Pierwszenstwo: 09.111.1967 Francja Opublikowano: 20.VII.1971 63138 K1L 47 g1, 3/22 MKPF16k,3/22 UKD Wlasciciel patentu: Worthington S.A., Paryz (Francja) Zawór obrotowy Przedmiotem wynalazku jest zawór obrotowy przeznaczony do sterowania przeplywem plynu przez przewody.Zawory regulacyjne typu obrotowego oraz ich parametry pracy sa ogólnie znane. Podstawowe wymagania ich pracy narzucaja dla tego typu za¬ woru prace miedzy polozeniem calkowicie zam¬ knietym a otwartym. Zawór taki steruje przeplyw plynu oraz szybkosc jego przeplywu. W stosowa¬ nych obecnie przewodach pozadane jest, aby przy¬ rost przeplywu przy jego odcinaniu byl stosunko¬ wo maly. Inaczej mówiac, stwierdzono, ze charak¬ terystyki szybkiego otwierania i zamykania zawo¬ ru okreslaja stabilnosc dynamiczna w petli auto¬ matycznej regulacji.Zalecane jest równiez stosowanie szybkiej regu¬ lacji przeplywu w koncowej fazie ruchu zamyka¬ nia i poczatkowej fazie ruchu otwierania. Umozli¬ wia to wyeliminowanie ruchu elementu zamyka¬ jacego, poza normalne polozenie koncowe, c,o bylo wymagane uprzednio dla calkowitego zamkniecia uniemozliwiajacego przecieki przez zawór.Proponowano i stosowano w przemysle wiele róznych typów zaworu obrotowego. Stwierdzono, ze zwykly osiowy przyrost ruchu polaczony z nor¬ malnym obrotem daje zawór typu obrotowego cha¬ rakteryzujacy sie szybkim otwieraniem i zamyka¬ niem i nadajacy sie dobrze do stosowania ogólnego jako zawór zamykajacy lub zawór wlaczajaco-wy- laczajacy. 10 15 20 25 30 Pelne zabezpieczenie przed przeciekami napoty¬ kalo na trudnosci w przypadku stosowania ele¬ mentu zamykajacego umieszczonego mimosrodowo.Dla rozwiazania tego zagadnienia proponowano rózne uklady krzywek przeznaczonych do konco¬ wego osadzania obrotowych elementów zaworu.Jednak konstrukcje krzywek sa na ogól kosztowne i trudne do wykonywania, szybko sie zuzywaja i ulegaja uszkodzeniom, wymagaja starannej ob¬ slugi i powoduja znaczny wzrost ciezaru czesci przemieszczanych podczas pracy zaworu. Ponadto konstrukcje te nie nadaja sie do ukladów auto¬ matycznej regulacji.Proponowano równiez zawór obrotowy z umiesz¬ czonym mimosrodowo bebnem, w którym powierz¬ chnie zaworu lub przekroje w okolicy otworu po¬ siadaly ksztalt lukowy. W tego typu konstrukcjach element zamykajacy posiada duzy ciezar, co po¬ woduje powstawanie stosunkowo duzego tarcia na styku tego elementu ze scianami zaworu w okolicy otworu przeplywowego.Zawory typu krzywkowego i bebnowego sa trud¬ ne do wykonywania ze wzgledu na koniecznosc utrzymania waskich tolerancji, zapewniajacych brak przecieków. Zawory te szybko sie zuzywaja i juz po niedlugim czasie wystepuje tendencja do powstawania przecieków. W celu zwiekszenia to¬ lerancji wykonawczych i zmniejszenia przecieków powstajacych na skutek zuzycia stosuje sie ele¬ menty uszczelniajace elastyczne. Choc stosowanie 631383 ¦¦¦_¦:-¦ elementów uszczelniajacych elastycznych usuwa przynajmniej czesciowo wyzej wyszczególnione trudnosci i wady, elementy te podlegaja uszkadza¬ niu w wyniku oddzialywania tarcia, erozji plynu, starzenia, uderzen transportowanego plynu oraz 5 w wyniku istniejacych warunków srodowiska. — - W urzadzeniach regulacji przeplywu tego typu stosowano tez rózne elementy zaworów obroto¬ wych, posiadajace powierzchnie kuliste. Stwierdzo¬ no, ze zawory skonstruowane zgodnie z ogólnie 10 przyjetym sposobem i wyposazone w powierzchnie kuliste wymagaja mimo wszystko -'¦¦ elementów uszczelniajacych elastycznych w celu otrzymania calkowicie szczelnego osadzenia elementu zamy¬ kajacego wgniezdzie. 