Chlodnice na samolotach sa obecnie sztywnie umocowywane. Wskutek tego, przy okreslonym kierunku lotu i kierunku wiatru, ilosc powietrza chlodzacego, prze¬ plywajacego w jednostke czasu przez ogniwo chlodnicy, jest zwykle stala.Dzialanie chlodnicy jest jednak zalezne od pory roku, od temperatury otaczajace¬ go powietrza, od wysokosci na która samo¬ lot sie wzniósl i od innych czynników.Jest bardzo pozadanem móc zmieniac ilosc powietrza chlodzacego, przeplywaja¬ cego przez chlodnice.Wynalazek niniejszy dotyczy glównie chlodnicy, umocowanej na samolocie prze¬ gubowo, której nachylenie do pradu po¬ wietrza chlodzacego mozna zmieniac, zmie¬ niajac w ten sposób ilosc powietrza, prze¬ plywajacego przez chlodnice w jednostke czasu.Rózne przyklady wykonania chlodnicy wedlug wynalazku przedstawiono na zala¬ czonych rysunkach. Fig. 1, 2 i 3 podaja widok chlodnicy zprzodu, zgóry i zboku; fig. 4 i 5 — widok zprzodu oraz zgóry na inne jej wykonanie; fig. 6 — widok zprzodu na trzecia odmiane chlodnicy; fig. 7 i 8 — widoki czwartej odmiany chlodnicy w dwóch róznych polozeniach; fig. 9 i 10 po¬ daja widok zprzodu i zgóry na chlodnice, umocowane do kadluba samolotu w róznych polozeniach; fig. 11 i 12 — widok zprzodu i zgóry odmiennego umieszczenia chlodni¬ cy; fig. 13 — widok zboku odmiany wyko¬ nania jednej z chlodnic wyzej przedsta¬ wionych; fig. 14 — przekrój przez odmien-iiy uklady-pl-z^ Mo¥*)faaL niozna zakryc czesc powierzchni chlodnicy. Fig. 15 i 16 poda¬ ja przekrój i czesciowy widok zgóryf chlod¬ nicy w innem jeszcze wykonaniu; fig. 17 — widok czesci chlodnicy wedlug fig. 15 i 16; fig. 18 :— przekrój przgz inne wykonanie chlodnicy wedlug fig. 15 i 16.Chlodnica przedstawiona na fig. 1 — 3 sklada sie ze zbiornika przedniego 1 i tyl¬ nego 2. Zbiorniki te sa prostolinjowe, le¬ za równolegle jed&n dc* drugiego i maja przekrój poprzeczny splaszczony. Sciana poprzeczna 4 dzieli przedni zbiornik 1 na dwie komory: 14 i 15.Cienkie rurki w postaci plytek 3, które w przekroju podluznym maja profil na koncach zaokraglony, stanowia ogniwa chlodnicy. Ogniwa te sa umocowane u góry i u dolu zbiorników i sa utrzymywane W odpowiedniej jedna od drugiej odleglo¬ sci zapomoca biegnacych wpoprzek rur 17.Ogniwa te tworza dwie powierzchnie, sy¬ metryczne do podluznego przekroju x-x chlodnicy.Chlodnica jest polaczona z samolotem w nastepujacy sposób: przedni zbiornik 1 tworzy calosc z rura 5, która sluzy jako podpora i obydwoma koncami obraca sie w lozyskach, umieszczonych na samolocie.Pierscien 6 zabezpiecza, polaczenie kon¬ ców rury 5 z gietkiemi lacznikami 7, dzie¬ ki którym jest szczelnem polaczenie rury 5 z przewodem, przez który doplywa wo¬ da z silnika, przyczem chlodnica moze zmieniac polozenie w stosunku do samolotu.Tylny zbiornik 2 jest polaczony z rura 8, zamkniete konce której sluza jako czo¬ py mechanizmu podnoszacego, który nie jest przedstawiony na rysunku.Uklad powyzszy dziala w sposób na¬ stepujacy: Gdy podczas bifcgu silnika chlodzenie fesi normalne, chlodnica zajmuje polozenie przedstawione .na fig; 1 linja ciagla. Strzal¬ ka /# wskaeiijfe kkfrlihek ptzSplywii