Przedmiotem niniejszego wynalazku jest sposób wyznaczania z duza dokladnoscia ciezaru czastecz¬ kowego zwiazków organicznych w mikro i pólmikro wartosciach oraz przyrzad do stosowania tego spo¬ sobu.Znana metoda destylacji izotermicznej umozliwia uzyskanie pewnych mikro i pólmikro wyników w pomiarach molekularnych materialów w stanie sta¬ lym i cieklym o niewielkim stezeniu. Metoda ta opiera sie na zasadzie, ze roztwory o róznym ste¬ zeniu molowym i znajdujace sie we wspólnej zam¬ knietej komorze gazowej — sa wzajemnie zwiazane tak, ze w wyniku destylacji izotermicznej rozpusz¬ czalnik pochodzi z roztworu bardziej rozcienczo¬ nego do bardziej stezonego i to tak dlugo, az ste¬ zenie molowe obydwu roztworów nie wyrówna sie.Wyznaczenie ciezaru czasteczkowego przeprowadza sie w praktyce w ten sposób, ze z jednej serii roz¬ tworu o róznych stezeniach molowych substancji o znanym ciezarze czasteczkowym, a równoczesnie substancji o nieznanym ciezarze czasteczRowym przez mieszanie ich rozpuszczalników uzyskuje sie roztwór o okreslonym stezeniu molowym.Roztwory substancji o znanym i nieznanym cieza¬ rze czasteczkowym wprowadzane sa naprzemian do kapilary miarowej az zostanie osiagnieta taka para •roztworów, której dlugosc kropli bedzie jednakowa.W tym przypadku stezenie molowe obydwu kropli jest w duzym przyblizeniu jednakowe i moze byc 10 15 20 25 30 obliczany nieznany ciezar wlasciwy. Dlugosc kropli sprawdza sie pod mikroskopem.Jako uzupelnienie do tego pracochlonnego i po¬ wolnego sposobu znany jest przyrzad, w którym pomiary objetosci zastapione sa przez destylacje izotermiczna.Dokladnosc tego znanego sposobu jest w zasadzie ograniczona przez dwa czynniki: z jednej strony przez pomiary ilosciowe stanowiace podstawe wy¬ znaczania ciezaru czasteczkowego i osiagalny sto¬ pien ich dokladnosci. Okreslenie ciezaru czastecz¬ kowego opiera sie bowiem w tym znanym sposobie na pomiarach dlugosci lub objetosci, bowiem uzy¬ wane dotychczas przyrzady umozliwiaja tylko tego rodzaju pomiary. Z_ drugiej strony zas dokladnosc te ogranicza sama charakterystyka destylacji izo¬ termicznej. Poniewaz destylacja izotermiczna stano¬ wi w zasadzie dazenie do wyrównania stezen, pro¬ ces ten jest zawsze bardzo powolny i uzyskanie pelnej równowagi ciezarów wymaga w zasadzie niezwykle dlugiego okresu czasu.Powyzsze wady i niedogodnosci usuwa równo¬ czesnie sposób wyznaczania ciezaru czasteczkowego zwiazków organicznych w mikro i pólmikro wartos¬ ciach i przyrzad do stosowania tego sposobu, we¬ dlug wynalazku, on bowiem umozliwia znaczne skrócenie czasu pomiarów oraz wyeliminowanie tych czynników, które ograniczaja dokladnosc zna¬ nych dotychczas przyrzadów pomiarowych. 