15 W zaworach z elastycznymi elementami uszczel¬ niajacymi i duzymi powierzchniami uszczelnien, stykajacymi sie z obracajacym sie elementem na calej drodze jego ruchu, wystepuja duze sily tar¬ cia. Wynikiem tego jest koniecznosc stosowania 20 znacznie wiekszych niz to jest normalnie wyma¬ gane mocy ukladów napedowych, podobnie jak ma to miejsce w przypadku zaworów, w których prze¬ mieszczeniu ulegaja duze masy. 25 Wynalazek ma na celu usuniecie powyzszych wad i niedogodnosci. Cel ten zostal osiagniety przez skonstruowanie zaworu zaopatrzonego w jed¬ noczesciowy element zamykajacy o sztywnej po¬ wierzchni sferycznej stanowiacej pierscieniowy od¬ cinek powierzchni kuli. W bezposrednim sasiedz¬ twie powierzchni sferycznej jest umieszczona czesc sprezyscie odksztalcalna, najdogodniej w postaci ramion. Jeden z otworów korpusu zaworu jest wyposazony w pierscieniowe gniazdo ze sztywna powierzchnia o ksztalcie kolowym. Zawór jest po¬ nadto zaopatrzony w mechanizm do obracania ele¬ mentu zamykajacego wokól osi prostopadlej do osi tego elementu i osi przeplywu, lecz os obrotu jest przesunieta wzgledem wymienionych dwóch osi. Na skutek tego element zamykajacy jest po¬ ruszany mimosrodowo wzgledem pierscieniowego gniazda. Element obracajacy zmusza powierzchnie sferyczna najpierw do punktowego zetkniecia z gniazdem, a nastepnie do ruchu po luku wzgle¬ dem punktu styku, zas w tej drugiej czesci ruchu czesc sprezyscie odksztalcalna ulega deformacji tak, ze powierzchnia sferyczna zostaje osadzona na ca¬ lym obwodzie na powierzchni o ksztalcie kolowym, dajac sztywne uszczelnienie miedzy powierzchnia¬ mi. W czasie ruchu otwierania sily sprezyste czes¬ ci sprezyscie odksztalcalnej zmuszaja powierzchnie sferyczna do odlaczenia sie od powierzchni o ksztalcie kolowym.Element zamykajacy sklada sie z okraglej glo- 55 wicy zaopatrzonej we wspomniana juz powierz¬ chnie sferyczna, z czesci mocujacej polaczonej z mechanizmem obracajacym oraz co najmniej jednego ramienia laczacego glowice i czesc mocu¬ jaca. Ramie jest tak uksztaltowane, ze w poblizu 60 glowicy znajduje sie jego czesc sprezyseie odksztal¬ calna, co umozliwia ograniczone przemieszczenia katowe glowicy. Osiaga sie to najdogodniej przez uformowanie na tym odcinku ramienia przeweze¬ nia. Wymiary ramienia w jego czesci sprezyscie od- 4 ksztalcalnej sa kazdorazowo proporcjonalne do wy¬ miarów glowicy. '- ?¦: ; r*\- ,: ' Mechanizm do obracania elementu zamykajacego sklada sie z ramienia rurowego (umieszczonego na zewnetrznej czesci korpusu zaworu, nadlewu z gniazdem umieszczonego w komorze zaworu na¬ przeciw wspomnianego ramienia rurowego oraz walka przechodzacego przez /komore zawora i umieszczonego obrotowo we wspomnianym gniez¬ dzie oraz ramieniu rurowym. Na odcinku walka wewnatrz komory jest osadzona sztywno czesc mo¬ cujaca elementu zamykajacego. Do koncówki wal¬ ka wystajacej