po-* wietrza; szerokosc h strumienia powietrza, przeplywajacego przez chlodnice, a wiec ilosc jego, jest minimalna.O ile jest to konieczne, np. gdy tempe¬ ratura powietrza sie podnosi, pilot wpra¬ wia wf ruch mechanizm podnoszacy, konce rury 8 zostaja podniesione i chlodnica ob¬ raca sie okolo osi rury 5 w kierunku strzalki 11. Podluzna os x-x chlodnicy zajmuje polozenie x1-x1 i jest nachylona do kierunku wiatru 10. Szerokosc strumienia powietrza jest wtedy H, przez chlodnice przeplywa wiecej powietrza i chlodzenie jest intensywniejsze.Chlodnice mozna, oczywiscie, obrócic zarówno w kierunku strzalki 11 jak i w .kie¬ runku odwrotnym tak, ze os podluzna chlodnicy moze zajmowac polozenie x1~x1, lub tez x2-x2 (fig. 1).Dzieki gietkim lacznikom 7 mozna chlodnice obracac, a pomimo to polaczenie miedzy rura 5 a przewodem, przez który doplywa woda z silnika, pozostaje szczelne.Woda plynie w kierunku strzalek (fig. 2). Ciepla woda z silnika nadchodzi przez gietki lacznik 7 z prawego konca rury 5, w1chodzi do prawej komory 14 zbiornika 1 i przeplywa przez zespól 12 ogniw chlo¬ dzacych 3 do zbiornika 2, Woda wraca do lewej komory 15 zbiornika 1 przez zespól 13 ogniw chlodzacych 3, a stad do silnika przez lewy koniec niry 5 i odpowiedni gietki lacznik 7.Taki obieg wody w chlodnicy, nachyle¬ nie której mozna zmieniac, jest bardzo ko¬ rzystny, gdyz rury, przez które woda do¬ plywa, leza jedna w przedluzeniu drugiej, w osi, okolo której' mozna chlodnice obra- eac* Wieksze badz mniejsze nachylenie osi podluznej x-x chlodnicy do kierunku wiatru 10 nie wplywa na obieg wody.Przy wykonaniu przedstawionem na fig. 1 —¦ 3 przyjeto, ze chlodnica zostaje przez opuszczanie lub ptadno&zenie tylnej jej czesci oforacan& okolo osadzonej w sa^molocic osi 5, która jest umieszczana w przedniej czesci chlodnicy.Mozna tez zmienic polozenie osi, okolo której chlodnica sie obraca. Os 5 moze sie znajdowac w tylnej czesci chlodnicy, a chlodnice mozna nachylac podnoszac lub opuszczajac przednia jej czesc zapomoca odpowiedniego podnoszacego mechanizmu.Mozna równiez osadzic chlodnice na osi 20, prostopadlej do jej osi podluznej x-x (fig. 4 i 5). Przegroda 23 dzieli os 20 na komory 21, 22; przez jedna komore doplywa woda ciepla, a przez druga wraca woda ochlo¬ dzona do silnika. Obydwie komory sa po¬ laczone zapomoca przewodów 24, 25 z przednim zbiornikiem 1, wzglednie z tyl¬ nym zbiornikiem 2.Gdy obróci sie rure srodkowa 20 w ja¬ kikolwiek znany sposób w kierunku strzal¬ ki 26, to podluzna os x-x chlodnicy zajmu¬ je polozenie x1-x1, nachylone do kierunku 10 wiatru i wskutek tego przez chlodnice przeplywa wieksza ilosc powietrza.Woda plynie w chlodnicy w kierunku 21-24-1-3-2-25-22, wskazanym zapomoca strzalek na fig. 5.W wykonaniach powyzej opisanych przyjeto, ze chlodnica jest polaczona z sa¬ molotem zapomoca osadzonej w nim osi, okolo której moze sie ona obracac. Mozna jednak chlodnice osadzic na zespole kilku osi, umieszczonych w samolocie.Przedni zbiornik / mozna np. przymo¬ cowac przegubowo do goleni 30 a zbiornik tylny 2 — do goleni 31 (fig. 6), które maja rózna dlugosc i nachylenie