68 47068 470 Istota wynalazku sposobu wyznaczania ciezaru czasteczkowego zwiazków organicznych w mikro i pólmikro wartosciach polega na tym, ze odwaza sie przynajmniej w dwóch naczyniach wagowych rózne ilosci substancji wzorcowej, a jednoczesnie odwaza sie w trzecim naczyniu wagowym okreslona ilosc substancji o .nieznanym ciezarze czasteczko¬ wym, po czym do tych odwazonych w naczyniach wagowych substancji wprowadza sie znana ilosc od¬ powiedniego rozpuszczalnika i nie przykryte naczy¬ nia wagowe umieszcza sie we wspólnym zamknie¬ tym zbiorniku prózniowym. Nastepnie, nie tylko w celu wyrównania stezenia molowego, ale równiez dla^ wykorzystania "ciazenia do wyrównania róznic stezen molowych* w zaleznosci od temperatury wrze¬ nia* rozpuszczalnika — przeprowadza sie destylacje izotermicznifr- Pcv; destylacji izotermicznej wyjmuje sie naczyniasagowe ze zbiornika i pojedynczo wa¬ zy sie je, a"nastepnie"oblicza sie na podstawie wy¬ ników pomiarów ciezar czasteczkowy nieznanej sub¬ stancji — z ciezarów substancji i odpowiadajacych im rozpuszczalników. A mianowicie, jesli okreslany ciezar czasteczkowy ma wartosc zawarta miedzy wartosciami ciezaru czasteczkowego znanych sub¬ stancji, to ciezar czasteczkowy nieznanej substancji równy jest sredniej arytmetycznej otrzymanych wartosci. Jezeli jednak okreslany ciezar czasteczko¬ wy jest mniejszy lub wiekszy od znanego ciezaru czasteczkowego, to przyjmuje sie dodatnia lub ujemna korekte okreslanego ciezaru czasteczkowego.Mianowicie oblicza sie ja jako wielkosc stosunku wzajemnie obliczonych róznic ciezaru czasteczkowe¬ go znanych substancji i sredniej arytmetycznej cie¬ zaru czasteczkowego wyznaczanej substancji.Obliczanie przeprowadza sie wedlug wzoru ogól¬ nego. (1) Mj = Aj • 02 • M2 A2.Oi gdzie: Mi — ciezar czasteczkowy nieznanej sub¬ stancji M2 — ciezar czasteczkowy substancji wzor¬ cowej Ai — ciezar próbki substancji o nieznanym ciezarze czasteczkowym A2 — ciezar próbki substancji wzorcowej Oi — ciezar rozpuszczalnika, w którym roz¬ puszczona jest próbka substancji o nieznanym ciezarze czasteczkowym 02 — ciezar rozpuszczalnika, w którym roz¬ puszczona jest próbka substancji wzorcowej Obliczanie ciezaru 'Czasteczkowego sposobem we¬ dlug wynalazku przeprowadza sie w przypadku sto¬ sowania dwóch próbek substancji wzorcowej, two¬ rzac dwa ciagi rachunkowe wedlug wzorów szcze¬ gólowych : Oraz: (Ib) Mn = Ai • 02i • M2 Mi2 = Ai • O22 • M2 Ajb-Oi 20 w których: Mn i MJ2 — przyblizone wielkosci ciezaru cza¬ steczkowego badanej substancji o nie¬ znanym ciezarze czasteczkowym Ai — ciezar próbki substancji badanej o nieznanym ciezarze czasteczkowym A2i — ciezar pierwszej próbki substancji wzorcowej 10 A22 — ciezar drugiej próbki substancji wzorcowej Oi — ciezar rozpuszczalnika, w którym zo¬ stala rozpuszczona próbka . badanej substancji o nieznanym ciezarze cza- !5 steczkowym 02i — ciezar rozpuszczalnika, w którym zo¬ stala rozpuszczona pierwsza próbka substancji wzorcowej O22 — ciezar rozpuszczalnika, w którym zo¬ stala rozpuszczona druga próbka sub¬ stancji wzorcowej W przypadku, gdy w sposobie wedlug wynalazku zastosowano wieksza ilosc próbek substancji wzor- 25 cowej, na przyklad trzy, nalezy utworzyc analo¬ gicznie trzy ciagi rachunkowe wedlug wyzej po¬ danej zasady; ogólnie nalezy utworzyc tyle ciagów rachunkowych, ile zastosowano próbek substancji wzorcowej. 