Opublikowano: 31.Y.1971 62934 KI. 59 a, 10 MKP F 04 M/04 Wspóltwórcy wynalazku: Witold Rozwadowski, Aleksander Szymanski Wlasciciel patentu: Glówne Biuro Studiów i Projektów Zaplecza Tech¬ nicznego Motoryzacji, Warszawa (Polska) Silnik lub pompa na plyn pod cisnieniem Przedmiotem wynalazku jest silnik lub pompa na plyn pod cisnieniem wedlug patóntti glównego nr 59908, w której oddzialywanie tloka na tulejke rozrzadcza przy pomocy zaczepów, zastapiono czyn¬ nikiem roboczym.Zgodnie z wynalazkiem wedlug patentu nr 59908, silnik lub pompa na plyn pod cisnieniem posiada na trzpieniu przesuwnie osadzona tuleje, na której zaczepy oddzialuje tlok silnika swoimi zaczepa¬ mi bezposrednio, lub posrednio, na przyklad za pomoca elementów sprezystych.Z powyzszego opisu wynika, ze tulejka rozrzadcza posiada dlugosc wieksza od skoku roboczego tloka, co jest pewna niedogodnoscia konstrukcyjna, szcze¬ gólnie przy duzych skokach tloka i równoczesnym malym przekroju tloczyska. Powoduje to nadmier¬ ne wydluzenie zespolu silnik-pompa. Ze zjawiskiem oddzialywania zaczepów w wybraniu tloka na za¬ czepy tulejki roztrzadczej wynika nastepna niedo¬ godnosc konstrukcyjna, a mianowicie zbijanie i zuzywanie sie powierzchni roboczych tych zacze¬ pów, wskutek nieuniknionych zjawisk uderze¬ niowych zwiazanych z (bezwladnoscia tulejki roz¬ rzadczej i predkoscia 'Chwilowa ruchu tloka.Celem wynalazku jest unikniecie przytoczonych wad, oraz dodatkowe wyeliminowanie z konstruk¬ cji silnika kilku elementów sprezystych spelniaja¬ cych role zaczepów. iZgodnie z postawionym zadaniem postanowiono role zaczepów na tulejce rozrzadczej i tloku zastapic dzialaniem strumienia czynnika roboczego, sterowa¬ nego polozeniami tloka wzgledem cylindra przez polaczenie^ przestrzeni pierscieniowej pod dolnym koncem tulejki [rozrzadczej z górna przestrzenia 5 robocza cylindra. Jednoczesnie wybranie w tloku zostalo polaczone z zewnetrzna powierzchnia cy¬ lindrycznego tloka przy pomocy otworu i kanalka pierscieniowego.Wskutek powyzszego dlugosc tulejki rozrzadczej io zostanie calkowicie uniezalezniona od dlugosci sko¬ ku roboczego tloka i zostanie skrócona do koniecz¬ nego minimum. Jednoczesnie oddzialywanie tloka na tulejke rozrzadcza bedzie bezstykowe, zapew¬ niajac ta droga zwarta budowe silnika i zwiekszo- 15 na zywotnosc mechanizmu rozrzadu.Przedmiot wynalazku uwidoczniony jest na przy¬ kladzie wykonania na rysunku, na którym pokaza¬ ny jest silniki, w czesciowym pólprzekroju. W wy¬ konaniu uzytecznym przewody biegnace od otworu 20 12 do przestrzeni 13 i od otworu 21 do przestrzeni 23 moga byc zastapione kanalami integralnie zwia¬ zanymi z konstrukcja podstawowa silnika. W polo¬ zeniu jak na rysunku plyn pod cisnieniem dopro¬ wadzony do wnetrza trzpienia '3 przedostaje sie 25 otworami 5 do kanalka 6, a stad do przestrzeni 7 w wybraniu tloka 2 ponad górnym czolem tulejki rozrzadczej 4.'Cisnienie czynnika roboczego w przestrzeni 7 wywiera nacisk na górne czolo tulejki utirzyimujac 30 ja tym samym w dolnym polozeniu mimo prze- 62 934s ciwdzialania pochodzacego od zanikajacego nacis¬ ku na dolne czolo tulejki rozrzadiczej czynnika ro¬ boczego