z ramienia rurowego na zewnatrz jest dolaczony mechanizm napedowy. Os walka jest przesunieta wzgledem osi elementu; zamyka¬ jacego i osi przeplywu plynu przez zawór i jest prostopadla do kierunku przeplywu.Na wystajacym koncu walka znajduje sie dzwi¬ gnia sterujaca polaczona z mechanizmem napedo¬ wym przeznaczonym do obracania walka, Mechanizm do obracania jest ponadto zaopatrzo¬ ny we wspornik polaczony z ramieniem rurowym i wyposazony w lozysko do podtrzymania konca walka w sasiedztwie dzwigni sterujacej.Mechanizmem sterujacym jest silownik sklada¬ jacy sie z przymocowanego do korpusu za posred¬ nictwem wspornika cylindra oraz ruchomego tloka wraz z tloczyskiem przymocowanym do konca dzwigni sterujacej. Sciana zamykajaca przednia czesc cylindra jest zaopatrzona w srodkowa szcze¬ line umieszczona równolegle do dzwigni sterujacej, a w szczelinie tej znajduje sie element uszczelnia¬ jacy, przesuwny w kierunku konców szczeliny, zas tloczysko przechodzi na zewnatrz przez ten ele¬ ment uszczelniajacy. Osiowe ruchy tloczyska po¬ laczonego z obracana dzwignia powoduja poprzecz¬ ne ruchy elementu uszczelniajacego w kierunku jednego z konców szczeliny.Element uszczelniajacy sklada sie z prostokatnej ksztaltki z umieszczonym w srodku otworem dla tloczyska i z dwóch kolnierzy pierscieniowych umieszczonych na obu koncach ksztaltki. Kolnierze zakrywaja szczeline, w której jest osadzona ksztal- ka, a w kazdym z nich znajduje sie otwór odpo¬ wietrzajacy przeznaczony do odpowietrzania in¬ nego konca szczeliny.Element zamykajacy zaworu jest obracany mie¬ dzy dwoma skrajnymi polozeniami, z których jed¬ no daje pelny przeplyw plynu przez zawór, a dru¬ gie zamyka ten przeplyw calkowicie i bez przecie¬ ków. Tylne dno cylindra silownika posiada otwór przystosowany do doprowadzenia do cylindra ply¬ nu pod cisnieniem, zas miedzy tlokiem i przednim dnem cylindra jest umieszczona wstepnie scisnieta sprezyna dociskajaca tlok do tylnego dna.Osadzona na koncu walka dzwignia sterujaca niezaleznie od ramienia polaczonego z tloczyskiem silownika posiada drugie ramie, wystajace poza walek w przeciwnym kierunku, a o swobodny koniec tego ramienia opiera sie gwintowany ele¬ ment osadzony w gwintowanym otworze otaczaja¬ cego dzwignie wspornika, a obracanie tego gwin¬ towanego elementu powoduje obracanie dzwigni w kierunku przeciwnym do kierunku sily wywie¬ ranej przez sprezyne silownika. 163138 6 Zawór obrotowy wedlug wynalazku ma prosta, zwarta i odporna na uszkodzenia konstrukcje. Za¬ wiera bardzo niewielka ilosc czesci ruchomych, co eliminuje wszelkie ruchy jalowe i zbedne sily tar¬ cia. Charakterystyka przeplywu tego zaworu jest korzystniejsza od charakterystyk innych znanych zaworów obrotowych.Przedmiot wynalazku jest przedstawiony w przy¬ kladach wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia widok zaworu w kierunku rurociagu, fig. 2 — ten sam zawór w widoku z boku, fig. 3^ przekrój pionowy przez zawór pokazany na fig. 1, fig. 4 — przekrój przez zawór wzdluz linii 4—4 na fig, 3, fig. 5 — przekrój przez zawór wzdluz linii 5—5 na fig. 3, fig. 6 — widok z boku zaworu, w którym usunieto czesc obudowy w celu lepszego po¬ kazania niektórych elementów znajdujacych sie