30 Ciezary rozpuszczalników po destylacji izotermi¬ cznej moga ukladac sie w ciagi o róznych kolejno- sciach. Ogólnie biorac moga wystapic cztery takie uklady: I O21 Oi 022 lub 022 Oi 02i 35 u o2i 022 Oi lub 022 02i Oi III Oi 02i 022 lub Oi 022 02i IV Oi = 02i 022 lub Oi = 022 02i lub Oi = 02i < O22 lub Oi = 022 < 02i W przypadku uzyskania kolejnosci I, ciezar cza¬ steczkowy badanej substancji okresla sie wprost ja¬ ko srednia arytmetyczna przyblizonych wielkosci Mn i Mi2 wedlug wzoru: 40 45 55 <2a) Mi = Mii+Mi2 W przypadku uzyskania kolejnosci II, III, IV na¬ lezy obliczyc poprawke wedlug wzorów: 50 (3a) oraz (3b) A2i • 022 ref. Mn= M2 A^ • 02i A22 • 02i ref. Mw= M2 A21 • 02? a nastepnie obliczyc jej wielkosc w procentach wedlug wzoru: (M2 —ref Mn) + (M2 —ref Mi2) 60 (3c) p= 100% 2-M2 gdzie: |M2 — ref Mn I oraz |M2 — refMi2| oznaczaja bez¬ wzgledne wielkosci róznic M2 — ref Mn i M2 — ref 65 M12.68 470 U' Wielkosc calkowita poprawki oblicza sie ze wzoru: (3d) P = M11+M12 p 2 100 Obliczona wedlug wzoru <(3d) calkowita wielkosc poprawki w przypadku otrzymania kolejnosci we¬ dlug ciagu II nalezy dodac do wiekszej z dwóch wielkosci Mn i Mi2 oraz dodac podwójnie do mniej¬ szej z tych wielkosci a nastepnie obliczyc ciezar czasteczkowy jako srednia arytmetyczna, a wiec <4a) albo (4b) Mi = (Mn + 2P) + (M12 + P) Mi = (Mn + P) + (M12 + 2P) jezeli Mn Mi2 W przypadku, gdy kolejnosc ciezarów rozpuszczal¬ ników wypadnie wedlug ciagu III, obliczona wedlug wzoru (3d) wielkosc calkowita poprawki nalezy od¬ jac od mniejszej z wielkosci Mn i Mi2 oraz pod¬ wójnie odjac od wiekszej z tych wartosci a nastep¬ nie obliczyc ciezar czasteczkowy jako srednia aryt¬ metyczna, a wiec: (5a) Mi= (Mn-P)l (M12 — 2P) jezeli Mn < Mi2 lub (Mn-2P) + (Mu —P) <5b) Mi= « 2 jezeli Mn Mi2 Wreszcie w przypadku, gdy kolejnosc ciezarów rozpuszczalników zostanie uzyskana wedlug ciagu IV, wielkosc calkowita poprawki odejmuje sie od wiekszej z dwóch wielkosci Mn i Mi2 a z rezulta¬ tów uzyskuje sie szukany ciezar czasteczkowy jako srednia arytmetyczna, a wiec Mn — P + M,j (6a) Mj= 2 jezeli Mn Mi2 lub Mn + Mu — P (6b) Mi= 2 jezeli Mn < M12 Przyrzad sluzacy do stosowania sposobu wedlug wynalazku jest zaopatrzony przynajmniej w dwa naczynia wagowe, zawierajace zwiazek wzorcowy o znanym ciezarze czasteczkowym, lecz równym stezeniu molowym, oraz przynajmniej jedno naczy¬ nie wagowe z substancja o okreslanym ciezarze czasteczkowym — umieszczone w zbiorniku two¬ rzacym lacznie z otwartymi naczyniami wagowymi wspólna przestrzen, poddawana dzialaniu prózni.Sposób i przyrzad wedlug wynalazku umozliwia z jednej strony zastosowanie najdokladniejszego sposobu pomiaru, a mianowicie pomiaru masy, zas z drugiej strony zmienia charakterystyke destylacji izotermicznej, która w znanych dotychczas sposo- 10 15 25 35 40 45 50 55 6 65 bach pomiaru ciezaru czasteczkowego dziala hamu¬ jaco, zas wedlug wynalazku ma te zalete, ze w na¬ czyniach wagowych zamiast roztworów o niezna¬ nym stezeniu stosuje sie roztwory o znanych lecz róznych stezeniach molowych.Sposób wedlug wynalazku wykorzystuje wiec nie tylko dazenie do wyrównania stezen molowych, ale takze dazenie do wyrównania róznic stezen molo¬ wych, przy