Opublikowano: 30.111.1972 64784 KI. 65 a, 1/26 MKP B 63 b, 1/26 UKD Wspóltwórcy wynalazku: Lech Kobylinski, Mieczyslaw Krezelewski, Ed¬ mund Brzoska, Witold Krenicki Wlasciciel patentu: Politechnika Gdanska, Gdansk (Polska) Stabilizator kolysan wodolotu Przedmiotem wynalazku jest stabilizator kolysan wodolotu z dwoma dziobowymi, powierzchniowo- -tnacymi lub plytko zanurzonymi platami nosnymi, zamocowanymi do kadluba wodolotu, z których plat nosny lewej burty jest lustrzanym odbiciem, wzgledem plaszczyzny symetrii kadluba wodolotu, plata nosnego prawej burty i posiadajacych do¬ datkowo, co najmniej jeden plat nosny, wzdluznie oddalony od tych dwóch platów dziobowych.Znane dotychczas stabilizatory kolysan dla wo¬ dolotów, posiadajacych w czesci dziobowej kadlu¬ ba wodolotu dwa symetrycznie wzgledem plasz¬ czyzny symetrii kadluba wodolotu, uksztaltowane i usytuowane platy nosne, wykonane sa w postaci jednego lub kilku w ukladzie jeden nad drugim krótkich, poziomych lub odchylonych ku górze platów nosnych, o stalych lub zmiennych geome¬ trycznych charakterystykach wzdluz ich rozpie¬ tosci. Stabilizatory te mocowane sa na pojedynczym wsporniku wzglednie pomiedzy zewnetrznymi i we¬ wnetrznymi wspornikami plata nosnego. W tych przypadkach platy nosne i stabilizatory jednej bur¬ ty wodolotu nie sa polaczone z platami nosnymi i stabilizatorami drugiej burty kadluba wodolotu.Wsporniki stabilizatorów i platów moga byc rów¬ niez tak uksztaltowane, aby wytwarzac sile nosna, podpierajaca kadlub wodolotu.Znane sa równiez stabilizatory wykonane w po¬ staci jednego Lub kilku platów nosnych, w ukladzie jeden nad drugim, które usytuowane sa nad jed- 10 20 25 30 nym dziobowym platem nosnym, nad wodnica lotu na spokojnej wodzie i zamocowane do kadluba wo¬ dolotu za pomoca oddzielnych wsporników wzgled¬ nie pomiedzy bocznymi wspornikami dziobowego plata nosnego, a takze pomiedzy i na zewnatrz bocznych wsporników platów nosnych.Niedogodnosciami opisanych wyzej rozwiazan jest bliskie usytuowanie stabilizatorów wodolotów nad platem nosnym, a w przypadku stabilizatorów w ukladzie jeden nad drugim, ich wzajemne bliskie usytuowanie, jak równiez bliskie usytuowanie w stosunku do plata nosnego. W zwiazku z tym, przy zanurzeniu sie stabilizatorów, co wystepuje pod¬ czas lotu wodolotu na sfalowanej wodzie, wzgled¬ nie podczas innych zaklócen polozenia wodolotu, a takze w czasie jego startu, ma miejsce nieko¬ rzystne, wzajemne oddzialywanie na siebie platów nosnych.Wskutek tak zwanego efektu palisadowego sily nosne wytworzone na placie nosnym i stabilizato¬ rach ulegaja zmniejszeniu w stosunku do sil nos¬ nych w przypadku znacznego oddalenia od siebie platów nosnych i stabilizacyjnych. Stad skutecz¬ nosc dzialania tak uksztaltowanych stabilizatorów jest mala. Wymagany efekt stabilizacyjny uzyskuje sie przy znacznych katach natarcia platów i sta¬ bilizatorów, wywolanych duzymi, wzdluznymi za¬ klóceniami lotu, co jest niekorzystne ze wzgledu na zapowietrzenie plata nosnego i stabilizatorów, albo przez zastosowanie stabilizatorów o duzej po- 64 78464 784 3 wierzchni nosnej, co z kolei wplywa niekorzystnie na ciezar konstrukcji i opór wodolotu.W tym drugim przypadku podczas startu wo¬ dolotu oraz podczas lotu na sfalowanej wodzie wy¬ stepuje szczególnie duzy wzrost jego oporu.Ponadto, gdy stabilizatory mocowane sa na jed¬ nym wsporniku lub pomiedzy wspornikiem ze¬ wnetrznym i wewnetrznym plata nosnego, zacho¬ dzi koniecznosc, ze wzgledów wytrzymalosciowych, zastosowania grubych wsporników. Powoduje to znaczny wzrost natezenia bryzgów wodnych, po¬ wstajacych w miejscu przeciecia wspornikiem po¬ wierzchni wody. Bryzgi; te, poza wzrostem oporu wodolotu, zwlaszcza w czasie wietrznej pogod}^ uderzajac o kadlub wodolotu powoduja wzrost natezenia halasów i niszczenie pokryc ochronnych kadluba.Dodatkowa niedogodnoscia ukladów platów ze stabilizatorami, usytuowanymi nad platem nosnym, pomiedzy jego bocznymi wspornikami lub dodatko¬ wo takze na zewnatrz tych wsporników jest zbyt mala statecznosc poprzeczna oraz duze poprzeczne kolysanie wodolotu na bocznej fali, co jest spo¬ wodowane