PL66783B1 - - Google Patents

Description

Pierwszenstwo: Opublikowano: 20.XII.1972 66783 KI. 42n,ll/04 MKP G09b 23/24 Cii i ELNIaI U rJe&fl^tentowego Polskiej SUcczv;r< -sj Lucoaj Twórca wynalazku: Marian Marczak Wlasciciel patentu: Uniwersytet Slaski, Katowice (Polska) Urzadzenie w postaci suwaka obrotowego do analizy chemicznej Przedmiotem wynalazku jest uinzadzenie w postaci su¬ waka obrotowego do analizy chemicznej sluzace do ja¬ kosciowej analizy kationów.Obecne ujecie analizy pieciu grup kationów przez rozdzielanie tych grup i badanie na kazdy kation ujete jest w urzadzeniu w pewien okreslony system.Przecietnie znajacy chemie orientuje sie ogólnie w sy¬ stematyce postepowania analitycznego, jednak w pew¬ nych okolicznosciach nie jest pewny kolejnosci lub ro¬ dzaju uzywanych odczynników, stad wynika potrzeba sprawdzania poszczególnych etapów postepowania w to¬ ku analizy. Zajmujacy sie analiza chemiczna musi sprawdzic w tablicach lub w tekscie rodzaj reakcji i po¬ trzebny odczynnik, co wobec obfitosci tekstu jest pra¬ cochlonne. Z drugiej strony uczacy sie chemii anali¬ tycznej po przyswojeniu materialu pamieciowego, przy¬ stepujac do zajec praktycznych musi polegac na pa¬ mieci lub na notatkach i skrótach, które robione nie¬ raz wedlug blednej systematyki wprowadzaly nielad przy utrwalaniu wiadomosci.Celem wynalazku jest opracowanie pomocy dydak¬ tycznej w zakresie obrazowego przedstawiania zmian zachodzacych podczas reakcji analitycznych w ukla¬ dach roztwór-osad, prowadzacych do identyfikacji po¬ szczególnych kationów, rozdzielania ich na grupy, a takze ich wzajemnego oddzielania.Zadaniem technicznym prowadzacym do tego celu to opracowanie analitycznego suwaka obrotowego w jeden komplet, który wedlug pewnego systemu wskazywalby postepowanie przy analizie jakosciowej w sposób krót- 10 15 20 25 30 ki, schematyczny, zawierajacy jednak wszystkie elemen¬ ty pamieciowe wspomnianych analiz.Cel ten zostal osiagniety dzieki konstrukcji urzadze¬ nia, które wedlug wynalazku sklada sie z oslony w ksztalcie koperty, wewnatrz której umieszczone sa wspólosiowo dwie tarcze pelne i jedna z wycieciami.Przez odpowiednie ustawienie tarczy symboli kationów i zwiazków grupowych oraz tarcz wzorów odczynników charakterystycznych dla poszczególnych kationów i zwiazków charakterystycznych uzyskuje sie zestaw in¬ formacji analitycznych. Oslona z jednej strony na wpi¬ sanym kole wspólosiowo do tarczy ma symetrycznie wycietych piec okienek z napisami odpowiadajacymi pieciu grupom kationów, przy czym osie tych okienek sa odchylone od sasiednich najkorzystniej o 72 stopnie, a po prawej stronie kazdego okienka sa oznaczone, za¬ kreslonymi polami, odczynniki, za pomoca których mozna powstajace osady przeprowadzic ponownie do roztworu. Pomiedzy okienkami pierwszej grupy katio¬ nów i piatej umieszczone jest symetrycznie okienko szóste z napisem — odczynniki grupowe.Po przeciwnej stronie oslony jest jedno okienko du¬ ze, a nad nim drugie male. Pozwalaja one na ustawie¬ nie obok siebie podwójnej kolumny wzorów, a w gór¬ nym symboli odpowiednich kationów. W dolnej czesci oslony znajduje sie pólkole naciete, wzdluz którego obraca sie uchwyt-wskazówka trzeciej wycietej tarczy.Wzdluz naciecia sa napisy na szesciu podzialkach ozna¬ czajace grupy kationów przy czym grupa druga jest powtórzona dwa razy dla pierwszej i drugiej podgrupy. 