we¬ wnatrz, fig. 7 — przekrój poziomy przez odmiane zaworu, fig. 8 — przekrój wzdluz linii 8—8 na fig. 7, fig. 9 i 10 — element zamykajacy zaworu w wido¬ ku z boku i z góry, czesciowo w przekroju, fig. 11 — ten sam element zamykajacy w rzucie akso- nometrycznym, fig. 12 — urzadzenie napedowe przedstawione czesciowo na fig. 2, w przekroju podluznym, fig. 13 — fragment urzadzenia nape¬ dowego w przekroju wzdluz linii 13—13 na fig. 12, fig. 14 — element uszczelniajacy, pokazany na fig. 12 i 13, w rzucie aksonometrycznym, fig. 15 — schemat róznych mozliwych polozen urzadzenia napedowego wzgledem zaworu, a fig. 16 i 17 cha¬ rakterystyki przeplywu dla typowego zaworu kla¬ powego oraz dla zaworu obrotowego wedlug wy¬ nalazku.Jak widac z fig. 1, 2, i 3 zawór obrotowy 20 wy¬ posazony jest w urzadzenie napedowe 21 oraz w urzadzenie do dodatkowego sterowania recznego 22. Urzadzenia te dolacza sie, jako pojedynczy ze¬ spól, miedzy dwa odcinki 23 i 25 przewodu. Od¬ cinki 23 i 25 przewodu sa wyposazone w kolnierze 24 i 26, które sa ze soba polaczone za posrednic¬ twem zaworu 20 w znany sposób, to znaczy za pomoca pewnej ilosci pretów sciagajacych 27, za¬ opatrzonych na obu koncach w nakretki. Miedzy koncami zaworu 20 a kolnierzami na koncach odcinków 23 i 25 znajduja sie normalnie w takich warunkach stosowane elementy uszczelniajace, nie przedstawione na rysunku. Korpus 30 zaworu 20 posiada element 31 zabezpieczajacy zawór 20 przed obrotem wzgledem odcinków 23 i 25 przewodu, zaczepiajacy o jeden z pretów sciagajacych 27.Wewnatrz korpusu 30 zaworu 20 znajduje sie komora 32. W komorze tej znajduja sie otwory przeplywowe 33 i 34 do polaczenia z odcinkami 23 i 25 przewodu. Korpus 30 jest zaopatrzony w ramie rurowe 35 usytuowane na boku korpusu wzdluz osi B—B, prostopadle do podluznej osi A— A korpusu 30. Ramie 35 wchodzi równiez do ko¬ mory 32 tworzac pierscieniowy nadlew 36 umiesz¬ czony na jednej osi z pierscieniowym nadlewem 37. Nadlew 37 wystaje do wewnatrz z przeciwnej strony komory 32. Wystajacy w kierunku promie¬ niowym kolnierz 38 z szeregiem otworów 39 znaj¬ dujacy sie obok wolnego konca ramienia 35 prze¬ znaczony jest do umieszczania elementów 21 i 22 w sposób dalej szczególowo opisany.W umieszczonych w nadlewach 36 i 37 tulejach zamocowany jest obrotowo walek 40 o osi obrotu B—B, wystajacy na zewnatrz poza kolnierz na ra¬ mieniu 35, W ramieniu 35 znajduja sie pierscienio- 5 we elementy uszczelniajace 41 zapobiegajace prze¬ ciekaniu plynu wzdluz walka 40 z komory 32. Ko¬ niec ramienia 35 umieszczony jest w otworze 43, wykonanym we wsporniku 42. We wsporniku 42 znajduje sie szereg otworów 44 rozstawionych tak 10 samo, jak otwory 39. Otwory 44 sluza do polacze¬ nia wspornika 42 z kolnierzem 38 za posredni¬ ctwem srub 45, co widoczne jest na fig. 3 i 5. We wsporniku 42 osadzone jest lozysko 46 walka 40.Drugi koniec wspornika 42 polaczony jest z mecha- 15 nizmem napedowym 21, którym jest w tym przy¬ padku cylinder 47 silownika typu osiowego zao¬ patrzonego w ruchomy zespól 48 polaczony prze¬ gubowo z jednym z konców dzwigni 50 sterujacej zawór. 20 Dzwignia 50 polaczona jest z walkiem 40 w zna¬ ny sposób np. przez wielowypust. Mechanizm 21, najkorzystniej silownik hydrauliczny jednostron¬ nego dzialania, zaopatrzony jest w sprezyne po¬ wrotna. 