Przedmiotem niniejszego wynalazku jest sposób wytwarzania stopu cynkowego do wyrobu plyt chemigraficznych, w którym stop wstepny (za¬ prawe) cynku z berylem sporzadza sie z proszków metalicznych cynku i berylu.Sposób wytwarzania stopu cynkowego do pro¬ dukcji plyt chemigraficznych przeznaczonych do jednostopniowego trawienia wedlug patentu pol¬ skiego nr 54743 sklada sie z procesów przygo¬ towania zaprawy cynku z aluminium i berylem oraz cynku z aluminium i magnezem, stapiania skladników w postaci zapraw i cynku czystego, rafinacji kapieli metalowej, odlewania wlewków, walcowania blachy, obróbki cieplnej i mechanicz¬ nej obróbki powierzchniowej blach. Wynalazek ten polega na tym, ze do kapieli czystego cynku o temperaturze ponizej 500°C zawierajacego naj¬ wyzej 0,002% wagowio kadmu, dodaje sie najpierw zaprawe cynku z aluminium i magnezem o skla¬ dzie wagowym 16% Mg, 22"% Al i reszta cynku o czystosci 99,99% Zn w ilosci 4,5 kg na tone kapieli metalowej.Nastepnie do kapieli metalowej kieruje sie por- 10 15 25 30 cjami polistyren lub kalafonie albo polistyren i ka¬ lafonie, a z kolei po usunieciu agarów z kapieli miesza sie kapiel i malymi porcjami dodaje sie srodka rafinujacego w postaci zaprawy cynku z aluminium i berylem o skladzie wagowym od 1,0 do 1,25% Be, od 10 do 12% Al i reszte cynku czystego w ilosci 4 kg na 1 tone, po czym po kilkuminutowym wymieszaniu kapieli, odstaniu i sciagnieciu zgarów plynny stop o temperaturze od 480 do 490°C odlewa sie w znany sposób.Zaprawe cynku z aluminium i magnezem przy¬ gotowuje sie w ten sposób, ze do kapieli cynku o czystosci 99,99% wagowych Zn o temperaturze od 550 do 600°C dodaje sie aluminium, po czym po stopieniu aluminium dodaje sie magnez, a po wymieszaniu kapieli obniza sie jej temperature do 500 °C usuwa zgary i odlewa do form meta¬ lowych umozliwiajacyeh utworzenie wielodzielnych bloków.Zaprawe cynku z dodatkiem berylu sporzadza sie natomiast w ten sposób, ze rozdrobniony be¬ ryl o ziarnistosci do 10,0 mm stapia sie w tyglu grafitowym w temperaturze do 1300 °C pod war¬ stwa topnika w ilosci od 30 do 50% wagowych w stosunku do metalicznego berylu zlozonego z chlorku sodu i chlorku potasu w stosunku 1:1 lub chlorku sodu i chlorku wapnia w stosunku 1:1 oraz aluminium w kawalkach w ilosci co najmniej 10 czesci wagowych aluminium na czesc meta¬ licznego berylu. Najpierw w tyglu stapia sie alu- 669383 minium a nastepnie topnik, który wyplywa na powierzchnie aluminium a z kolei beryl w czasie wyplywania z dna tygla jpopnzez dyfuzyjne roz¬ puszczenie w kapieli metalowej. Nastepnie po cal¬ kowitym stopieniu berylu obniza sie temperature stopu ponizej 900 °C, laduje cynk w postaci pod¬ grzewanych kawalków, a iz kolei kapiel miesza sie i po usunieciu z powierzchni stopu topnika i zga¬ rów odlewa sie stop do wielodzielnych form uprzednio podgrzanych do temperatury 150°C.Niedogodnoscia sposobu wytwarzania stopu cyn¬ kowego wedlug patentu glównego jest fakt, ze stop wstepny cynku z aluminium i berylem przy¬ gotowuje sie okresowo w oddzielnym tyglu przez co nie uzyskuje sie jednolitego jego skladu a zwlaszcza otrzymuje sie rózny stopien rozdrob¬ nienia ziaren metalicznych zawartych z kolejnych szarz pieca tyglowego. Ten stan struktury stopu wstepnego powoduje nierównomierne z kolei od tle¬ nienie stopu cynkowego Zn-Al-Mg i wymaga sto¬ sowania nadmiaru stopu wstepnegD w stosunku do kapieli cynkowej z dodatkami stopowymi.Celem wynalazku jest usuniecie lub co najmniej zmniejszenie niedogodnosci przy sporzadzaniu sto¬ pu wstepnego (zaprawy) cynku z berylem oraz trudnosci przy wytwarzaniu stopu cynkowego we¬ dlug patentu glównego. Aby osiagnac ten cel wy¬ tyczono sobie zadanie opraicowania