czym zaleta jego jest fakt, ze ciezar czasteczkowy moze byc obliczony takze bez osiag¬ niecia pelnej równowagi molowej w czasie desty¬ lacji izotermicznej.Mozliwosc wykorzystania w wyznaczaniu ciezaru czasteczkowego najdokladniejszego znanego w prak¬ tyce sposobu pomiaru masy i korzystne wyzyskanie charakterystyki destylacji izotermicznej zapewniaja uzyskanie za pomoca sposobu i urzadzenia wedlug wynalazku wyników pomiaru o znacznie wyzszej do¬ kladnosci w porównaniu do wszystkich znanych dotychczas sposobów i urzadzen.Wynalazek jest blizej wyjasniony na podstawie podanych przykladów jego zastosowania i przedsta¬ wionego na rysunku przekladowego rozwiazania przyrzadu, przy czym fig. 1 przedstawia przyrzad w osiowym przekroju podluznym, a fig. 2 — ten sam przyrzad w przekroju poprzecznym wzdluz linii II-II na fig. 1.Przyrzad sklada sie z cylindrycznego zbiornika 1, zamknietego szczelnie za pomoca pokrywy 3, pola¬ czonej z nim zamknieciem srubowym lub bagneto¬ wym i uszczelnionej za pomoca uszczelki 2. W zbiorniku 1, który jest uksztaltowany najkorzyst¬ niej w ten sposób, aby zapelnic najmniejsza prze? strzen wewnetrzna i najwieksza pojemnosc ciepl¬ na — znajduja sie naczynia wagowe 4a, 4b, 4c. Dol¬ na powierzchnia pokrywy 3 jest uksztaltowana wkleslo, natomiast w górnej czesci tej pokrywy znajduje sie polaczona z nia za pomoca' gwintu na¬ sada 6 z króccem 8. W pokrywie 3 znajduje sie równiez kanal 5 wspólpracujacy z zaworem kul¬ kowym umieszczonym w nasadzie 6 i zakonczonym pokretlem 7, które umozliwia otwieranie lub zamy¬ kanie kanalu 5. Króciec 8 umozliwia polaczenie wnetrza nasady 6 z nieuwidoczniona na rysunku pompa prózniowa.Wyznaczanie ciezaru czasteczkowego sposobem wedlug wynalazku za pomoca przedstawionego przykladowo na rysunku przyrzadu ma przebieg nastepujacy.W naczyniach wagowych 4a i 4b odwaza sie róz¬ ne ilosci substancji wzorcowej o znanym ciezarze czasteczkowym, natomiast w naczyniu wagowym 4c — okreslona ilosc substancji o nieznanym cieza¬ rze czasteczkowym. W przypadku gdy przyrzad jest zaopatrzony w wieksza ilosc naczyn wagowych 4 mozna oczywiscie odwazyc wieksza liczbe próbek ilosciowych substancji o znanym ciezarze czastecz¬ kowym. Nastepnie do odwazonych w naczyniach wagowych 4a i 4b oraz 4c substancji zostaje wpro¬ wadzona za pomoca pipety najkorzystniej jedna¬ kowa ilosc odpowiedniego rozpuszczalnika, po czym naczynia wagowe umieszczone zostaja w zbiorniku 1 przyrzadu i zamkniete za pomoca pokrywy 3 uszczelnionej uszczelka 2, przez co eliminuje sie do-68 470 8 step powietrza do wnetrza zbiornika. Wreszcie otwiera sie za pomoca pokretla 7 zawór kulkowy i przez krociec 8 polaczony z nieuwidoczniona na rysunku pompa prózniowa wypompowuje sie ze zbiornika powietrze, przy czym wskutek odparo¬ wania czesci rozpuszczalnika zostaje ono calkowicie usuniete ze zbiornika, zas wewnetrzna przestrzen zbiornika jest wypelniana calkowicie przez pary rozpuszczalnika. Po usunieciu powietrza zamyka sie za pomoca pokretla 7 zawór kulkowy znajdujacy sie w nasadzie 6 i umieszcza sie przyrzad w ter¬ mostacie na okres