25 Wspornik 42 wyposazony jest w czesc nagwin¬ towana 49 umieszczona obok lozyska 46 (fig. 6) i przeznaczona dla urzadzenia 22 do recznego ste¬ rowania.Urzadzenie 22 recznego sterowania jest wyposa- 30 zone w nagwintowany sworzen 52, na którym jest osadzone kólko 53. Sworzen 52 obraca sie i poru¬ sza osiowo w nagwintowanej czesci 49 w kierunku ramienia 51, umieszczonego na koncu dzwigni przeciwleglym do dolaczonego do tloka 48 koncu 35 dzwigni 50. Jak widac z fig. 6, obrót sworznia 52 powoduje jego przesuw poosiowy w kierunku elementu 51, zmuszajac dzwignie 50 do obrotu wbrew sile oddzialywania sprezyny powrotnej si¬ lownika 21. Dzwignia 50 obraca sie wokól osi B— 40 B od polozenia oznaczonego linia ciagla w kierun¬ ku polozenia oznaczonego linia przerywana. Obrót sworznia 52 w kierunku przeciwnym powoduje je¬ go odsuwanie sie od elementu 51. Dzwignia 50 ob¬ raca sie w kierunku polozenia oznaczonego linia 45 ciagla w wyniku oddzialywania sprezyny powrot¬ nej silownika 21. Na sworzniu 52 znajduje sie przeciwnakretka 54 uniemozliwiajaca ruch poza okreslone polozenie. Na wsporniku 42 znajduje sie znak 45 a na dzwigni 50 — strzalka 46, wskazu- 50 jace polozenie elementu zamykajacego 6^0 zaworu 20. Ulatwiaja one w znacznym stopniu ustawianie sworznia 52 w celu zastosowania go jako zderzaka.Jak widac z fig. 4 zamykanie lub regulacja prze¬ plywu odbywa sie w otworze przeplywowym zao¬ patrzonym w odsadzenia i zfasowanie. Pierscienio¬ we gniazdo 57 wyposazone w zewnetrzny próg pierscieniowy umieszczone jest w stopniowanym otworze i utrzymywane w nim przez nakretke pierscieniowa 59.Wewnetrzny brzeg pierscieniowy pierscieniowego gniazda 57 jest odpowiednio uksztaltowany two¬ rzac pierscieniowa powierzchnie osadcza 58. Sro¬ dek powierzchni 58 znajduje sie na osi podluznej A—A w miejscu bliskim scianie komory 32 lub cB w samej tej scianie. 6563138 8 Element zamykajacy 60 jak pokazano na fig. 3 i 4 oraz dokladniej na fig. 9—11, jest wyposazony na jednym z konców w czesc mocujaca 61 pola¬ czona na wielowypust lub w inny odpowiedni spo¬ sób z walkiem 40. Konce czesci mocujacej 61 la¬ cza sie z czescia sprezyscie odksztalcalna w postaci dwóch zbieznych ramion 62 skierowanych do okra¬ glej glowicy 64 wyposazonej na drugim koncu ele¬ mentu zamykajacego 60 w sztywna powierzchnie sferyczna 65 stanowiaca odcinek powierzchni kuli.Ramiona 62 maja ksztalt stozkowaty lub inny dla tego celu odpowiedni tak, aby blisko glowicy 64 utworzyly sie przewezenia 63. Przewezenia te umozliwiaja ograniczone lekkie uginanie sie ramion 62, co umozliwia z kolei przemieszczanie katowe glowicy 64 zapewniajace calkowicie wspólosiowe osadzenie powierzchni sferycznej 65 w powierzchni osadczej 58 gniazda 57. Srodkowa czesc powierz¬ chni sferycznej 65 usuwa sie zwykle, jak to poka¬ zano na fig. 9 i 10, w celu zmniejszenia ciezaru elementu zamykajacego 60, poruszajacego sie w czasie pracy zaworu 20. Srednica otworu 34 jest wieksza od srednicy glowicy 64 i od mierzonej wzdluz dlugosci czesci mocujacej 61. Korpus 30 za¬ woru moze wiec byc konstrukcja jednoczesciowa, a wyjecie walka 40 z komory 32 uwalnia