Pierwszenstwo: Opublikowano: 26.VI.1964 (P 105 003) 27.VI.1963 dla zastrz. 1, 3, 4—9 16.XII.1963 dla zastrz. 2, 10—17 Francja 23.X.1971 63149 KI. 14 1, 11/00 MKP F 01 p, 11/00 • "tv ^ 1 Twórca wynalazku: Maxime Louis Jentet Wlasciciel patentu: Sociste Anonyme des Usines Chausson, Asnieres (Francja) Sposób wytwarzania zeber do chlodnic i zebra wytworzone tym sposobem Znane sa chlodnice, w których rury sa zamonto¬ wane w stosach zeber, a zebra sa umieszczone w jednakowych odstepach od siebie. Odstepy mie¬ dzy zebrami powinny byc jednakowe, dlatego aby wymiana ciepla nastepowala równomiernie w ca¬ lej chlodnicy.W niektórych przypadkach stosowano do wyzna¬ czania odleglosci zeber kolki lub plytki wykonane w zebrach pomiedzy otworami przeznaczonymi na rury. Wysokosc tych kolków lub plytek wyznacza¬ la odleglosc zeber. Tego rodzaju konstrukcja wy¬ starczala w niektórych przypadkach, zwlaszcza wte¬ dy, gdy rury znajdowaly sie w stosunkowo duzych odleglosciach od siebie i gdy zebra byly tak grube, ze nie bylo obawy, by podczas wprowadzania rur nastepowalo ich wyginanie.Najczesciej jednak tego rodzaju plytki lub kolki byly przyczyna szeregu wad, które polegaly na tym, ze odcinek zebra, w którym byl wykonany kolek mial poczawszy od rury oddajacej cieplo dlugosc wieksza od polowy odstepu dwóch kolejnych rur.Bylo to przyczyna tego, ze wydajnosc chlodzenia tego odcinka zebra byla mniejsza niz wydajnosc chlodzenia zebra nie zaopatrzonego w kolek. Obni¬ zenie wydajnosci chlodzenia bylo tym wieksze, im wieksza byla odleglosc zeber i im gorsze bylo prze¬ wodnictwo cieplne zeber, co mialo miejsce na przy¬ klad w przypadku stosowania zeber stalowych.Jak wiadomo, zebra stalowe sa najczesciej stoso¬ wane w chlodnicach pojazdów mechanicznych. Za- 25 30 2 proponowano, aby w celu wyeliminowania tej wady nie stosowac kolków i aby ustalac odleglosc zeber za pomoca wygietych plytek, wykonanych przed i za rura poprzecznie do kolnierza okalajacego otwór dla rury. Takie rozwiazanie okazalo sie korzystne, jednakze nie moze ono by£ juz obecnie stosowane, gdyz na skutek postepu w technice chlodniczej uzy¬ wane w chlodnicach rury sa bardzo cienkie. Grubosc ich wynosi okolo dwóch milimetrów. Plytki dystan¬ sowe usytuowane poprzecznie do kolnierzy zeber powinny byc ciensze niz rury osadzone w tych kol¬ nierzach. Takie cienkie plytki nie maja wystarcza¬ jacej wytrzymalosci mechanicznej, aby zapewnic regularne odstepy zeber podczas wprasowywania rur do chlodnicy. Jezeli bowiem przyjmie sie, ze otwory dla rur maja srednice okolo 2 milimetrów, to plytki moga miec grubosc okolo 1 milimetra lub mniej, a tym samym sa one bardzo slabe i nie moga sprostac silom wystepujacym podczas wprasowywa¬ nia rur w stos zeber.Wynalazek ma na celu wyeliminowanie tych nie¬ dogodnosci.Cel ten osiagnieto przez zastosowanie nowego spo¬ sobu wytwarzania zeber do chlodnic. Kazde z zeber jest zaopatrzone