i które sa w punktach 32 i 33 przegubowo polaczone z samolotem. Gdy w jakikolwiek znany sposób obraca sie golen 30, chlodnica zmie¬ nia polozenie w stosunku do samolotu. Os x—x chlodnicy przyjmuje polozenie x1— xlf nachylone do kierunku wiatru 10.W wykonaniach powyzej przedstawio¬ nych przyjeto, ze chlodnica jest polaczona z samolotem zapomoca zespolu, skladaja¬ cego sie z wiekszej liczby osi i pretów prze¬ gubowych. Mozna zastosowac równiez rózne inne polaczenia, przy których mozna chlodnice nachylac w stosunku do samolo¬ tu i kierunku wiatru, na tern bowiem pole¬ ga istota wynalazku.Wynalazek dotyczy wszystkich chlod¬ nic tego rodzaju 'jakiekolwiek sa szczegó¬ ly polaczenia.Zbyteczne sa osie i prety przegubowe pomiedzy chlodnica a samolotem, gdy (fig. 7 i 8) przedluzenia 35, 36 zbiorników /, wzglednie 2, leza na walkach mimosro- dowych 37, 38, osadzonych w kadlubie samolotu; walki te sa sterowane przez pi¬ lota. Gdy walki znajduja sie w polozeniu przedstawionem na fig. 7, os chlodnicy jest równolegla do kierunku wiatru 10, gdy wal¬ ki przestawi sie w polozenie, przedstawio¬ ne na fig. 8, os chlodnicy zajmuje poloze¬ nie x—x nachylone do kierunku wiatru 10, Szerokosc strumienia powietrza h zmie¬ nia sie na H.Wynalazek dotyczy powyzej przedsta¬ wionych ukladów chlodnic o nachyleniu zmiennem, w któremkolwiek miejscu sa¬ molotu chlodnica sie znajduje. Chlodnice mozna np. umiescic ponad kadlubem, pod nim, zboku lub na platach. Rózne sposoby umieszczenia sa dla przykladu przedsta¬ wione na fig. 9 i 10.Chlodnice mozna np. umiescic w miej¬ scu 45 zboku kadluba. Rura 5 jest osadzo¬ na w lozyskach 41, przymocowanych za¬ pomoca wsporników 42 do kadluba 40. Z lewej strony fig. 10 linje xx—xu x2"—x2.od¬ znaczaja, jakie polozenie moze z latwoscia zajac os podluzna x—x chlodnicy. Chlod¬ nice mozna tez umiescic w miejscu 46 pod kadlubem 40 samolotu. Rura 5 jest wtedy osadzona w lozyskach 41, podtrzymywa¬ nych przez wieszary 43.Wynalazek dotyczy równiez jeszcze nastepujacego ukladu chlodnicy o nachy¬ leniu uregulbwanem: wiadomo, ze smiglo samolotu nadaje otaczajacemu ja powie¬ trzu ruch wirowy; strumienie powietrza, o- — 3 —mywajace chlodnice, nie sa równolegle do podluznej osi samolotu y—y (fig. 12), lecz maja kierunek 48, nachylony do osi.Wskutek tego chlodnica, przymocowa¬ na w znany sposób do kadluba 40 samolo¬ tu, os której x—x odpowiada w zupelnosci osi y—y, nie lezy równolegle do kierunku pradu powietrza i powietrze nie przeply¬ wa z najmniejszym oporem.Wjedlug wynalazku zapobiega sie te¬ mu w sposób nastepujacy: Chlodnica zostaje umocowana w samo¬ locie tak, ze ustawia sie równolegle do pra¬ du powietrza, które wskutek obrotu smigla otrzymalo ruch wirowy, wskutek czego chlodnica napotyka podczas ruchu naj¬ mniejszy opór i ma mozliwie najwieksza wydajnosc.Mozna chlodnice równiez zawiesic za- pomoca rury 5 pod kadlubem 40 samolotu, jak to przedstawiono na fig. 11 i 12. Chlod¬ nica obraca sie swobodnie okolo rury 5, a os jej x—x zajmuje polozenie xx—xlt równolegle do kierunku 48 pradu powie¬ trza.W wykonaniach wyzej opisanych przy¬ jeto, ze zbiorniki 1 i 