element zamykajacy 60, który mozna nastepnie wyjac przez otwór 34.Dla wlasciwego zrozumienia dzialania nowego zespolu zaworu wymagane jest omówienie geo¬ metrii jego czesci skladowych. Jak juz powiedzia¬ no wyzej, os A—A jest osia podluzna komory 32 oraz gniazda 57. Srodek powierzchni osadczej 58 stanowiacej wewnetrzna krawedz otworu o regulo¬ wanym przelocie umieszczony jest równiez na osi A—A. Os C—C elementu zamykajacego 60 prze¬ chodzi przez glowice 64. Gdy powierzchnia sfe¬ ryczna 65 styka sie z powierzchnia osadcza 58, os C—C pokrywa sie z osia A—A, jak to pokazuje narysowane linia kreskowana na fig. 4 polozenie elementu zamykajacego. W ten sposób umieszczo¬ ny na osi C—C srodek D powierzchni sferycznej 65 znajduje sie równiez na osi A—A wtedy, gdy element zamykajacy 60 zamyka gniazdo 57.Os poprzeczna B—B jest osia obrotu walka 40 oraz elementu zamykajacego 60 wraz z czescia mocujaca 61 polaczona z walkiem 40. Os ta odsu¬ nieta jest od srodka D powierzchni sferycznej 65 i lezy na osi C—C w kierunku przeciwleglym do polozenia glowicy 64. Os B—B jest równiez odsu¬ nieta od osi A—A i C—C w kierunku zamykania elementu zamykajacego 60, pozostajac prostopadla do tych osi. W ten sposób, podczas obrotu elemen¬ tu zamykajacego srodek D powierzchni sferycznej 65 porusza sie po luku E, zapewniajac mimosro- dowy obrót powierzchni sferycznej 65 wzgledem powierzchni osadczej 58.Poczatkowy punkt P styku powierzchni 58 i 65 (fig. 4) znajduje sie na czolowej Czesci glowicy 64 w kierunku ruchu zamykajacego. Nastepnie wzdluz osi C—C wywierana jest przez ramie D—D mimo- srodowa sila obracajaca. Dzialanie tej sily obraca glowice 64 po luku wzgledem poczatkowego punktu styku P, co zapewnia calkowite osadzenie powierz¬ chni sferycznej 65 w powierzchni 58 gniazda 57.Osadzajacy ruch glowicy 64 mozliwy jest dzieki, sprezystemu odksztalceniu przewezenia 63 ramion 62. Uzyskuje sie w ten sposób sztywne przylegania obu powierzchni 65 i 58. 5 W czasie otwierania zaworu sily wywolane od¬ ksztalceniem ramion 62 zmuszaja glowice 64 do obrotu wzgledem punktu styku P powodujac oder¬ wanie sie powierzchni 65 od powierzchni 58 w kie¬ runku ruchu otwierajacego. Wynikiem tego jest 10 otwarcie gniazda 57 natychmiast po rozpoczeciu czynnosci otwierania zaworu. Styk miedzy powierz¬ chnia 58 gniazda 57 oraz powierzchnia 65 elemen¬ tu zamykajacego 60 nie wymaga ani stosowania elastycznych uszczelnien ani duzych powierzchni,. 15 na których wystepuje tarcie.Z powyzszego opisu widac jasno, ze w zaworze wedlug wynalazku nie wystepuje przejscie ele¬ mentu zamykajacego poza polozenie zamkniecia.Dotyczy to równiez urzadzenia sterujacego. Regu- 29 lacja przeplywu rozpoczyna sie natychmiast po rozpoczeciu dzialania zaworu a konczy jednoczes¬ nie z zakonczeniem tego dzialania.Szybkosc przeplywu plynu w typowym konwen¬ cjonalnym zaworze typu klapowego, oraz szybkosc 25 jej zmian uwidocznione sa na wykresie fig. 16.Krzywa na wykresie jest sluszna zarówno dla za¬ mykania jak dla otwierania zaworu, dlatego tez przeprowadzone tu zostanie omówienie tylko fazy otwierania. Widoczne jest, ze czynnosc otwierania 30 zaworu rozpoczyna sie jeszcze przed rozpoczeciem sie przeplywu. Spowodowane jest to koniecznoscia