czasu zalezny zarówno od tempe¬ ratury termostatu jak i punktu wrzenia zastosowa¬ nego rozpuszczalnika. Znajdujace sie w przyrzadzie substancje zastana wskutek tego poddane destylacji izotermicznej. Róznice dwóch róznych stezen wy- równywuja sie w tym czasie z duzym przyblize¬ niem w tym samym stopniu.Po zakonczonej destylacji izotermicznej wpro¬ wadza sie przez otwarcie zaworu ponownie po¬ wietrze do wnetrza zbiornika 1, po czym zdejmuje sie pokrywe 3 i wazy sie zamkniete naczynia wa¬ gowe pojedynczo na wadze analitycznej.Po przeprowadzonej we wspólnej przestrzeni de¬ stylacji izotermicznej dwóch roztworów o znanych ilosciach i znanym ciezarze czasteczkowym oraz roz¬ tworu o znanej ilosci ale nieznanym ciezarze cza¬ steczkowym mozna na podstawie znanych ilosci substancji i roztworów obliczyc wyznaczany, nie¬ znany ciezar czasteczkowy tej substancji.Jezeli wartosc, która ma sie otrzymac lezy mie¬ dzy wartosciami ciezarów czasteczkowych obydwóch znanych substancji, to wyznaczany ciezar czastecz¬ kowy stanowi srednia arytmetyczna otrzymanych wartosci, zgodnie ze wzorem i(l) i (2).Jezeli jednak wyznaczany ciezar czasteczkowy mniej lub wiecej wykracza poza wartosci znanych ciezarów czasteczkowych obydwóch znanych sub¬ stancji — nalezy przedsiewziac dodatnia lub ujem¬ na korekte okreslonego ciezaru. Mianowicie wiel¬ kosc tej korekty oblicza sie w wysokosci wzajemine- 10 15 25 30 35 Przyklad 1. Wyznaczenie ciezaru czasteczko¬ wego acetanilidu.Jako substancji wzorcowej uzyto benzylu, a jako rozpuszczalnika acetonu. Przyrzad trzymano przez 85 godzin w temperaturze 36°C.Otrzymane nastepnie po przewazeniu, wartosci, a mianowicie: Ai = 12,2 mg — próbka substancji badanej A2i = 22,91 mg — pierwsza próbka substancji wzorcowej A22 = 17,8 mg — druga próbka substancji wzor¬ cowej Oi = 533,18 mg — rozpuszczalnika próbki badanej 021 = 638,90 mg — rozpuszczalnika pierwszej próbki wzorcowej 022 = 505,09 mg — rozpuszczalnika drugiej próbki wzorcowej przy znanym ciezarze czasteczkowym substancji wzorcowej (benzylu-C6H5CO • CO • C6H5) M2 = 210,23 wstawione zostaly do wzoru (la) i i(lb) skad: Mn = Mu 12,2 • 638,9 • 210,23 22,91 • 533,18 12,2 • 505,09 • 210,23 17,8 • 533,18 = 134,05 136,50 Poniewaz w tym przypadku zachodzi I kolejnosc ciagu ciezarów rozpuszczalników: O22 < Oj < O21 = 505,09 < 533,18 < 638,90 a wiec ciezar czasteczkowy substancji badanej nalezy obliczyc wedlug wzoru i(2) M, = - 134,05 + 136,50 135,275 Wyniki pomiarów i obliczen zestawione zostaly w tablicy I. Jak wynika z tych danych, odchylenie wzgledne wielkosci ciezaru czasteczkowego obliczo¬ nej sposobem wedlug wynalazku od rzeczywistej wielkosci nie przekracza w tym przypadku 0,08%.Tablica I Substancja Nazwa Benzyl Acetanilid Benzyl Ciezar w mg 22,910 12,200 17,800 Ciezar roztwo¬ ru po desty¬ lacji izoter¬ micznej w mg 638,900 533,180 505,090 Nieznany ciezar czasteczko¬ wy substancji Otrzymana wartosc Mn, M12 134,05 136,50 Znaleziona wartosc sred¬ nia Mi 135,27 Teoretyczna wartosc 135,16 Odchylenie wzgledne w»/0 10,08 go stosunkuku obliczonych róznic ciezarów cza¬ steczkowych