2 nie lacza sie. W wy¬ konaniu przedstawionem na fig. 13 obydwa zbiorniki 1 i 2 sa utworzone z zagietego ar¬ kusza blachy 50, który tworzy cialo wy¬ drazone o ksztalcie wrzeciona, na przed¬ nim koncu zwezonego, na tylnym rozsze¬ rzonego. Wskutek umieszczenia przegród 51 i 52 wewnatrz tego ciala powstaja zbior¬ niki / i 2.Przy tern wykonaniu blacha 50 sluzy jako kierownica dla strumieni powietrza pomiedzy ogniwami 3 chlodnicy i równo¬ czesnie jest plaszczyzna wzmacniajaca jej konstrukcje.W wykonaniu przedstawionem na fig. 14, mozna w razie lotu przez powietrze o niskiej temperaturze znacznie zmniejszyc powierzchnie chlodzaca chlodnicy.Chlodnica jest umieszczona bezposred¬ nio pod wykrojem kadluba 40 samolotu.j Rura 5 chlodnicy jest przymocowana do kadluba 40 zapomoca wieszarów 43. Gdy obraca sie chlodnice okolo osi 5 w kierunku strzalki 56 os x—x chlodnicy przyjmuje polozenie nachylone x1—x1, w którem wieksza czesc chlodnicy jest schowana w kadlubie. Powierzchnia chlodzaca jak rów¬ niez opór podczas ruchu zostaja znacznie zmniejszone.Powyzej opisane wykonania dotyczyly chlodnic o ogniwach cienkich. Wynalazek niniejszy dotyczy konstnikcyj, stosowanych równiez przy chlodnicach innego typu: chlodnicach w ksztalcie plastra pszczelne¬ go, chlodnicach plytkowych i podobnych.Wynalazek dotyczy równiez róznych udo¬ skonalen chlodnic, dzieki którym powietrze zostaje bardziej odpowiednio rozdzielone pomiedzy ogniwa chlodnicy, lepiej do niej przenika, jak równiez lepszy jest rozdzial wody doplywajacej.Chlodnica wedlug fig. 15—17 sklada sie ze zbiornika przedniego / oraz zbiorni¬ ka tylnego 2, utworzonych z wygietych blach 60, 61, brzegi których sa polaczone zapomoca nitów, Przez kazdy ze zbiorników 1 i 2 prze¬ chodzi rura 63, wzglednie 64, lezaca w jed¬ nej osi ze zbiornikiem i dzielaca go na ko¬ mory 80 i 81. Rury 63 i 64 posiadaja wy¬ kroje podluzne 65, 66, biegnace wzdluz przeciwleglych boków rury; dzieki tym o- tworom, rury maja polaczenie z komorami 80 i 81.Ogniwa chlodzace, wszystkie jednako¬ wej dlugosci, zajmuja naprzemian poloze¬ nie 67 i 68. Sa one przesuniete jedno w sto^ sunku do drugiego o pewna odleglosc, rów¬ nolegle do podluznej osi chlodnicy.Ogniwa 67 wchodza do komory 81 zbiornika 1 przez otwory 70, a do komory 80 zbiornika 2. przez otwory 69.Ogniwa 68 wchodza do komory 80 zbiornika 1 przez otwory 69, a do komory 81 zbiornika 2 przez otwory 70.| Powyzej opisana chlodnica (fig. 15— — 4 —17) posiada szereg zalet. Prad powietrza, natrafiajac na chlodnice, zostaje przez o- gniwa 68 podzielony na pojedyncze stru¬ mienie 71. a kazdy strumien 71 zostaje przez oddzielne ogniwa 67 podzielony na dwa strumienie 72.Gdy strumienie 72 opuszczaja chlodni¬ ce, lacza sie one po dwa i tworza strumie¬ nie 71, które równiez sie lacza.Wskutek stopniowego podzialu pradu powietrza, powietrze zostaje równomiernie podzielone pomiedzy ogniwa chlodzace.Obieg wody jest w opisanej chlodnicy równiez zupelnie równomierny. Gdyby ru¬ ra 63 miala bezposredni wylot do zbiorni¬ ka ls to wieksza czesc cieplej wody, doply¬ wajaca do niej w kierunku strzalki 73, ply¬ nelaby przez