zmiany polozenia krzywki w stopniu wystarczaja¬ cym do podniesienia klapy. Po rozpoczeciu sie przeplywu szybkosc jego zmiany jest dosc duza^ 35 jak widac z krzywej i po osiagnieciu okolo 25Vo zakresu dzialania zaworu nie mozna uzyskac na¬ dajacej sie do praktycznego zastosowania regulacji przeplywu.Na fig. 17 przedstawiony jest analogiczny wykres 40 dla zaworu typu obrotowego, wykonanego wedlug wynalazku. Widoczne jest jasno, ze przeplyw roz¬ poczyna sie natychmiast po rozpoczeciu otwierania zaworu i konczy sie z chwila jego zamkniecia.Szybkosc zmiany przeplywu w poczatkowym i kon- 45 cowym polozeniu zaworu jest znacznie nizsza niz w przypadku, gdy element zamykajacy odsunal sie nieco od otworu regulacyjnego. Nalezy tez zazna¬ czyc, ze w zaworze wedlug wynalazku skuteczna regulacja przeplywu wystepuje w obrebie calego 50 zakresu dzialania zaworu.Na fig. 7 i "8 jest przedstawiona odmiana kon¬ strukcyjna zaworu wedlug wynalazku. Na zmody¬ fikowanym korpusie 70 zaworu znajduja sie kol¬ nierze 71, przeznaczone do niezaleznego dolaczania 55 kolnierzy 24, 26- przewodów. Wewnatrz korpusu 70 zaworu znajduje sie komora zaworowa 72 z otworami 73 i 74 odpowiadajaca komorze zawo¬ rowej 30 oraz otworom 33 i 34 w niej wykona¬ nym. Ramie 75 wyposazone jest w stozkowy nad- 60 lew 76 wchodzacy przez odpowiedni otwór 77 w obudowie 70 zaworu do komory 72 i tworzacy tam pierscieniowy wystep, odpowiadajacy nadle- wowi 36.Obok nadlewu 76 na ramieniu 75 znajduje si£ fi5 kolnierz 78. Kolnierz ten polaczony jest z obu-63138 9 dowa za pomoca kolków 79 lub tez w inny odpo¬ wiedni znany sposób. Aby zapobiec przeciekom, dla zamkniecia polaczenia miedzy obudowa 70 a ramieniem odlewu 75 przewidziane sa odpowied¬ nieelementy. 5 Z nadlewu 76 wystaje wspornik 80 w ksztaicie litery L, skierowany do przeciwleglej sciany ko¬ mory 72. W nodze tego wspornika znajduje sie otwór 81 polozony na jednej osi z osia nadlewu 76. Podobnie jak to mialo miejsce w zaworze 20, io w tulejach osadzony jest walek 40, który obraca sie w nadlewie 76 oraz gniezdzie 81, polozonym na poprzecznej osi B—B. Element zamykajacy 60 jest polaczony z walkiem 40.Podobnie jak otwór 33, otwór 73 jest otworem 15 stopniowanym i wyposazonym w fazy, przystoso¬ wanym do umieszczenia w nim pierscieniowego gniazda 82, z zewnetrznym wystepem pierscienio¬ wym, mocowanego za pomoca pierscieniowej na¬ kretki 84. Elementy te odpowiadaja gniazdu 57 20 oraz pierscieniowej nakretce 59. Wewnetrzna kra¬ wedz gniazda 82 jest tak uksztaltowana, aby po¬ wstala tam powierzchnia 83 odpowiadajaca po¬ wierzchni osadczej 58. Gniazdo 82 tworzy we¬ wnetrzne zakonczenie zamykanego przez zawór 25 otworu lecz powierzchnia 83 gniazda wystaje do wnetrza powierzchni komory 72. Powierzchnia 83 umieszczona jest jednoczesnie tak, aby mogla sty¬ kac sie z powierzchnia sferyczna 65 obracajacego sie mimosrodowo elementu zamykajacego 60, tak 30 samo, jak to mialo miejsce w poprzednio opisywa¬ nej konstrukcji, zapewniajac sztywne przyleganie miedzy obu powierzchniami.Jak widac z fig. 12, silownik 21 wyposazony jest w staly cylinder 47 i ruchomy zespól 48. Cylinder 35 47 sklada sie z obudowy 85, zamknietej na obu koncach scianami 86 i 88. W tylnej