667833 Wewnatrz omawianej oslony od strony drugiej umiesz¬ czona jest tarcza z napisami symboli wszystkich grup kationów, przy czym kazda grupa kationów wpisana jest w kolumnie, a kazda nastepna ma jedna kolumne wie¬ cej, a wiec pierwsza grupa kationów wpisana jest raz, a obok niej znajduje sie kolumna symboli zwiazków po¬ wstajacych pod wplywem dzialania odczynnika grupo¬ wego oraz kólka, w których mozna zakreslic barwy osadów. Druga grupa jest wypisana w dwu kolumnach, trzecia kolumna odnosi sie do zwiazków jakie tworza kationy tej grupy z odczynnikiem grupowym, a dalej kolumna kólek do oznaczenia barw. Trzecia grupa ma trzy kolumny symboli kationów, kolumne wzorów zwiazków oraz kolumne kólek do oznaczenia barw osa¬ dów. Czwarta grupa ma cztery kolumny symboli katio¬ nów oraz kolumne wzorów zwiazków i kolumne kólek do zaznaczenia barw odpowiednich zwiazków. Piata grupa ma tylko szesc kolumn symboili kationów, gdyz grupa ta nie posiada odczynnika grupowego. Ustawie¬ nie kolumn jest symetryczne dla pierwszych kolumn wszystkich grup tak, ze sa widoczne jednoczesnie wszy¬ stkie pierwsze kolumny symboli 4tationów w odpowied¬ nich okienkach. Osie poszczególnych kolumn ustawione sa pod katem 69 do 75 stopni, najkorzystniej — 72 stopnie.Na zewnetrznej czesci tej tarczy wypisane jest slowo $tart na wysokosci okienka w oslonie z napisem — od¬ czynniki grupowe. Na dalszej czesci tarczy w kierunku wskazówki zegara nad nastepnymi kolumnami wpisane sa wzory odczynników grupowych dla pierwszej, dru¬ giej, trzeciej i czwartej grupy kationów, natomiast dla piatej wpisano slowo — brak, ze wzgledu na to, ze gru¬ pa piata nie posiada (Odczynnika grupowego. Osie tych napisów sa rozmieszczone miedzy soba pod katem 11 do 17 stopni, najkorzystniej 12 stopni.Rozmieszczenie wzorów zwiazków i odczynników oraz symboli kationów wedlug wynalazku powoduje, ze kazde obrócenie omawianej tarczy w odwrotnym kie¬ runku do ruchu wskazówek zegara o srednio 14 stopni od punktu startu umozliwia ukazanie sie w okienku z napisem — odczynniki grupowe — wzoru odczynnika grupowego dla kolejnej grupy kationów, zas w okienku przeznaczonym dla danej grupy kationów ukazanie sie wzorów odpowiednich zwiazków powstajacych z danym odczynnikiem. Po prawej stronie okienek mozna od razu odczytac wzory odczynników roztwarzajacych po¬ wstale osady.Odwrotna strona tablic — to oslona z dwoma szero¬ kimi okienkami, przy czym jedno jest duze, nad któ¬ rym znajduje sie drugie waskie ale o tej samej wielko¬ sci katowej.Wewnatrz oslony wspólosiowo z tarcza pierwsza umieszczone sa dwie tarcze z napisami od strony oma¬ wianie, przy czym promien wewnetrznej tarczy jest równy odleglosci od srodka kola do konca górnego okienka. Na te tarcze nalozona jest nastepna tarcza o promieniu równym odleglosci miedzy srodkiem a zew¬ netrznym brzegiem okienka dolnego. Srodkowa wieksza taTcza posiada na obwodzie wpisane co 13 stopni sym¬ bole 27 kationów, które moga sie ukazywac w okienku górnym. W osi symbolu kazdego kationu wpisane sa odpowiednio w kolumnach zwiazki powstajace pod wply¬ wem dzialania odczynników charakterystycznych przy¬ porzadkowanych poszczególnym kationom. Kolumny maja taka wysokosc by miescily sie w wiekszym okien- 4 ku i mialy szerokosc katowa okolo 13 stopni, to jest okolo polowy szerokosci katowej calego okienka. Na te pelna wieksza tarcze, która moze obracac sie o 360 stopni nalozona jest w wewnatrz, wspólosiowo, mniejsza 