w kilka otworów przelotowych dla rur. Ilosc otworów odpowiada ilosci rur zawartych w chlodnicy. Otwory te sa wykonane w miejscach odpowiadajacych miejscom, w których maja sie zna¬ lezc rury. Kazdy z otworów ma w zasadzie ksztalt prostokatny z zaokraglonymi koncami, przy czyin 631493 kazdy z dlugich boków otworu jest otoczony prosto¬ katnym kolnierzem, ustawionym prostopadle do plaszczyzny zebra, a przynajmniej jeden z tych kol¬ nierzy jest sztywno polaczony z plytka dystansowa, stanowiaca przedluzenie kolnierza. Dlugosc plytki dystansowej jest równa odleglosci zeber w stosie, a jej szerokosc zalezy od wielkosci sily, której musi sprostac.Przedmiot wynalazku jest przedstawiony w przy¬ kladzie wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia chlodnice w widoku czesciowym z boku, fig. 2 — zebro w powiekszeniu podczas pierw¬ szej fazy wytwarzania w widoku czesciowym z góry, fjg. 3 — zebro podczas nastepnej fazy ksztaltowania w widoku czesciowym z góry, fig. 4 — zebro w przekroju wzdluz linii IV-IV na fig. 3, fig. 5 — zebro w widoku czesciowym z góry, w zmniejszeniu, fig. 6 — odmiane wykonawcza zebra w widoku czesciowym z góry, fig. 7 — odmiane wykonania zebra w nastepnej fazie wytwarzania w widoku czesciowym z góry, fig. 8 — inna odmiane wyko¬ nania zebra w widoku czesciowym z góry, fig. 9 — odmiane wykonawcza zebra wedlug fig. 8 w nastep¬ nej fazie wytwarzania, fig. 10 — inna odmiane wy¬ konawcza zebra w pierwszej fazie wytwarzania w widoku czesciowym z góry, fig. 11 — odmiane wykonania zebra wedlug fig. 10 w nastepnej fa¬ zie wykonania, fig. 12 — odmiane zebra w prze¬ kroju wzdluz linii XII-XII na fig. 11, fig. 13 — czesc chlodnicy w przekroju wzdluz linii XIII-XIII na fig. 11, fig. 14 — zebro w widoku z góry, fig. 15 — dwa zebra ulozone jedno nad drugim, w prze¬ kroju wzdluz linii XV-XV na fig. 14, fig. 16 — dwa zebra ulozone jedno nad drugim w przekroju wzdluz linii XVI-XVI na fig. 14.Na fig. 1 przedstawiono schematycznie chlodnice z rurami 1 do przeplywu chlodzonej cieczy. Rury 1 sa polaczone ze soba zebrami 2, umieszczonymi w jednakowych odleglosciach od siebie. Odleglosc zeber jest wyznaczana elementami dystansowy¬ mi wykonanymi bezposrednio w zebrach.W celu wytworzenia elementów dystansowych w zebrach postepuje sie wedlug wynalazku w naste¬ pujacy sposób. Jak to pokazano na fig. 2 wykonu¬ je sie w kazdym zebrze przeciecie w miejscu, w którym maja byc nastepnie wprowadzone rury.Przeciecie to ma odcinek prostoliniowy 3, na które¬ go koncach sa wykonane w dwóch przeciwnych kierunkach przeciecia 4 i 5. Kazde z tych przeciec 4 i 5 biegnie wzdluz trzech boków prostokata i ma na koncu odcinek lukowy 6. Ilosc wykonanych w zebrze otworów odpowiada ilosci rur, które maja przechodzic przez to zebro.Po wykonaniu przeciec nastepuje operacja wygi¬ nania, podczas której wygina sie w jednym kie¬ runku paski blachy lezace w poblizu