scianie 86 wy¬ konany jest otwór 87, laczony nastepnie ze zród¬ lem plynu pod cisnieniem.W przedniej scianie 88 znajduje sie szczelina 89 4q umieszczona prostopadle do zaworu 20, a równo¬ legle do sterujacej dzwigni 50. W elemencie uszczelniajacym 90 znajduje sie prostokatny lub kwadratowy element 91, pokazany dokladniej na fig. 13 i 14. Element 91 wystaje przez szczeline 89 45 i moze poruszac sie miedzy obu jej koncami. Na koncach elementu 91 znajduja sie dwa kolnierze 92 i 93 zaslaniajace szczeline 89. W kolnierzach tych znajduja sie otwory odpowietrzajace 94 (w kolnierzu 92) i 95 (w kolnierzu 93) przeznaczo- 50 ne do odpowietrzania obu konców szczeliny 89.Ruchomy zespól 48 sklada sie z tloka 96 umiesz¬ czonego w cylindrze 47 oraz tloczyska 97 polaczo¬ nego z tlokiem 96 i przechodzacego przez srodkowy otwór w elemencie 91 pierscienia uszczelniajacego 55 90. Przeciwlegly do tloka 96 koniec tloczyska 97 jest 'polaczony przegubowo z koncem sterujacej dzwigni 50. Koniec tloczyska 97 od strony tloka 96 jest nagwintowany. Zamontowane tam jest gnia¬ zdo 98 sprezyny, które moze byc odpowiednio prze- 60 suwane wzgledem tloka 96. W cylindrze 47 znaj¬ duje sie scisnieta miedzy przednia sciana 88 a gniazdem 98 sprezyna 99, zapewniajaca stale dzialajaca sile, która dociska tlok do tylnej scia¬ ny86. 65 10 Wplywajacy przez otwór 87 plyn pod cisnieniem przesuwa tlok 96 i zespól 48 od tylnej sciany 86 i pokonuje sile wywierana przez sprezyne 99) po¬ wodujac obrót dzwigni sterujacej 50 od polozenia uwidocznionego na fig. 6 liniami ciaglymi do polo¬ zenia, pokazanego liniami przerywanymi. Zmniej¬ szenie ilosci plynu pod cisnieniem umozliwia pc- wrót zespolu 48 i dzwigni 50 do polozenia wyjscio¬ wego dzieki dzialaniu sprezyny 99. Obrót dzwigni 50 powoduje przemieszczenie przymocowanego do niego konca tloczyska 97 w kierunku poprzecznym do kierunku poosiowego ruchu zespolu 48. Ten prostopadly ruch nie powoduje zacinania sie silo¬ wnika 21 dzieki temu, ze pierscien uszczelniajacy 90 przesuwa sie w szczelinie 89. Miedzy obudowa 85 cylindra 47, a tlokiem 96 zespolu 48 jest umiesz¬ czone odpowiednie uszczelnienie najdogodniej ela¬ styczna membrana przeslonowa pokazana na fig. 12. Uszczelnienie w postaci membrany przeslono- wej powoduje w silowniku 21 bardzo male tarcie, a ponadto umozliwia odchylanie tloka 96 od osi bez jego zakleszczenia.Jak widac na fig. 2, silownik 21 moze byc za¬ montowany na zaworze 20 za pomoca wspornika 42 z przeznaczeniem do dzialania zamykajacego ze wstepnym obciazeniem za pomoca sily pochodzacej od sprezyny. Na fig. 15 pokazano rózne mozliwe polozenia silownika wzgledem zaworu przy czym kazde z nich rózni sie o 90° od polozenia sasied¬ niego. Mozliwe jest równiez umieszczenie silowni¬ ka 21 w tych polozeniach z przeznaczeniem zaworu do dzialania otwierajacego ze wstepnym obciaze¬ niem za pomoca sily pochodzacej od sprezyny.Wymaga to wspornika o konstrukcji stanowiacej zwierciadlane odbicie konstrukcji wspornika 42.Jest rzecza zrozumiala, ze wynalazek niniejsry nie ogranicza sie do pokazanych tu przykladów konstrukcji. Mozliwy jest caly szereg dalszych od¬ mian konstrukcji nie wykraczajacych poza ramy wynalazku, okreslone w zastrzezeniach. PL