Pierwszenstwo: Opublikowano: 1.X.1973 68147 KI. 42c,5/01 MKP GOlc 1/00 Wspóltwórcy wynalazku: Jan Dziob, Bohdan Lapienski, Wieslaw Pietrus Wlasciciel patentu: Osrodek Badawczy Techniki Geologicznej Central¬ nego Urzedu Geologii, Warszawa (Polska) Urzadzenie do okreslania azymutu i kata upadu warstw skalnych Przedmiotem wynalazku jest urzadzenie do okreslania azymutu i kata upadu warstw skalnych na rdzeniach wiertniczych, których czolo jest ozna¬ kowane, w celu odtworzenia naturalnego polozenia rdzenia w otworze wiertniczym.Obecnie azymut i kat upadu warstw skalnych okresla sie na rdzeniach wiertniczych, oznakowa¬ nych znanym przyrzadem, za pomoca pomiaru po¬ srednich parametrów i stosowania pracochlonnych wzorów trygonometrycznych lub za pomoca metod geometrii wykreslnej. Powoduje to powstanie ble¬ dów w wyznaczaniu szukanych parametrów.Celem wynalazku jest usuniecie tych wad.Cel osiagnieto przez konstrukcje urzadzenia wedlug wynalazku skladajacego sie z obrotowó- -przechylnego stolika ze srubowa kolumna i trój- nozna podstawa, na którym umieszcza sie badany rdzen wiertniczy i naklada na jego oznakowane czolo grawitacyjny czujnik, stanowiacy bieznie kolowa ze swobodnie przesuwajaca sie kulka oraz w plaszczyznie badanej warstwy, pomiarowe wi¬ delki, na jednym koncu rozwidlone a na drugim koncu zaopatrzone w ulozyskowane wahadla, któ¬ rych plaszczyzny sa wzajemnie .prostopadle.Przedmiot wynalazku jest przedstawiony w przy¬ kladzie wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia urzadzenie w widoku z boku a fig. 2 przedstawia urzadzenie w widoku z góry.Urzadzenie sklada sie z trójnoznej podstawy a przymocowanej np. do stolu za pomoca szczek 6 10 15 20 25 30 i polaczonej zaciskowo za pomoca pokretla 10 z dolna czescia kolumny srubowej b. Pokretla 8 trój noznej podstawy a i poziomice 9 umieszczone na obrotowo-przechylnym stoliku d sluza do po¬ ziomowania urzadzenia. Obrotowo-przechylny sto¬ lik d zamocowany jest obrotowo w górnej czesci srubowej kolumny b i moze byc obracany wzgle¬ dem niej za pomoca pokretla 16 zas kat obrotu odczytywany jest na wskazniku 1.Pokretlo 7 za posrednictwem przekladni slima¬ kowej sluzy do przechylania stolika, zas zaciski 17 unieruchamiaja stolik w okreslonym przechyleniu.Rdzen wiertniczy R mocowany jest w obrotowo- -przechylnym stoliku wspólosiowo z pionowa osia stolika za pomoca pokretla 11. W srodkowej czesci srubowej kolumny b zamocowany jest namiarowy wysiegnik c w ten sposób, ze moze sie on przesu¬ wac wzdluz osi srubowej kolumny za pomoca na¬ kretki 19 jak równiez obracac wokól tej osi.Namiarowy wysiegnik c jest tak sprzezony ze srubowa kolumna b, ze kierunek ustawienia na¬ miarowych szpil 3 wedlug podzielni 5 i wskaznika 4 nie zmienia sie przy obrocie wysiegnika wokól srubowej kolumny o dowolny kat odczytywany za pomoca wskaznika 2. Niezaleznymi zespolami urzadzenia sa: grawitacyjny czujnik e i pomiarowe widelki f, które nakladane sa na wiertniczy rdzen R. Czujnik e stanowi kulka swobodnie prze¬ suwajaca sie po biezni kolowej, z która sztywno zwiazane sa kolki jednoznacznie sytuujace czujnik 68 1473 68147 4 wzgledem znaków na czole wiertniczego rdzenia R.Ruchoma wskazówka 12 sluzy do ustawienia po¬ lozenia jakie ma przyjac kulka w pozycji pomia¬ rowej. Pomiarowe widelki f nakladane sa na rdzen R w plaszczyznie warstwy pomiarowej za pomoca srubowych szczek 13 i szczeki przesuw¬ nej 14. Podpórka 15 przejmuje moment od cie¬ zaru wahadel 18 i 20 umieszczonych na drugim koncu widelek, Wahadla 18 i 20 sa tak zamoco¬ wane, ze ich plaszczyzny wahan sa wzajemnie prostopadle.Po zamocowaniu urzadzenia podstawa trójnozna a za pomoca szczek 6 do stolu, poziomujemy go za pomoca pokretel 8 wedlug poziomicy 9. Nastepnie urzadzenie orientuje sie wzgledem kierunku mag¬ netycznej lub geograficznej pólnocy poprzez usta¬ wienie wskazników 1, 2 na zerowe dzialki od¬ powiadajacych im podzielni oraz wskaznika 4 na dzialke 180° podzielni 5. Przez obrót kolumny sru¬ bowej b wraz z górna czescia analizatora usta¬ wia sie szpile namiarowe 3 na kierunek pólnocny (wyznaczony np. za pomoca busoli). Rdzen R mo¬ cowany jest w stoliku obrotowo-przechylnym d za pomoca pokretla 11.W otworach na czole rdzenia (oznakowanie stra¬ tymetrem) wstawia sie nastawnik z czujnikiem grawitacyjnym e. Nastawnik ten jest poziomowany a wskazówka 12 ustawiona na dzialke odpowiada¬ jaca wartosci kata otrzymanego z pomiaru stra- tymetrem. Na rdzen R naklada sie widelki pomia¬ rowe f tak aby szczeki srubowe 13 i szczeka prze¬ suwna 14 oparly sie na rdzeniu w warstwie, której upad i azymut sa mierzone. Podpórka 15 jest ele¬ mentem pomocniczym ulatwiajacym zamocowanie widelek pomiarowych f. W dalszym ciagu usta¬ wiamy rdzen w polozeniu jakie zajmowal on w otworze wiertniczym przed jego odwierceniem.Zgodnie z danymi otrzymanymi z pomiaru inkli- nometrem odchylamy rdzen od pionu za pomoca pokretla 7 zas azymut tego odchylenia ustawiamy obracajac stolik obrotowo-przechylny pokretlem lu- 5 zujacym 16 o odpowiedni kajt Dalej, luzujac na¬ ciski 17 obracamy rdzen wokól osi do polozenia, w którym kulka czujnika grawitacyjnego znajdzie sie naprzeciw poprzednio ustawionej wskazówki 12.Ostatnia czynnoscia jest naprowadzenie szpil na¬ miarowych 3 na kierunek zgodny z kierunkiem jaki przyjelo wahadlo 18 widelek f. Szukane para¬ metry odczytujemy: kat upadu z polozenia wska¬ zówki wahadla 20, azymut upadu w polozeniu wskaznika 3, wzgledem podzielni 5. PL