przeciecia.Dzieki temu w zebrze powstaja otwory 7 majace w zasadzie ksztalt prostokata, przy czym dluzsze boki otworów maja na brzegu kolnierze 8 i 9, któ¬ rych wysokosc odpowiada polowie szerokosci otwo¬ rów 7. Kolnierze 8 i 9 sa przedluzone wystajacymi plytkami 10 i 11, uzyskanymi dzieki przecieciom 4 i 5. Plytki te maja wysokosc wyznaczajaca odleglosc sasiadujacych ze soba zeber. Jak to pokazano na 63149 4 fig. 3 dzieki lukowym przecieciom 6 uzyskuje sie w zebrach powierzchnie 12 lezaca ponizej plytek 10 i 11, gdy te ostatnie zostaja odgiete do góry. Po¬ wierzchnia 12 stanowi powierzchnie oporowa dla 5 plytek 10 i 11 sasiedniego zebra. Dzieki temu nie ma obawy by plytki dystansowe jednego zebra weszly w otwory drugiego zebra.Z uwagi na to, ze plytki dystansowe leza po obydwu stronach rur 1 wcisnietych w otwory 7 i ze io sa one silnie zwiazane z kolnierzami 8 i 9, miedzy które rury sa wprasowane, wiec plytki dystanso¬ we przylegaja przynajmniej czesciowo do tych rur.Na skutek tego sa one dosc odporne na zgiecie na¬ wet wówczas, gdy zebra sa bardzo cienkie i wyko- 15 nane z stosunkowo miekkiego metalu, takiego jak miedz lub aluminium. Przyleganie plytek do rur i zwiazana z tym sztywnosc plytek dystansowych gwarantuje wiec utrzymanie prawidlowej odleg¬ losci miedzy zebrami chlodnicy podczas wpraso- 20 wywania rur. Odcinki zeber znajdujace sie pomie¬ dzy dwoma kolejnymi rurami równiez nie moga zostac zgiete. Odcinki te sa calkowicie wolne od jakichkolwiek elementów dystansowych, co umo¬ zliwia uksztaltowanie ich w sposób pokazany na 25 fig. 5, aby zwiekszyc ich sprawnosc termiczna. Po¬ wierzchnie zeber miedzy zebrami mozna wiec wy¬ tloczyc lub uksztaltowac zaluzjowo, dzieki czemu uzyskuje sie lepsze odprowadzenie ciepla poprzez zebra. 30 W przykladzie wykonania wedlug fig. 2—4 odstep zeber jest wiekszy niz grubosc rur w chlodnicy.Jezeli natomiast odstep ten ma byc mniejszy od grubosci rur lub równy tej grubosci, postepuje sie w sposób objasniony na fig. 6 i 7 albo 8 i 9. Wed¬ lug fig. 6 i 7 stosuje sie przeciecia 4, po czym wykonuje sie pierwsze zginanie wzdluz linii 14 w taki sposób, aby na koncach plytek 11 powstala podstawa 15, stanowiaca powierzchnie oporowa dla sasiedniego zebra. Dzieki zgieciu plytki 11 sa krót¬ sze. Mozna ta droga uzyskac w praktyce kazda zadana dlugosc plytek dystansowych.Wedlug fig. 8 i 9 na koncu prostoliniowego od¬ cinka 3 stosuje sie odcinek 4a o ksztalcie dwóch 45 boków prostokata, a lukowe przeciecie 6 jest prze¬ dluzone prostolinijnym odcinkiem 6a siegajacym do miejsca, które ma przyjac lezacy naprzeciw kolnierz, w danym przypadku kolnierz 8 po jego odgieciu do góry. Dziejki temu powstaje plytka Ha 50 odpowiadajaca plytce 11 wedlug fig. 2—4. Wyso¬ kosc tej plytki jest jednak znacznie mniejsza niz szerokosc otworu 7 przeznaczonego dla rury.Wyzej opisano, w jaki sposób uzyskuje sie sztywne plytki dystansowe na koncach otworów 7. 