sposobu wy¬ konywania stopu wstepnego (zaprawy) cynku z be¬ rylem umozliwajacego latwe wprowadzenie tejze zaprawy do kapieli cynkowej.Zadanie wytyczone w celu usuniecia lub co naj¬ mniej zmniejszenia podanych niedogodnosci zo¬ stalo rozwiazane zgodnie z wynalazkiem w ten sposób, ze stop wstepny (zaprawe) cynku z be¬ rylem sporzadza sie z 9 czesci wagowych me¬ talicznego pylu cynkowego i 1 czesci wagowej berylu w postaci proszku o ziarnistosci do 10 ^m, które miesza sie wspólnie z polistyrenowym la¬ kierem foliotwórczym, dodawanym w ilosci 0,33 litra na 1 kg masy proszków metali w ciagu od 10 do 15 minut w temperaturze od 50 do 60°C, po czym mieszanine proszków metali poddaje sie sedymentacji a po odpadnieciu masy na dno mie¬ szalnika dekantuje sie nadmiar lakieru przez filtr siatkowy, a mieszanke ptroszków metali kieruje sie na filtr siatkowy w celu obciekniecia nadmiaru lakieru, po czym mieszanke proszków metali pra¬ suje sie najkorzystniej pod olbciazeniem 50 ton/cm2 i w temperaturze otoczenia. Uzyskane ksztaltki po wysuszeniu spieka sie w temperaturze okolo 180°C w ciagu od 10 do 15 minut, po czym po ostudzeniu spieczone ksztaltki kieruje sie w ilosci 0,6 kg na 1 tone stopu do kapieli metalowej, do której dodano juz inne skladniki stopowe i prze¬ prowadzono rafinacje tej kapieli srodkami che¬ micznymi a nastepnie wytwarza sie stop cynkowy w znany sposób. Polistyrenowy lakier foliotwór- czy uzywany do wytwarzania stopu wstepnego wy¬ twarza sie przez wygrzewanie polistyrenu w ilosci 150 g na litr benzolu na lazni wodnej w tempe¬ raturze okolo 50°C w ciagu 2 godzin mieszajac ciagle lakier a przed samym uzyciem lakieru do¬ daje sie plastyfikatora w ilosci 5 ml ftalenu dwu- butylu i miesza lakier w ciagu okolo 10 minut. 66938 4 Sposób wytwarzania stopu cynkowego iwedlug wynalazku umozliwia nieoczekiwanie calkowite wykorzystanie berylu metalicznego, który dodaje sie tylko w ilosci przewidzianej docelowa zawar- 5 toscia berylu w stopie cynkowym i tym samym nie uzyskuje sie odpadów zawierajacych beryl.Stopien rozdrobnienia metalicznego berylu w spie¬ czonych ksztaltkach z mieszanki proszków pylu cynkowego i berylu umozliwia silne dzialanie od- 10 tleniajace na kapiel stopu cynkowego typu Zn-Al- -Mg i tym samym co najmniej taki efekt jak przez wprowadzenie stopu wstepnego Zn-Al-Be otrzymywanego wedlug patentu glównego. Poza tym sposób wytwarzania stopu cynkowego umozli- 15 wia prowadzenie poszczególnych operacji w za¬ kresie niskich temperatur oraz wentylacje nad urzadzeniami do produkcji stopu i hermetyzacje wszystkich czynnosci z wyeliminowaniem styka¬ nia sie z berylem jako pierwiastkiem trujacym, 20 przy czym izolowanie berylu od otoczenia dokonuje sie za pomoca powloki z lakieru polistyrenowego.Sposób wytwarzania stopu cynkowego wedlug wynalazku polega na tym, ze stop wstepny cynku z berylem sporzadza sie z 3 czesci wagowych pylu 25 cynkowego o czystosci 99,5°/o wagowych cynku me¬ talicznego i 1 czesci wagowej berylu o czystosci 99,5°/o wagowych Be w postaci proszku o wiel¬ kosci ziarna do 10 ^m, które wsypuje sie do mie¬ szalnika lub mlyna obrotowego wypelnionego por- 30 celanowymi kulami, przy czym otwór zasypowy do mieszalnika lub mlynka kulowego usytuowany jest pod wyciagiem wentylacyjnym w celu za¬ bezpieczenia bezpiecznej pracy dla obslugi. Na¬ stepnie do mieszalnika wlewa sie lakieru folio- 35 twórczego polistyrenowego o temperaturze od 50 do 60 °C w ilosci 1 litra na 3 kg mieszanki prosz¬ ków metalicznych cynku i berylu.'Polistyrenowy lakier foliotwórczy sklada sie z 150 gramów polistyrenu (SM) niskoudarowego 40 w granulkach, 1000 militrów benzenu technicznego w postaci benzolu motorowego i 5 militrów ftalenu