ogniwa 67, 68 chlodnicy, znaj¬ dujace sie wpoblizu konca zbiornika 1.Ogniwa umieszczone posrodku chlodnicy nie bylyby nalezycie wykorzystane.Z powodu tego, ze rura 63 przechodzi przez cala dlugosc zbiornika 1, strumienie cieplej wody rozchodza sie przez otwory 65 i 66 na cala dlugosc zbiornika i docho¬ dza do ogniw 67, wzglednie 68, jak to wskazuja strzalki 74, 75 (fig. 15).W ten sposób ciepla woda zostaje rów¬ nomiernie podzielona pomiedzy zespoly o- gniw 67, 68, jak równiez pomiedzy poje¬ dyncze ogniwa kazdego zespolu, niezalez¬ nie od ich rozmieszczenia.Oczywista rzecz, ze przy powrocie wo¬ dy ochlodzonej do silnika, rura 64 wyka¬ zuje podobne zalety, jak rura 63 przy do¬ plywie do chlodnicy wody cieplej.Powyzsze ulepszenia, a mianowicie: u- mieszczenie w zbiornikach rury dziurkowa¬ nej, w celu równomiernego podzialu wo¬ dy pomiedzy oddzielne ogniwa chlodzace, oraz uklad ogniw chlodzacych, przy któ¬ rym sa one przesuniete jedno w stosunku do drugiego, równolegle do kierunku osi podluznej chlodnicy, w celu stopniowego podzialu pradu powietrza na pojedyncze strumienie; sa od siebie niezalezne. Wyna¬ lazek dotyczy nietylko polaczenia obydwu udoskonalen w jednej chlodnicy, ale rów¬ niez kazdego udoskonalenia oddzielnie, w j akiemkolwiek polaczeniu udoskonalenie to zostaje zastosowane, Obydwa ulepszenia mozna stosowac przy chlodnicach, umieszczonych na samo¬ lotach, samochodach lub podobnych po¬ jazdach.Mozna je zastosowac do chlodnic róz¬ nych typów, np., jak to przedstawiono na fig. 18, do chlodnicy wedlug fig. 13. Wy¬ starczy splaszczyc tylna rure 64, aby moz¬ na ja bylo pomiescic w tylnym zbiorniku.Z a stif/z e z e n ii a patentowe. 1. Chlodnica do samolotów lub do in¬ nych pojazdów silnikowych, znamienna tern, ze jest polaczona z samolotem np. za- pomoca osi i pretów przegubowych lub tez czesci podobnych, dzieki czemu mozna zmieniac nachylenie jej do kierunku pradu chlodzacego powietrza, jak równiez ilosc powietrza, przeplywajacego przez chlodni¬ ce w jednostke czasu. 2. Chlodnica wedlug zastrz. 1, zna¬ mienna tern, ze jest polaczona przegubowo jednym ze swych konców z osia (5), osa¬ dzona w samolocie, przyczem chlodnica zostaje nachylona przez to, ze wolny jej koniec (8) zostaje podniesiony lub opu¬ szczony. 3. Chlodnica wedlug zastrz. 1 i 2, zna¬ mienna tern, ze przewody: zarówno ten, przez który doplywa woda goraca, jak równiez ten, przez który wraca do silnika woda ochlodzona, sa umieszczone wzdluz osi (5) tak, ze nachylanie chlodnicy nie przeszkadza obiegowi wody. 4. Chlodnica wedlug zastrz. 1—3, zna¬ mienna tern, ze obraca sie okolo osi (5) o ksztalcie rury przegrodzonej posrodku, umieszczonej w jednym ze zbiorników (1) chlodnicy, przyczem przez rure (5) — 5 —doplywa woda goraca jak równiez od¬ plywa woda ochlodzona (fig. 1—3). 5. Chlodnica wedlug zastrz. 1—4, zna¬ mienna tem, ze rura (5) jest polaczona za- pomoca gietkich laczników z przewodami silnika, osadzonego w samolocie, wskutek czego polaczenie miedzy chlodnica a tym przewodem jest szczelne, niezaleznie od nachylenia chlodnicy (fig. 1—3). 6. Odmiana chlodnicy wedlug zastrz. 