55 Te plytki mozna równiez wykonac w innych miej¬ scach. I tak na przyklad na fig. 10—13 pokazano, ze plytki te moga byc wykonane w dowolnym punkcie kolnierzy 8 lub 9. W tym przypadku wy¬ konuje sie w zebrach 2 przeciecia 3a i 3b, lezace 60 w jednej linii jedno za drugim. Przeciecia 3a i 3b sa przedzielone przecieciem o ksztalcie zakosu 16.Zakos ten wyznacza dwa zeby 17 i 18 o koncach skierowanych w przeciwnych kierunkach. Ponadto stosuje sie przeciecia rozgalezne 19 i 20, umiesz- 65 Gzone symetrycznie na zewnetrznych koncach od- 35 40 *63149 6 cinków 3a i 3b. Po wykonaniu takiego przeciecia prowadzi sie wyginanie, podczas którego kolnierze 8 i 9 odgiete zostaja do góry. Równoczesnie odgie¬ to równiez zeby 17 i 18, stanowiace plytki dystan¬ sowe.Aby plytki dystansowe nie mogly wejsc do wnetrza otworu 7 sasiedniego zebra i aby mozna bylo dowolnie nastawic odleglosci zeber, wygina sie konce zebów 17 i 18 w celu uzyskania po¬ wierzchni oporowych 21, widocznych na fig. 13.Przy tym wykonaniu rozgalezne przeciecia 19 i 20 pozwalaja na uzyskanie po odpowiednim zgie¬ ciu blachy stozkowych sektorów 22 i 23, które ulatwiaja prawidlowe srodkowanie rur 1, a ponad¬ to polepszaja przewodzenie ciepla pomiedzy rura¬ mi i zebrami.Przy takim wykonaniu odcinki zeber pomiedzy rurami sa równiez wolne od jakichkolwiek ele¬ mentów dystansowych. Na skutek tego moga one byc w dowolny sposób uksztaltowane, zwlaszcza w sposób pokazany na fig. 5.Wedlug fig. 14 — 16 wyginanie kolnierzy 8 i 9 i plytek dystansowych 10 i 11 prowadzi sie w taki sposób, by plytki 10 i 11 nie lezaly równolegle do rur 1, lecz tworzyly z ta rura kat okolo 10°. Jest to widoczne wyraznie na fig. 15.Ponadto jak to wynika z fig. 14 plytki 10 i 11 sa zgiete lukowo w celu zwiekszenia ich sztyw¬ nosci.Poniewaz plytki dystansowe 10 i 11 sa odchy¬ lone od sciany rur, nie ma obawy, by weszly one pomiedzy rure a brzeg otworu 7 sasiedniego zebra.Z tego samego wzgledu okazalo sie, ze korzystnie jest gdy plytki 10 i 11 ustawi sie na przemian w sposób przedstawiony na fig. 14. W tym wykona¬ niu plytki 10 sa odgiete ku górze i w prawo od otworu 7, podczas gdy plytki 11 sa odgiete ku górze i w lewo od tego otworu.Ponadto przy dwóch kolejnych otworach tego samego zebra plytki 10 i 11 sa usytuowane na przemian, na skutek czego przy ulozeniu zeber w skos kazda plytka 10 lezy pod plytka 10 sasied¬ niego zebra, natomiast kazda plytka 11 lezy odpo¬ wiednio pod plytka 11, tak jak to pokazano na fig. 15 i 16. Takie wykonanie i zastosowanie zgie¬ tych lukowo plytek 10 i 11 jest bardzo korzystne, gdyz lukowe zgiecia plytek dystansowych powodu¬ ja nie tylko zwiekszenie ich sztywnosci, lecz po¬ zwalaja równiez na osiagniecie wiekszej powierz¬ chni styku z sasiednim zebrem.Odcinek zeber znajdujacy sie pomiedzy kolejny¬ mi kolnierzami 9, 8 jest tak poprzecinany, ze pow¬ staja listwy 25, ustawione