obydwóch znanych substancji, a na¬ stepnie wyznaczona zostaje ich srednia arytmetycz¬ na, która wyznacza szukany ciezar czasteczkowy zgodnie ze wzorami (1), |(3) ii 1(4), (5) lub (6).W ponizszych przykladach okreslone zostaly spo¬ sobem wedlug wynalazku i za pomoca opisanego przyrzadu ciezary czasteczkowe acetanilidu i jodo- "antypiryny.Przyklad II. Wyznaczenie ciezaru czasteczko¬ wego jodoantypiryny.Jako substancji wzorcowej uzyto benzylu, a jako 60 rozpuszczalnika acetonu. Przyrzad trzymano przez 96 godzin w temperaturze 34 °C. Otrzymane nastep¬ nie, po przewazeniu, wartosci, a mianowicie: Ai = 19,31 mg — próbka substancji badanej A2i = 17,82 mg — pierwsza próbka substancji 65 wzorcowej68 470 i & 9 A22= 22,68 mg — druga próbka substancji wzor¬ cowej Oi =375,99 mg — rozpuszczalnik próbki badanej 02i = 510,71 mg — rozpuszczalnik pierwszej próbki wzorcowej O22 = 639,41 mg — rozpuszczalnik drugiej próbki wzorcowej M2 = 210,23 — ciezar czasteczkowy substancji wzorcowej zostaly wstawione do wzoru (la) i (Ib), skad: 19,31 • 210,23 • 510,71 Mn = = 309,43 M12 = 375,99 • 17,82 19,31 • 210,23 • 639,41 375,99 • 22,68 •¦ 304,40 Poniewaz w tym przypadku otrzymano II kolej¬ nosc ciezarów rozpuszczalników, O22 O21 Oi = 639,41 510,71 375,99 nalezy zatem zastosowac poprawke, która trzeba obliczyc zgodnie ze wzorem (3a), (3b). 17,82 • 639,41 • 206,87 ref Mn= = 206,87 oraz: ref M12 = 22,68 • 510,71 22,68 • 510,71 • 210,23 ¦ = 213,70 17,82 .639,41 a nastepnie wielkosc poprawki w procentach we¬ dlug wzoru (3c). |210,23 — 206,87j + |210,23 + 213,70! P = 3,36 + 3,47 2 •210,23 2 • 210,23 P = l,62% oraz wielkosc calkowita poprawki wedlug wzoru <3d) 309,43 + 304,40 1,62 P= . = 4,97 2 100 Poniewaz w tym przypadku zachodzi II kolejnosc ciezarów rozpuszczalników, ciezar czasteczkowy ba¬ danej substancji nalezy wyliczyc ze wzoru (4b) 309,43 + 4,97 + 304,40 + 2 • 4,97 Mi= = = 314,37 2 Wyniki pomiarów i obliczen zebrane sa w ta¬ blicy II. 10 15 20 30 40 45 10 Jak wynika z tych danych odchylenie wzgledne wielkosci ciezaru czasteczkowego obliczonej sposo¬ bem wedlug wynalazku od rzeczywistej wielkosci nie przekracza 0,07%.Przyklad III. Wyznaczenie ciezaru czastecz¬ kowego benzanilidu.Jako substancji wzorcowej uzyto benzylu, a jako rozpuszczalnika acetonu. Przyrzad trzymano w cia¬ gu 90 godzin w temperaturze 35°C Otrzymane po przewazeniu wartosci, a mianowi¬ cie: Ai = 25,07 mg -^ próbka substancji badanej A2i = 18,43 mg — pierwsza próbka substancji wzorcowej A22 = 24,54 mg — druga próbka substancji wzor¬ cowej Oi = 1129,45 mg — rozpuszczalnik próbki badanej 021 = 781,42 mg — rozpuszczalnik pierwszej próbki wzorcowej 022 = 1047,18 mg — rozpuszczalnik drugiej próbki wzorcowej M2 = 210,23 zostaly wstawione do wzoru (la) i (Ib), skad 25,07 • 210,23 • 781,42 Mn= = 201,126 M!2 = 1129,45 • 18,13 25,07 • 210,23 • 1047,18 = 199,126 1129,45 • 24,54 Poniewaz w tym przykladzie otrzymano III ko¬ lejnosc ciezarów rozpuszczalników, a mianowicie: Oi O22 O21 = 1129,45 1047,18 781,42 Nalezy zastosowac poprawke, która oblicza sie 35 zgodnie ze wzorami (3a) i '(3b), skad: 