5 tarcza zadrukowana tylko w polowie. Ze strony zew¬ netrznej ma ona szesc kolumn wzorów odczynników charakterystycznych dla poszczególnych kationów. Ko¬ lumn jest szesc, gdyz w drugiej grupie kationów sa dwie podgrupy. Wyciecia w tarczy sa umieszczone na- 10 przemian z wypisanymi kolumnami wzorów zwiazków chemicznych. Kazde wyciecie i kolumna wypisanych wzorów maja laczna szerokosc katowa po okolo 30 stopni, tak by odpowiednie kolumny lacznie z wycie¬ ciami ukazujacymi napisy na tarczy srodkowej mogly 15 sie pomiescic w okienku majacym szerokosc katowa okolo 30 stopni.Tarcze z wycieciami nastawia sie na odpowiednia grupe kationów za pomoca uchwytu-wskazówki, wysta¬ jacej w pólkolistym wycieciu oslony. 20 Urzadzenie wedlug wynalazku daje zestaw informacji rzeczowych, a mianowicie ile i jakie kationy mieszcza sie w poszczególnych grupach analitycznych wedlug klasycznej klasyfikacji, które z odczynników stanowia odczynniki grupowe, jakie zwiazki powstaja pod wply- 25 wem dzialania odpowiednich odczyników grupowych, w jakich odczynnikach mozna wytracajace sie osady po¬ nownie przeprowadzic do roztworu, jakie odczynniki jako charakterystyczne stosuje sie przy jakosciowym wykrywaniu poszczególnych kationów. Dane te otrzy- 30 muje sie za pomoca urzadzenia wedlug wynalazku szyb¬ ko i dokladnie. Suwak jest przejrzysty, latwy do mani¬ pulacji i opanowania.Przedmiot wynalazku przedstawiony jest na rysunku w przykladzie wykonania, przy czym fig. 1 i fig. 2 35 przedstawiaja oslone z obu stron, fig. 3 — tarcze sym¬ boli kationów i wzorów zwiazków grupowych, fig. 4 — tarcze srodkowa wzorów zwiazków Charakterystycznych dla poszczególnych kationów, fig. 5 — mniejsza tarcze z wycieciami — tarcze wzorów odczynników charakte- 40 rystycznych, a fig. 6 i fig. 7 przedstawiaja urzadzenie zlozone i ustawione w punkcie wyjsciowym z obu stron.Fig. 1 przedstawia oslone 1 od strony ukladów gru¬ powych 2, która ma okienka 3, 4, 5, 6, 7, kolejno z na¬ pisami grupa I, grupa II, grupa III, grupa IV, grupa V 45 oraz okienko na odczynniki grupowe 8 z napisem od¬ czynniki grupowe 62. Po prawej stronie okienek 3, 4, 5, 6 sa wypisane odczynniki roztwarzajace i rozpuszcza¬ jace osady powstale pod wplywem dzialania odczynni¬ ków grupowych. Na górze umieszczone sa cyfry poda- 50 jace kolejnosc stosowania tychze odczynników. Na fig. 2 przedstawiona oslona 1 od strony reakcji charaktery¬ stycznych 9 posiada dwa okienka, okienko dolne zwiaz¬ ków charakterystycznych 10 i okienko górne symboli .kationów 11, przy czym obydwa okienka zajmuja na 55 okregu 30 stopni, pólkoliste wyciecie 12 z podzialka dla pieciu grup kationów oraz napis odczynniki charaktery¬ styczne 63. Fig. 3 przedstawia tarcze symboli kationów i wzorów zwiazków grupowych 14 umieszczona wspól¬ osiowo w oslonie 1, nadrukowana od strony ukladów 60 grupowych 2, posiadajaca napisy w kolumnie symboli kationów grupy pierwszej 15, w kolumnie zwiazków grupy pierwszej 16. Dalej jest kolumna kólek do zazna¬ czenia barw osadów zwiazków grupy pierwszej 17, a za nia napis wzoru siarczku olowiawego 18 i krazek do 65 zaznaczenia jego barwy 19. Nastepnie zamieszczono \«783 ne symboli kationów grupy drugiej w ukladzie wyjscio¬ wym 20 i kolumne symboli kationów grupy drugiej w ukladzie HC1 jako odczynnika grupowego 21. Za nimi znajduje sie kolumna wzorów zwiazków grupy dru¬ giej 22 i kolumna kólek do oznaczenia barw