wzgledem siebie zaluzjo- wo. Jak to pokazano na fig. 14 kolejne grupy listew zaluzjowych sa wzgledem siebie przesuniete (pa¬ trzac w kierunku przeplywu powietrza). Pozosta¬ wiono tez paski 1 metalu pomiedzy przecieciami zaluzji a otworami 7. Ma to na celu zapewnienie zebrom dostatecznej wytrzymalosci i zagwaranto¬ wanie równomiernego przewodzenia ciepla w zebrach.Jezeli chlodnica zawiera kilka kolejnych rzedów rur, co zazwyczaj ma miejsce, na przyklad dwa rzedy, tak jak w przedstawionym przykladzie, to kat pochylenia listew 25 grupy a (fig. 16) jest przeciwny do kata pochylenia listew 25 grupy b, na skutek czego tor przeplywu powietrza ma ksztalt przedstawiony na rysunku strzalka f. 6 W celu dalszego polepszenia sprawnosci termicz¬ nej zebra, jak równiez w celu zwiekszenia sztyw¬ nosci brzegów kazdego z zeber stosuje sie na przed¬ niej i tylnej krawedzi zeber male wgniecenia 26 (fig. 14), umieszczone blisko jedno obok drugiego. 10 Stosuje sie na przyklad jedno wgniecenie naprze¬ ciwko kazdego otworu 7 i jedno wgniecenie naprze¬ ciw jednej grupy listew 25.Dla ulatwienia odróznienia przedniej krawedzi zebra od tylnej, a zwlaszcza w celu ulatwienia pra- 15 widlowego ustawienia zeber w stosach przy monta¬ zu chlodnic, celowe jest, by na przedniej krawedzi szereg 26 wgniecen nie byl taki sam jak szereg wgniecen na tylnej krawedzi. Mozna wiec na przy¬ klad na przedniej krawedzi opuscic co dziesiate 20 wgniecenie, tak jak to pokazano na dolnej czesci fig. 14.Z uwagi na to, ze zebra wykonuje sie z bardzo cienkiej tasmy, jest rzecza wazna, by byly one wy¬ starczajaco sztywne, aby uniknac odksztalcen pod- 25 czas zestawiania stosów. W tym celu w kazdym zebrze wykonuje sie pomiedzy dwoma kolejnymi rzedami otworów 7 listwe 27, która winna byc pla¬ ska aby nie wplywac ujemnie na przeplyw powiet¬ rza. Listwa ta moze miec na przyklad szerokosc 30 okolo 2 mm i wysokosc 0,3 mm. Listwa ta wytla¬ cza sie w tasmie podczas obróbki w pierwszym za¬ biegu, na skutek czego moze ona równiez sluzyc dla prowadzenia tasmy pod narzedziami przy na¬ stepnych operacjach obróbczych, a wiec podczas 35 wykonywania przeciecia, zginania kolnierzy i ply¬ tek dystansowych, wykonywania zaluzji itp.Jakkolwiek z punktu widzenia termicznego jest rzecza obojetna, czy kolnierze 8 i 9, plytki dystan¬ sowe 10 i 11 i listwy 25 zgiete w postaci zaluzji 40 znajduja sie po jednej, czy tez po drugiej stronie zebra, to jednak z punktu widzenia technologicz¬ nego korzystniej jest, gdy wszystkie te wystajace ponad powierzchnie zebra elementy, znajduja sie po jednej stronie zebra. Zebro takie majace wszyst¬ ka kie wystajace elementy usytuowane z jednej stro¬ ny moze bowiem latwo przesuwac sie wzdluz na¬ rzedzi obróbczych, co nie mialoby .miejsca, gdyby na przyklad zaluzje wygiete byly na jedna strone zebra, podczas gdy kolnierze i plytki dystansowe 50 znajdowalyby sie po drugiej stronie zebra. PL