idwubutylu jako plastyfikatora. Roztwór lakieru przygotowuje sie przez wygrzewanie polistyrenu w podanej ilosci na (lazni wodnej w temperaturze 45 okolo 60°C przez 2 godziny mieszajac ciagle roz¬ twór za pomoca mieszadla laboratoryjnego. Przed uzyciem lakieru dodaje sie plastyfikator i miesza jeszcze przez okolo 10 minut. Operacje zwiazane z przygotowaniem lakieru przeprowadza sie takze 50 pod wyciagiem wentylacyjnym przy zachowaniu ostroznosci przewidzianej dla pracy z substancjami latwopalnymi z uwagi na latwopalnosc benzolu.Po napelnieniu mieszalnika lakierem polistyre¬ nowym zamyka sie szczelnie otwór zasypowy 5 i uruchamia nastepnie naped mieszalnika oraz pro¬ wadzi sie mieszanie w czasie od 10 do 15 minut.W czasie procesu mieszania utrzymuje sie tempe¬ rature wsadu w mieszalniku w wysokosci okolo 50°C. Po skonczeniu mieszaoia pozostawia sie 60 w spokoju caly material w mieszalniku w ciagu 5 minut w celu opadniecia (sedymentacji) mie¬ szanej masy na dno mieszalnika (mlyna). Po otwarciu klapy otworu zasypowego mieszalnika dekantuje siie nadmiar lakieru fioliotwórczego przez 15 filtr siatkowy do zbiornika lakieru a wymieszana5 mieszanke wypuszcza sie ma filtr w celu obcadfcnie- cia z nadmiaru lakieru, po czym mieszanke me¬ talicznych proszków kieruje sie do zbiornika ma¬ gazynowego. Filtr siatkowy do oddzielenia zwlasz¬ cza glównej ilosci lakieru polistyrenowego wyko¬ nany jest z gestej siatki mosieznej lub brazowej nalozonej na zbiornik lakieru polistyrenowego. Po¬ szczególne operacje wykonuje sie pod okapem czynnej wentylacji wyciagowej. Mieszanke cyn- kowo-berylowa prasuje sie za pomoca prasy kor¬ bowej lub mimosrodowej o nacisku nominalnym 50 ton/cm2. W czasie prasowania uzyskuje sie ksztaltke cylindryczna o wadze do 0,2 kilograma.Proces prasowania prowadzi sie w temperaturze do 30 °C, a najkorzystniej w temperaturze otocze¬ nia w ciagu 1 minuty dociskajac sila 60 kg/mm2, stopniowo mieszanke stemplem az. do oporu. Cy¬ linder wzglednie tulejka jak równiez stempel i stopka prasy korbowej posiadaja naciecia dla odprowadzenia plynu lakieru polistyrenowego oraz odpowietrzenia calego ukladu narzedzi podczas prasowania. Gotowa ksztaltke po wyjeciu z prasy umieszcza sie na plycie i suszy w temperaturze otoczenia. Wysuszona ksztaltke cynkowo-berylowa spieka sie nastepnie w piecu elektrycznym z ter- moregulacja w temperaturze okolo 180°C w ciagu od 10 do 15 minut.W czasie operacji spiekania nad piecem jest czynna instalacja odciagowa dla gazów z rozkladu skladników organicznych zawartych w lakierze foliotwórczym oraz rozpuszczalnika. W poczatko¬ wym okresie spiekania przewaznie w ciagu pieciu minut plastyfikator zawarty w lakierze foliotwór¬ czym nadaje blonie polistyrenowej wlasciwa pla¬ stycznosc. Po ukonczeniu procesu spiekania ksztaltki z masy cynkowo-berylowej wyjmuje sie z pieca wraz z plyta na której byly spiekane i sibudzi sie pod wyciagiem wentylacyjnym. Zimne ksztaltki zamyka sie w metalowym zbiorniku gdzie sie je przechowuje az do momentu ich uzycia. Polisty¬ renowy lakier foliotwórczy oprócz tego, ze zapo¬ biega rozpyleniu proszku berylu po spieczeniu ksztaltki cynkowo^berylowej pozostawia na jej po- wfierzicjhini powloke folid, która przylegajac bardzo szczelnie do. powierzchni ksztaltki stanowi izolacje czasitek cynku i berylu od dzialania powietrza 66938 6 zwlaszcza na powierzchniach zewnetrznych styka¬ jacych sie z powierzchnia ksztaltki.Ksztaltki zaprawy cynkowo^berylowej w miare potrzeby kieruje sie najkorzystniej porcjami do 5 kapieli cynkowej do której dodano juz inne sklad¬ niki stopowe i przeprowadzono rafinacje tej ka¬ pieli srodkami chemicznymi. W sumie zaprawy kieruje sie w ilosci 0,6 kg na tone stopu. PL