nia wewnetrznego.Zastosowanie uszczelki zlacza rurowego zgodnie z wynalazkiem pozwala na szczególnie korzystne wyrównanie zakresu tolerancji rur oraz dopuszcza równiez przesuniecia^ osiowe, co ma szczególnie 15 duze znaczenie przy ukladaniu rur w ziemi. Aby to wyrównanie zagwarantowac na pewno, przewi¬ dziano wedlug innej postaci przedlozonego wyna¬ lazku takie zwymiarbwanie kata oraz grubosci scianki pierscienia wewnetrznego, zeby odstep mie- 20 dzy koncem pierscienia wewnetrznego a zakoncze¬ niem wystepów w postaci warg byl w przyblize¬ niu równy grubosci zakonczenia rury, które na¬ lezy zaopatrzyc w uszczelke. O ile tylko szerokosc nominalna rury odpowiada srednicy wewnetrznej 25 pierscienia wewnetrznego w stanie nie zabudo¬ wanym, wówczas dzialanie napinajace pierscienia wewnetrznego rozciagnietego dokola scianki rury z jednej strony, i dzialanie zaciskajace wystepu w postaci warg odksztalconego przez scianke piers- 30 cienia wewnetrznego z drugiej strony, sa w stanie utrzymywac nalezycie uszczelke pomimo istnienia wzglednie duzego zakresu tolerancji.Przedmiot wynalazku jest uwidoczniony w przy¬ kladach wykonania na rysunku, na którym fig. 1 35 przedstawia uszczelke w przekroju poprzecznym w stanie swobodnym, fig. 2 — osadzenie uszczel¬ ki wedlug fig. 1, fig. 3 i 4 — odmiany uszczelki w stanie swobodnym, a fig. 5 — osadzenie dwóch uszczelek wedlug fig.4. 43 Uszczelka zlacza rurowego wedlug fig. 1 i 2 sklada sie z pierscienia wewnetrznego 3 i pier¬ scienia zewnetrznego 2, polaczonych ze soba jed¬ nostronnie za pomoca scianki poprzecznej 4. Na wewnetrznej stronie pierscienia zewnetrznego 2 sa 45 dwa wystepy w postaci warg 5 i 7, które na swo¬ jej wewnetrznej powierzchni 9, sa czesciowo pod¬ ciete do tylu.Na stronie wewnetrznej scianki poprzecznej 4 wykonane jest zgrubienie 6, o ksztalcie prawie 50 kolowym. Oba pierscienie 2 i 3 sa nachylone do siebie pod katem (patrz fig. 3). Kat oraz dlugosc L sa tak wzajemnie uzgodnione, ze odstep d od konca pierscienia wewnetrznego 3 do zakonczenia warg 5 i 7 odpowiada mniej wiecej grubosci d scianki konca rury 1, przy czym dlugosc L jest ta¬ ka, ze stanowi oparcie dla wystepów 5 i 7 przy osadzeniu uszczelki w lacznych rurach.Odmiana uszczelki wedlug fig. 3 rózni sie tym 0 ^ * 4 od uszczelki wedlug fig. 1, ze posiada na koncu pierscienia wewnetrznego 3' skierowana do wew¬ natrz wystajaca scieta krawedz 12. Odmiana usz¬ czelki wedlug fig. 1 rózni sie tym od uszczelki wedlug fig. 3, ze pierscien zewnetrzny 1 tej usz¬ czelki jest zaopatrzony w obrebie scianki po¬ przecznej 4 w wystajacy na zewnatrz kolnierz 10, a na koncu swym jest zaopatrzony w wystajacy do wewnatrz kolnierz 11. Zadanie tych kolnierzy polega na stworzeniu dodatkowego uszczelnienia przez scisle przyleganie na koncach zlaczki lub konców laczonych.Na fig. 5 przedstawiono przyklad osadzenia dwóch uszczelek wedlug fig. 4 w zlaczu rurowym do zlacza w postaci odcinka rury 15 z prawej i z lewej strony wsuwa sie po jednej uszczelce. Dlu¬ gosc odcinka rury 13 jest tak dobrana, aby wy¬ stajace do wewnatrz kolnierze 11 uszczelek przy¬ legaly do siebie wówczas, gdy uszczelki sa wsu¬ niete. Nastepnie z kazdej strony wsuwa sie kon¬ ce laczonych rur 1 az do oparcia ich o kolnierz 11. Na przykladzie pokazanym na fig. 5 prawy ko¬ niec rury jest wsuniety calkowicie, a lewy koniec rury przedstawiono w stanie wysunietym. Kolnie¬ rze 10 i 11 stanowia opory dla pojedynczych od¬ cinków rur 1 i 13 oraz daja gwarancje dodatko¬ wego uszczelnienia. PL PL