18,13 — 1047,18 • 210,23 ref Mn= = 208,14 24,54-781,42 24,54 • 781,42 • 210,23 ref Mj2= = 212,34 18,13 • 1047,18 a nastepnie wielkosc procentowa poprawki we¬ dlug wzoru (3c) 210,23 — 208,14 + 210,23—212,34 P= — = 1% 2 .210,23 Wielkosc calkowita poprawki oblicza sie wedlug wzoru (3d) Tablica II j Substancja j Nazwa \ 1 i Benzyl j Benzyl j Jodoanty- 1 pirydyna Ciezar w mg 22,680 17,820 19,312 Ciezar roz¬ tworu po destylacji izotermicz- nej w mg 639,410 510,710 375,990 Nieznany ciezar czasteczkowy substancji Otrzymana wartosc i korekta 304,45 + 9,90 309,47 +4,95 Skorygo¬ wana war¬ tosc 314,35 314,42 Znaleziona wartosc srednia 314,38 Teoretycz¬ na wartosc 314,13 Odchylenie wzgledne +0,0768 470 11 201,126 + 199,126 1 P= = = 2,0 2 100 Poniewaz w tym przykladzie mamy do czynienia z III kolejnoscia ciezarów rozpuszczalnika, nalezy zastosowac do obliczenia ciezaru czasteczkowego ba¬ danej substancji wzór (5b). i201,126 — 2,0| + |199,126 —21 Mi= = 197,126 2 Otrzymane wielkosci mozna równiez ujac w ta¬ bele, podobnie jak w poprzednich przykladach. W tym przypadku, poniewaz rzeczywisty ciezar cza¬ steczkowy benzanilidu wynosi 197,23 zatem wzgled¬ ne odchylenie wielkosci obliczonej sposobem wedlug wynalazku w stosunku do wielkosci rzeczywistej wynosi 0,05%.Przyklad IV. Wyznaczanie ciezaru czasteczko¬ wego acetanilidu.Jako substancji wzorcowej uzyto benzylu, jako rozpuszczalnika acetonu. Przyrzad trzymano w tem¬ peraturze 34°C w ciagu 94 godzin.Otrzymane po przewazeniu wielkosci, a miano¬ wicie : Ai = 13,03 mg — próbka substancji badanej A2i = 16,47 mg — pierwsza próbka substancji wzorcowej A22 = 20,27 mg — druga próbka substancji wzor¬ cowej Oi =611,26 mg — rozpuszczalnik próbki badanej 021 = 503,14 mg — rozpuszczalnik pierwszej próbki wzorcowej 022 = 612,26 mg — rozpuszczalnik drugiej próbki wzorcowej oraz znana wielkosc ciezaru czasteczkowego sub¬ stancji wzorcowej M2 = 210,23, zostaly wstawione do wzorów (la) i (Ib), skad 13,03 • 210,23 • 503,14 Mn= = 136,90 611,26 .16,47 13,03 • 210,23 • 612,26 M12= = 135,35 611,26 • 20,27 Poniewaz w tym przykladzie zachodzi IV kolej¬ nosc ciezarów rozpuszczalników Oi = O22 02i tj. 611,26 aa 612,26 503,14 nalezy zastosowac poprawke, podobnie jak w po¬ przednich przykladach obliczona wedlug wzoru (3a) i (3b), czyli 16,47 • 612,26 • 210,23 ref Mn= = 207,87 20,27 • 503,14 20,27 • 503,14 • 210,23 ref M12= = 212,62 16,47 • 612,26 procentowa wielkosc poprawki zgodnie ze wzo¬ rem (3c) wynosi: j210,23 — 207,87| + |210,23 — 212,621 p= = 1,14% 2-210,23 a wielkosc calkowita poprawki wedlug wzoru (3d) wynosi: 12 136,90 + 135,35 2-100 • 1,14 = 1,54 Poniewaz w tym przypadku zachodzi IV kolej- 5 nosc ciezarów rozpuszczalników, do obliczenia cie¬ zaru czasteczkowego badanej substancji nalezy uzyc wzoru (6a) a zatem: 136,90 — 1,54 + 135,3i Mi= = 135,355 10 2 Podobnie jak powyzej otrzymane wielkosci mo¬ zna ujac w tabele. W tym przykladzie rzeczywisty ciezar czasteczkowy acetanilidu wynosi 135,16, wo¬ bec czego odchylka wielkosci obliczonej sposobem 15 wedlug wynalazku od wielkosci rzeczywistej wyno¬ si 0,14%. PL PL