niewielka rozpietoscia takich platów, uwarunkowana przede wszystkim duza predkoscia wodolotu, jak równiez wzgledami wytrzymaloscio¬ wymi i oporowymi.Celem wynalazku jest skonstruowanie stabiliza¬ tora kolysan wodolotu, który pozwoli na zmniej¬ szenie niekorzystnego, wzajemnego oddzialywania na siebie platów nosnych i stabilizatorów, a przez to zwiekszenie efektywnosci ich dzialania, zmniej¬ szenie oporu wodolotu podczas startu i lotu na sfalowanej wodzie przy jednoczesnym zapewnieniu wysokiej statecznosci poprzecznej i korzystnych charakterystyk poprzecznych kolysan wodolotu na fali bocznej, jak równiez zmniejszenie intensyw¬ nosci bryzgów wodnych i ich ujemnego oddzia¬ lywania na wodolot.Cel ten zostal osiagniety przez skonstruowanie stabilizatora kolysan wodolotu w postaci jednego, o ostrej krawedzi natarcia, plata nosnego, usytuo¬ wanego ponad wodnica lotu na spokojnej wodzie, korzystnie na wysokosci od 0,1 do 0,5 wielkosci wynurzenia wodolotu i zamocowanego do we¬ wnetrznych elementów nosnych wzglednie we¬ wnetrznych elementów podpierajacych dziobowe platy nosne, przy czym stabilizator kolysan wo¬ dolotu podparty jest dodatkowo co najmniej jed¬ nym wspornikiem.Dlugosci czesci wystajacych poza wewnetrzne elementy podpierajace lub nosne dziobowych pla¬ tów nosnych sa mniejsze od 0,25 wartosci rozpie¬ tosci stabilizatora kolysan wodolotu.Zaleta rozwiazania wedlug wynalazku jest pod¬ wyzszenie efektywnosci dzialania stabilizatora ko¬ lysan z platów nosnych wodolotu wskutek wyeli¬ minowania szkodliwego efektu palisadowego, a tym samym silniejsze tlumienie kolysan wzdluznych, zmniejszenie predkosci startu i oporu wodolotu, przy jednoczesnie korzystnych charakterystykach poprzecznej statecznosci.Ponadto, stabilizator kolysan bedac lacznikiem plata nosnego prawej i lewej burty kadluba wo¬ dolotu, tworzy lacznie z obu platami nosnymi in- 10 15 20 25 30 35 40 50 55 tegralna calosc konstrukcyjna w postaci lekkiej ramy, przez co unika sie stosowanych dotychczas grubych i ciezkich wsporników zachowujac przy tym wystarczajaca wytrzymalosc konstrukcji.Wskutek zmniejszenia powierzchni stabilizacyj¬ nej i powierzchni nosnej platów, uzyskuje sie zmniejszenie ciezaru konstrukcji i .zwiekszenie nos¬ nosci wodolotu, przy jednoczesnie mniejszym opo¬ rze.Przedmiot wynalazku pokazany jest w przykla¬ dzie wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia powierzchniowo-tnace dziobowe platy nosne i stabilizator kolysan wodolotu w widoku czolowym, a fig. 2 — widok czolowy plytko za¬ nurzonych dziobowych platów nosnych i stabiliza¬ tor kolysan wodolotu. , Jak pokazano na rysunku, do kadluba 1 wodo¬ lotu zamocowane sa dziobowe, powierzchniowo- -tnace lub plytko zanurzone platy nosne 2, bedace wzajemnym lustrzanym odbiciem wzgledem pla¬ szczyzny symetrii 3 kadluba 1 wodolotu.Platy nosne 2 sa polaczone z kadlubem 1 wodo¬ lotu za pomoca wewnetrznych elementów podpiera¬ jacych 4, do których zamocowane sa zewnetrzne elementy podpierajace 5 platów nosnych 2. Do zewnetrznych elementów podpierajacych 4 dziobo¬ wych platów nosnych 2 przymocowany jest stabi¬ lizator kolysan 6 o nieznacznym, dodatnim wznio¬ sie 7, podparty dodatkowo wspornikiem 8. Stabili¬ zator kolysan 6 wodolotu usytuowany jest ponad wodnica lotu 9 na spokojnej wodzie, korzystnie na wysokosci 10 od 0,1 do 0,5 wartosci wynurze¬ nia 11 wodolotu.Dlugosci 12 wystajacych czesci platów nosnych 2 poza wewnetrzne elementy podpierajace 4 nie prze¬ kraczaja 0,25 rozpietosci 13 stabilizatora kolysan 6 wodolotu, a korzystnie powinny byc jak najmniej¬ sze.Przy ujemnej wartosci dlugosci 12, czesci we¬ wnetrznych elementów podpierajacych 4, usytu¬ owanych ponizej stabilizatora kolysan 6, moga byc wykonane takze jako elementy nosne.Przekroje poprzeczne stabilizatora kolysan 6 wo¬ dolotu, platów nosnych 2 oraz wszystkich pozosta¬ lych elementów podpierajacych lub nosnych ce¬ chuje ostra krawedz natarcia.Do wewnetrznych krawedzi platów nosnych 2 celowym jest zamontowanie znanych stabilizato¬ rów kursowych 14. Zewnetrzne elementy podpie¬ rajace 5 platów nosnych 2 moga byc mocowane bezposrednio do kadluba 1 wodolotu. PL