osadów grupy drugiej 23. Kolejno nastepuja trzy kolumny sym¬ boli kationów grupy trzeciej, kolumna symboli katio¬ nów grupy trzeciej w ukladzie wyjsciowym 24, kolumna symboli kationów grupy trzeciej W ukladzie HC1 jako odczynnika grupowego 25, kolumna symboli kationów grupy trzeciej w ukladzie H2SCH+) jako odczynnika grupowego 26 i kolumna wzorów osadów zwiazków trzeciej grupy 27, a obok kolumna kólek dla oznaczenia barw osadów zwiazków grupy trzeciej 28. Dalej mamy kolumny symboli i wzorów dla grupy czwartej, kolum¬ ne symboli kationów grupy czwartej w ukladzie wyj¬ sciowym 29, kolumne symboli kationów grupy czwartej dla ukladu HC1 jako odczynnika grupowego 30, kolum¬ ne symboli kationów grupy czwartej dlaukladu H2SCH+) jako odczynnika grupowego 31, kolumne symboli katio¬ nów grupy czwartej dla ukladu H2S(OH—) jako odczyn¬ nika grupowego 32 i wreszcie kolumne osadów zwiaz¬ ków grupy czwartej 33 z kolumna kólek dla oznaczenia barwy osadów zwiazków grupy czwartej 34. Jako ostat¬ ni zestaw kolumn, to kolumny symboli kationów grupy piatej. Wystepuja one kolejno kolumna kationów gru¬ py piatej w ukladzie wyjsciowym 35, kolumna symboli kationów grupy piatej dla ukladu HOl jako odczynnika grupowego 36, kolumna symboli kationów grupjy piatej dla ukladu H2SCH+) jako odczynnika, grupowegoi 37, kolumna symboli kationów grupy piatej dla ukladu H2S(OH—) jako odczynnika grupowego 38, kolumna symboli kationów grupy piatej dla ukladu (NH^COa jako odczynnika grupowego 39 i kolumna symboli ka¬ tionów grupy piatej dla ukladu stwierdzajacego brak odczynnika grupowego 40.Pierwsze kolumny opisu kazdej grupy kationów sa rozmieszczone symetrycznie na obwodzie, czyli 00 72 stopnie. Osie kolumn przyleglych sa rozmieszczone co 12 stopni. Pod kolumna symboli kationów grupy piatej dla ukladu H2S(OH—) jako odczynnika grupowego 38 umieszczony jest napis start 41 i dalej co 12 stopni umieszczone wzory odczynników grupowych dla pierw¬ szej grupy kationów HC1 42, dla drugiej grupy katio¬ nów H2S(H+) 43, dla trzeciej grupy H2S(OH-) 44, dla czwartej grupy kationów (NH^COa 45. Dalej na osi oddalonej o 12 stopni wypisane jest slowo brak 46 od¬ noszace sie do kationów grupy piatej.Fig. 4 przedstawia tarcze wzorów zwiazków charak¬ terystycznych dla poszczególnych kationów 47, na ob¬ wodzie której wypisane sa symbole kationów. Na osi powstalej z polaczenia symbolu kationu ze srodkiem kola pod kazdym symbolem kationu wypisane sa wzo¬ ry zwiazków danego kationu z jego odczynnikami cha¬ rakterystycznymi. Przy kazdym zwiazku jest podane kólko, w którym mozna zakreslic barwe tego zwiazku.Kationów zaznaczono 27, przy czym kazda kolumna zajmuje 13 stopni i 20 minut okregu, a osie sa pochy¬ lone do siebie o ten sam kat.Fig. 5 przedstawia tarcze wzorów odczynników cha¬ rakterystycznych 48 nadrukowana od strony reakcji cha¬ rakterystycznych 9. Tarcza ta ma szesc kolumn wzorów zwiazków sluzacych do identyfikacji poszczególnych kationów. Zatem kolejno umieszczono kolumne wzorów odczynników charakteirystycznyco dla grupy /pierwszej 49, kolumne wzorów odczynników charakterystycznych dla pierwszej podgrupy drugiej grupy 50, kolumne wzo¬ rów odczyników charakterystycznych dla drugiej pod- 5 grupy drugiej grupy 51, kolumne wzorów odczynników charakterystycznych dla trzeciej grupy 52, kolumne wzo¬ rów odczynników charakterystycznych dla czwartej gru¬ py 53, kolumne wzorów charakterystycznych dla piatej grupy 54. Wszystkie te kolumny umieszczone sa na gór- 10 nym pólkolu tarczy. Miedzy kazda kolumna napisów znajduja sie wyciecia 55, 56, 57, 58, 59 i 60, których osie zajmuja taki sam kat co i osie kolumn, a mianowi¬ cie 30 stopni. Tarcza wzorów odczynników charaktery¬ stycznych 48 zaopatrzona jest w uchwyt-wskazówke 13. 