rozprezanego z przestrzeni 11 do otoczenia.Jednoczesnie czynnik roboczy z wydrazenia trzpie¬ nia 3 przedostaje sie kanalkiem 8 i otworami 9 w tulejce rozrzadu 4 do dolnej przestrzeni 10 cylin¬ dra 1, powodujac ruch tloka ku górze.Czynnik roboczy, jaki znajduje sie w zmniej¬ szajacej sie -przestrzeni II ponad trokiem 2 jest doprowadzony z otworu 12 w sciance cylindra prze¬ wodem do kanalka 13 znajdujacego sie w wytocze¬ niu tlilejki rozrzadczej 4 pomiedzy krawedziami 14 j 15 i dalej 'kanalkiem 16 do otworu 17, a stad do otoczenia.Pod koniec ruchu tloka do góry górna krawedz robocza 18 kanalka 19 w tloku 2 odsloni dolna kra¬ wedz 20 otworu 21 w sciance cylindra 1 i czynnik roboczy z polaczonych przestrzeni 10 i 7 w wy* braniu tloka przedostanie sie otworem 22 w tloku 2 i przewodem do przestrzeni 23, w której znajdu¬ je sie dolne czolo tulejki rozrzadczej 4 i wywiera-, jac nacisk na to czolo spowoduje przesuniecia tulejki do góry.Przesuniecie tulejki do góry nastapi pomimo prze¬ ciwdzialania 'skierowanego do dolu, a to dlatego, ze powierzchnia robocza dolnego czola tulejki jest wieksza od powierzchni roboczej tulejki rozrzadiczej oddzielajacej przestrzen 10 cylindra od przestrze¬ ni 16 polaczonej z otoczeniem. Przesuniecie tulejki rozrzadiczej 4 w górne polozenie spowoduje odcie¬ cie krawedzia 14 przestrzeni 13 od przestrzeni 16, która zostanie polaczona z przestrzenia 10 przez wyjscie krawedzi 15 tulejki rozrzadu 4 ponad kra¬ wedz otworu w dnie cylindra. Jednoczesnie tulejka rozrzadcza przesloni kanaiki 5 i 8 na powierzchni zewnetrznej trzpienia 3 i polaczy kanalek 34 z ?przestrzenia 13 za posrednictwem otworów 25.Czynnik roboczy w wydrazeniu trzpienia przedo¬ staje sie kanalkiem 24. przez otwory 25 w tulejce rozrzadczej do przestrzeni 13, a stad do przestrzeni 11 powodujac ruch tloka ku dolowi.Zuzyty czynnik roboczy z przestrzeni 10 cylindra przedostaje sie do przestrzeni 16 i dalej otworem 17 do otoczenia.Pod koniec ruchu tloka ku dolowi górna krawedz robocza 26 tloka 2 odsloni krawedz 27 otworu lub 934 4 wybrania 28 w sciance cylindra 1, co spowoduje przedostanie sie czynnika roboczego z przestrzeni 11 do przestrzeni 7 w wybraniu tloka 2 i nacis¬ kajac na górne czolo tulejki rozrzadczej 4 spo- 5 woduje iei ruch ku dolowi.Podczas^ ruchu tulejki rozrzadczej ku dolowi górna, wewnetrzna krawedz robocza 29 odsloni gór¬ na robocza krawedz kanalka 6 na powierzchni zewnetrznej trzpienia 3, co spowoduje dodatkowy 10 wplyw czynnika roboczego do przestrzeni 7 i rów¬ noczesne odciecie górna krawedzia kanalka 30 w tulejce rozrzadczej 4 przestrzeni 7 od otworu 22 w itloku 2 przez co uniemozliwiony jest ewidentny przeplyw czynnika roboczego z przestrzeni 7 do 15 przestrzeni 11 polaczonej w tym momencie z oto¬ czeniem.Przeplyw czynnika roboczego z przestrzeni 7 do otworu 82 i odwrotnie jest mozliwy tylko wów¬ czas, jezeli górna krawedz kanalka 30 w tulejce 20 rozrzadu 4 znajduje sie powyzej uskoku 31 w wy¬ braniu 7 tloka 2, ale wtedy kanalek 6 w trzpie¬ niu 3 jest jeszcze przesloniety krawedzia 29 tulejki rozrzadczej 4. Da!lszy przebieg zjawisk jest przed¬ stawiony na poczatku opisu dzialania. 25 PL