1 i 3, znamienna tein, ze rura (20), przegro¬ dzona wzdluz, przechodzi prawie posrodku chlodnicy, prostopadle do jej osi podluznej (x—x), laczy sie z jednej strony ze zbior¬ nikiem przednim (1), z drugiej zas ze zbior¬ nikiem tylnym (2) i sluzy jako os, wokolo której chlodnica moze sie obracac (fig. 4 i 5). . 7. Odmiana chlodnicy wedlug zastrz. 1, znamienna tem, ze chlodnica jest zawie¬ szona na samolocie zapomoca goleni prze¬ gubowych (30, 31), dzieki obrotowi których chlodnica otrzymuje odpowiednie nachy¬ lenie. 8. Odmiana chlodnicy wedlug zastrz. 1, znamienna tem, ze chlodnica jest umie¬ szczona na osadzonych w samolocie wal¬ kach mimosrodowych (37, 38) (fig. 7 i8). < 9. Sposób umieszczenia chlodnicy we¬ dlug zastrz. 1 na samolocie, znamienny tem, ze jest ona na nim tak za\yieszona, iz moze przyjac polozenie równolegle do kie¬ runku przeplywu powietrza, który otrzy¬ muje powietrze wskutek wirowania smigla tak, ze opór chlodnicy podczas ruchu zo¬ staje sprowadzony do minimum, a chlodni¬ ca ma wydajnosc mozliwie najwieksza (fig. 11 i 12). 10. Sposób umieszczenia chlodnicy we¬ dlug zastrz. 1 na samolocie, dzieki któremu mozna znacznie zmniejszyc czynna po¬ wierzchnie chlodzaca, znamienny tem, ze gdy chlodnica sie nachyla, czesc jej wcho¬ dzi w wykrój (55) kadluba (40) samolotu, zakrywajac wieksza czesc powierzchni chlodzacej i równoczesnie zmniejszajac o- pór chlodnicy podczas ruchu (fig. 14). 11. Odmiana chlodnicy do samolotu wedlug zastrz. 1, znamienna tem, ze oby¬ dwa jej zbiorniki (1 i 2) sa polaczone za¬ pomoca blach pelnych i calosc jej tworzy plaszczyzne, usztywniajaca kadlub samo¬ lotu. 12. Chlodnica wedlug zastrz. 11, zna¬ mienna tem, ze obydwa zbiorniki (1 i 2) sa wykonane z jednej blachy (50) tak zgietej, ze tworzy ona cialo wydrazone, a dzieki przegrodom (51, 52), umieszczonym we¬ wnatrz niego, powstaja zbiorniki chlodnicy (fig. 13). 13. Chlodnica do samolotu lub innego pojazdu silnikowego wedlug zastrz. 1, zna¬ mienna tem, ze w kazdym ze zbiorników (1, 2) znajduje sie oddzielna rura dziurko¬ wana (63, 64), dzieki której woda zostaje równomiernie rozdzielana pomiedzy ogni¬ wa chlodnicy (fig. 15—18). 14. Chlodnica wedlug zastrz. 1, w za¬ stosowaniu do samolotu lub innego pojazdu silnikowego, znamienna tem, ze ogniwa chlodzace sa przesuniete jedno w stosunku do drugiego równolegle do jej osi podluz¬ nej tak, iz prad powietrza zostaje stopnio¬ wo podzielony na pojedyncze strumienie (71, 72) (fig. 15 i 16). 15. Chlodnica wedlug zastrz. 13 i 14, znamienna tem, ze kazda z doprowadzaja¬ cych wode rur (63, 64), umieszczonych w zbiornikach (1, 2), dzieli kazdy zbiornik na dwie komory (80, 81), do kazdej z których dochodzi szereg ogniw chlodzacych (67, 68). przyczem rury (63, 64) maja polaczenie z komorami (80, 81) (fig. 15 i 16).Alexandre Lamblin.Zastepca: S. Pawlikowski, rzecznik patentowy.Do'opisu patentowego Nr 6404.Ark. i. y*2 H I \ (6 o ± \ sL -'.-2i:-3ts-arzg JO.(=. £9 7 Z 3 € t /rfin £9 X)^9 JK o2»^io;a9lBd nsido o(t £ r, /£ 1 i sc_ i&rtv 68 6? \lz7l 12< 7i Do opisu patentowego Nr 6404* Ark. 3.Eg.Jl ( Druk L. Boguslawskiego, Wersiawa. PL