15 Poslugiwanie sie urzadzeniem wedlug wynalazku jest nastepujace. Punktem wyjsciowym suwaka jest uklad przedstawiony na fig. 6 od strony ukladów grupoi- wych 2. Tarcza symboli kationów i zwiazków grupo¬ wych 14 obraca sie w miejscu dwu wyciec 61 w oslo- 20 nie 1 zaznaczonych na fig. 1 i fig. 2 w ten sposób aby w okienku na odczynnik grupowy 8 pojawil sie napis start 41. W tym polozeniu wszystkie skladniki analizo¬ wane kationy pojawiaja sie w odpowiednich okien¬ kach w postaci symboli kationów. Symbole kationów 25 grupy pierwszej w okienku kationów grupy pierwszej 64, symbole kationów grupy drugiej w okienku grupy drugiej 65, symbole kationów grupy trzeciej w okienku grupy trzeciej 66, symbole kationów grupy czwartej w okienku grupy czwartej 67 i symbole kationów grupy 30 piatej w okienku grupy piatej 68 stanowia uklad suwa¬ ka w pozycji wyjsciowej od strony ukladów grupowych.Przez obrót tarczy symboli kationów i zwiazków gru¬ powych 14 w kierunku odwrotnym do kierunku wska¬ zówki zegara o okolo 12 stopni ustawia sie suwak w tym 35 polozeniu, w którym pojawia sie jako odczynnik gru¬ powy dla grupy pierwszej HO 42. W okienku dla ka¬ tionów grupy pierwszej 3 pojawiaja sie wzory odpo¬ wiednich chlorków, a w pozostalych okienkach nadal symbole kationów. Analogicznie jak poprzednio usta- 40 wia sie kolejno nastepne odczynniki grupowe. Przy kazdej zmianie odczynnika obserwuje sie zmiany zacho¬ dzace w ukladzie analitycznym roztwór — osad. Przy obrocie tarczy symboli kationów i wzorów zwiazków grupowych 14 do pozycji, w której pojawia sie w 45 okienku na odczynnik grupowy 8 wyraz brak 46 konczy sie dzialanie odczynników grupowych. Stan ten odnosi sie do ukladu, w którym wszystkie kationy poprzednich grup zostaly wydzielone z (roztworu w postaci odpo¬ wiednich zwiazków z wyjatkiem kationów grupy piatej. 50 Nalezy zwrócic uwage, ze dwuwartosciowy jon olowiu zaliczany do pierwszej i drugiej grupy kationów daje z jonami chlorkowymi wzglednie latwo rozpuszczalny osad chlorku olowiawego, a w drugiej grupie osad siarczku olowiawego, co zaznaczono w ten sposób, ze 55 po wytraceniu osadu chlorków pojawil sie takze osad siarczku olowiawego 18. Na oslonie 1 urzadzenia od strony omawianej, po prawej stronie okienek grupo¬ wych 3, 4, 5 i 6 oznaczono zakreslonymi polami od¬ czynniki, za pomoca których mozna powstajace osady 60 ponownie przeprowadzic do roztworu. Kolejnosc doda¬ wania odczynników podano na obwodzie kola oslony 1 liczbami 1, 2, 3. Wartosci liczbowe umieszczone w za¬ kreslonym polu odnosza sie do stezen zwiazków roz¬ twarzajacych. Tak np. 2n przy wzorze HC1 obok okien- 65 ka dla kationów grupy trzeciej 5 oznacza, ze objete tym66783 8 polem siarczki i wodorotlenki trzeciej grupy roztwarza¬ ja sie w dwu normalnym kwasie solnym.Druga strona suwaka, czyli strona reakcji charaktery¬ stycznych 9 sluzy do szybkiego odszukania odczynników charakterystycznych dla danego kationu. Przy obrocie tarcza wzorów zwiazków charakterystycznych dla po¬ szczególnych kationów 47 o trzysta szescdziesiat stopni w górnym okienku symboli kationów 11 pojawiaja sie kolejno symbole dwudziestu siedmiu kationów. Równo¬ czesnie w dolnym okienku zwiazków charakterystycz¬ nych 10 ukazuja sie kolumny zapisanych wzorów zwiaz¬ ków chemicznych odnoszacych sie do danego kationu.Po drugiej stronie dolnego okienka zwiazków charakte¬ rystycznych 10 ustawic nalezy zestaw odczynników sto¬ sowanych do identyfikacji w danej grupie kationów, których wzory umieszczone sa na tarczy wzorów od¬ czynników charakterystycznych 48. Czynnosc te wyko¬ nuje sie za pomoca uchwytu-wskazówki 13 umieszczo¬ nej w pólkolistym wycieciu 12 oslony 1, a nalezacej jako czesc skladowa do tarczy wzorów odczynników charakterystycznych 48. Na przyklad chcac odszukac reakcje charakterystyczne dla dwuwartosciowegoi jonu miedziowego nalezy uchwyt-wskazówke 13 ustawic w polozenie IIA na skali pólkolistego wyciecia 12, a tar¬ cza wzorów zwiazków dla poszczególnych kationów 47 naprowadzic w górnym okienku symboli kationów 11 kolumne zwiazków charakterystycznych dla jonu mie¬ dzi — Cu2+.Urzadzenie wedlug wynalazku ma te zalete, ze moze byc wykonane w formacie A-4 lub mniejszym, latwym do przenoszenia i uzycia. Moze byc takze wykonane w postaci duzych tablic umieszczonych w laboratoriach, salach cwiczen itp.Urzadzenie daje szybka bezbledna odpowiedz dla szeregu zasadniczych czynnosci, podaje ich kolejnosc przy analizie kationów i latwo te czynnosci utrwala w pamieci. Przynosi ono takze korzysci uczacym sie che¬ mii, a takze ulatwia prace technikom i laborantom za¬ trudnionym w laboratoriach "przemyslowych. PL PL

Claims (4)

1. Zastrzezenia patentowe 1. Urzadzenie w postaci suwaka obrotowego do ja¬ kosciowej analizy kationów skladajace sie z tarcz osa¬ dzonych wspólosiowo, znamienne tym, ze posiada oslo¬ ne (i) dwustronna, z których jedna jest strona ukladów grupowych (2), a druga strona reakcji charakterystycz¬ nych (9), wewnatrz której umieszczone sa tarcza sym¬ boli kationów i zwiazków grupowych (14), tarcza wzo¬ rów zwiazków charakterystycznych dla poszczególnych kationów (47), tarcza wzorów odczynników charaktery¬ stycznych (48), przy czym dwie tarcze (14) i <47) sa pel¬ ne i obracaja sie o trzysta szescdziesiat stopni, a trze- cai tarcza wzorów odczynników charakterystycznych (48) ma wyciecia (55, 56, 57, 58, 59, 60) i obraca sie o sto osiemdziesiat stopni za pomoca uchwytu-wskazówki (13), a na tarczach umieszczone sa symbole i wzory zna¬ ne z dziedziny chemii analitycznej, które to wzory i symbole przy odpowiednim ustawieniu tarcz sa widocz¬ ne dla tarczy symboli kationów i zwiazków grupowych 14) od stromy ukladów grupowych (2) w okienkach gru¬ powych (3, 4, 5, 6, 7) oslony (1), a dla tarczy wzorów zwiazków charakterystycznych dla poszczególnych ka¬ tionów (47) i tarczy wzorów odczynników charaktery¬ stycznych (48) w dolnym okienku zwiazków charaktery¬ stycznych (10) i górnym okienku symboli kationów (11) od strony reakcji charakterystycznych (9) oslony (1), przy czym okienka grupowe (3, 4, 5, 6, 7) sa polozone 5 na kole w odleglosci katowej od siebie o szescdziesiat osiem do osiemdziesiat piec stopni, najkorzystniej sie¬ demdziesiat dwa stopnie, a okienko na odczynniki gru¬ powe (8) jest polozone pomiedzy okienkiem dla katio¬ nów grupy pierwszej (3), a okienkiem grupy piatej (7), 10 najkorzystniej symetrycznie, przy czym na oslonie (1) po stronie ukladów grupowych (2) przy okienkach gru¬ powych (3, 4, 5, 6) sa umieszczone znane informacje oo do rozpuszczalnosci i roztwarzalnosci osadów 'odnosza¬ cych sie do zwiazków danej grupy analitycznej a nad 15 okienkiem na odczynniki grupowe (8) umieszczony jest napis odczynniki grupowe (62), natomiast po przeciwnej stronie oslony (1) po stronie reakcji charakterystycznych (9) umieszczony jest napis wyjasniajacy odczynniki cha¬ rakterystyczne (63) oraz wyciete sa dwa okienka, okien- 20 ko dolne zwiazków charakterystycznych (10) i okienko górne symboli kationów (11) o szerokosci katowej od dwudziestu siedmiu do trzydziestu pieciu stopni, najko¬ rzystniej trzydziesci stopni, przy czym odleglosc górnego brzegu okienka dolnego (10) od srodka oslony (0) jest 25 równa albo mniejsza od promienia tarczy wzorów od¬ czynników charakterystycznych (48) i musi byc mniejsza od dolnej krawedzi okienka górnego (11), zas odleglosc górnej krawedzi górnego okienka symboli kationów (11 od srodka oslony (0) musi byc równa lub mniejsza od 30 promienia tarczy wzorów zwiazków charakterystycznych dla poszczególnych kationów (47), gdyz w okienku tym ukazuja sie symbole kationów, jako napisy tarczy wzo¬ rów zwiazków charakterystycznych dla poszczególnych kationów (47) pokrecanej w miejscach wyciec (61) i tar- 35 czy wzorów odczynników charakterystycznych (48) po¬ krecanej uchwytem-wskwazówka (13) umieszczonym w pólkolistym wycieciu (12) oznaczonym podzialka na wszystkie grupy kationów rzymskimi cyframi I dla pierwszej grupy kationów, IIA dla pierwszej podgrupy 40 drugiej grupy kationów, II B dla drugiej podgrupy dru¬ giej grupy kationów, III dla trzeciej grupy kationów, IV dla czwartej grupy kationów, V dla piatej grupy ka¬ tionów.

2. Urzadzenie wedlug zastrz. 1, znamienne tym, ze 45 na tarczy symboli kationów i zwiazków grupowych (14) od strony ukladów grupowych (2) wydrukowane sa w kolumnach symbole wszystkich grup kationów, a za ostatnia kolumna kazdej grupy kationów kolumna wzo¬ rów odpowiednich zwiazków powstajacych z odczynni- 50 kami grupowymi, przy czym pierwsza kolumna ozna¬ cza kationy grupy pierwszej (15), kolumna druga przed¬ stawia wzory zwiazków grupy pierwszej powstale z od¬ czynnikiem grupowym, a kolory tych zwiazków mozna zaznaczyc w kolumnie kólek dla barw osadów grupy 55 pierwszej (17), poi niej nastepuje napis wzoru siarczku olowiu (18) z kólkiem przeznaczonym do zaznaczenia barwy siarczku olowiu (19), a dalej nastepuja dwie ko¬ lumny identyczne, kolumna symboli kationów grupy drugiej w ukladzie wyjsciowym (20) i kolumna symboli 60 kationów grupy drugiej w ukladzie HC1 jako odczynni¬ ka grupowego (21), kolumna wzorów zwiazków drugiej grupy (22) i kolumna kólek do odznaczenia barw osa¬ dów grupy drugiej (23), nastepnie trzy jednakowe ko¬ lumny symboli kationów trzeciej grupy, kolumna sym- 65 boli kationów grupy trzeciej w ukladzie wyjsciowym66783 10 (24), kolumna symboli kationów grupy trzeciej w ukla¬ dzie HC1 jako odczynnika grupowego (25), kolumna symboli kationów grupy trzeciej w ukladzie H2S(H+) jako odczynnika grupowego (26) i kolumna wzorów osadów zwiazków trzeciej grupy (27), obok kolumna kólek dla oznaczenia barw osadów zwiazków grupy trze¬ ciej (28), a za tymi kolumnami grupa kolumn dla ka¬ tionów grupy czwartej, kolumna symboli kationów gru¬ py czwartej dla ukladu wyjsciowego (29), kolumna sym¬ boli kationów grupy czwartej dla ukladu HC1 jako od¬ czynnika grupowego (30), kolumna symboli kationów grupy czwartej dla ukladu H2S(H+) jako odczynnika grupowego (31), kolumna symboli grupy czwartej dla ukladu H2S(OH—) jako odczynnika grupowego (32), kolumna wzorów odpowiednich weglanów (33) i ko¬ lumna kólek do oznaczenia barw weglanów grupy czwartej (34), po czym nastepuje szesc kolumn, kolum¬ na symboli kationów grupy piatej dla ukladu wyjscio¬ wego (35), kolumna symboli kationów grupy piatej dla ukladu HC1 jako odczynnika grupowego (36), kolumna symboli kationów grupy piatej dla ukladu H2SCH+) ja¬ ko odczynnika grupowego (37), kolumna symboli katio^ nów grupy piatej dla ukladu H2S(OH—) jako odczynni¬ ka grupowego (38), kolumna symboli kationów grupy piatej dla ukladu (NH^COa jako odczynnika grupowe¬ go (39) i kolumna symboli kationów grupy piatej dla ukladu stwierdzajacego brak odczynnika grupowego (40), wszystkie pierwsze kolumny kazdej grupy katio¬ nów sa rozmieszczone symetrycznie na okregu kola co daje, ze sasiednie pierwsze kolumny poszczególnych grup kationów sa polozone na okregu co siedemdzie¬ siat dwa stopnie, a pod kolumna symboli kationów gru¬ py piatej dla ukladu H2S(OH—) jako odczynnika grupo¬ wego (38) umieszczony jest napis start (41) i dalej co dwanascie stopni umieszczone sa wzory odczynników grupowych, grupy pierwszej HQ (42), grupy drugiej H2S(H+) (43), grupy trzeciej H2S(OH-) (44), grupy czwartej (NH^COa (45), a za nimi dalej slowo brak 5 (46) odnoszace sie do piatej grupy kationów.

3. Urzadzenie wedlug zastrz. 1 i 2, znamienne tym, ze tarcza wzorów zwiazków charakterystycznych dla po¬ szczególnych kationów (47) umieszczona w oslonie (1) miedzy tarcza symboli kationów i zwiazków grupowych 10 (14) i tarcza wzorów odczynników charakterystycznych (48) ma od strony reakcji charakterystycznych (9) wypi¬ sane symbole 27 kationów, a pod kazdym symbolem sa wpisane wzory wszystkich zwiazków powstalych z od¬ czynnikami charakterystycznymi, a odleglosci miedzy 15 osiami poszczególnych kolumn wynosza od dwunastu do czternastu stopni, najlepiej 13 stopni i 20 minut.

4. Urzadzenie wedlug zastrz. 1—3, znamienne tym, ze tarcza wzorów odczynników charakterystycznych (48) ma od strony reakcji charakterystycznych (9) szesc koi- 20 lumn wzorów, kolumne wzorów odczynników charak¬ terystycznych grupy pierwszej (49), kolumne wzorów odczynników charakterystycznych dla pierwszej podgru¬ py drugiej grupy (50), kolumne wzorów odczynników charakterystycznych dla drugiej podgrupy drugiej grupy 25 (51), kolumne wzorów lodczynników charakterystycz¬ nych dla grupy trzeciej (52), kolumne wzorów odczyn¬ ników charakterystycznych dla czwartej grupy (53), ko¬ lumne wzorów lodczynników charakterystycznych dla piatej grupy (54), przy czym wszystkie te kolumny umie- 30 szczane sa na górnym pólkolu tarczy i miedzy kolum¬ nami sa jednakowe wyciecia (55, 56, 57, 58, 59, 60), kat miedzy osiami wyciec i osiami kolumn wynosi okolo trzydziestu stopni, a tarcza ta jest obracana tylkoi o sto osiemdziesiat stopni uchwytem-wskazówka (13).KI. 42n, 11/04 66783 MKP G09b 23/24 Fig.1K1.42n,ll/04 66783 MKP G09b 23/24 61 T 63 ODCZYNNIKI CHARAKTERYSTYCZNE DLA KATIONÓW GRUPV: 12 td*B 61 Fig. 2K1.42n,ll/(H 66783 MKP G09b23/24 2_ Fff.9 9 FQ.4Ki. 42n,11/04 66783 MKP G09b 23/24 Fig 5KI. 42n, 11/04 66783 MKPG09b 23/24 Fig. 6K1.42n,Il/04 66783 MKP G09b 23/24 + Fig. 7KI. 42n,l1/04 66783 MKP G09b 23/24 WDA-l. Zam. 4586, naklad 180 egz. Cena zl 10.— PL PL