Przedmiotem niniejszego wynalazku jest urza¬ dzenie do samoczynnej regulacji grubosci war¬ stwy olejowej w lozysku hydrostatycznym, w szczególnosci do przeniesienia ruchu obrotowego lub posuwisto-zwrotnego wysoko obciazonych prowadnic, w których pomiedzy czescia stala i ruchoma prowadnic znajduje sie cienka warstwa oleju oraz nie nastepuje stykanie sie wspólpra¬ cujacych czesci stolów obrotowych tokarek ka¬ ruzelowych, wytaczarek i innych przesuwnych ze¬ spolów na przyklad suportów, san, stojaków ob¬ rabiarek.Znane dotychczas i stosowane urzadzenia do regulacji grubosci warstwy olejowej pozwalaja na utrzymanie warstwy olejowej pomiedzy dwie¬ ma wspólpracujacymi prowadnicami przez dopro¬ wadzenie do kilku lub kilkunastu miejsc na pro¬ wadnicy stalej ilosci oleju, za pomoca dlawików lub pomp dozujacych.Wada wynikajaca ze stosowania tych urzadzen jest mala sztywnosc prowadnic osiagana na sku¬ tek duzej zaleznosci grubosci warstwy olejowej od obciazenia.Inne znane urzadzenia do regulacji ilosci oleju doprowadzanego do prowadnicy polegaja na za¬ stosowaniu zaworów dozujacych tloczkowych lub regulatorów membranowych.Wada jednak uzywanych zaworów dozujacych tloczkowych w tych urzadzeniach regulacji sa 10 15 20 25 30 duze zmiany grubosci warstwy olejowej, zwiaza¬ ne ze znaczna sila potrzebna do ich przesterowa- nia, a takze skomplikowana technologia ich wy¬ konania spowodowana koniecznoscia osiagniecia duzych dokladnosci. Wada tego rodzaju konstruk¬ cji regulatorów membranowych jest wplyw ich charakterystyki i sztywnosci sprezyny na sztyw¬ nosc prowadnicy w zaleznosci od jej obciazenia.Celem wynalazku jest unikniecie powyzszych wad i niedogodnosci, a podstawowa wlasciwoscia wymagana od prowadnic jest osiagniecie maksy¬ malnej ich sztywnosci oraz wysokiej dokladnosci przemieszczen zespolów. Prowadnice hydrostatycz¬ ne dzieki minimalnemu tarciu i wynikajacej stad malej sile potrzebnej do przemieszczania zespolu umozliwiaja osiagniecie wysokiej dokladnosci przesuwu na okreslony wymiar. Wysoka sztyw¬ nosc prowadnic moze byc osiagnieta przez zasto¬ sowanie urzadzen pozwalajacych na utrzymanie grubosci warstwy olejowej zmieniajacej sie tylko w malym stopniu, w zaleznosci od wielkosci ob¬ ciazenia.Cel ten osiagnieto przez opracowanie urzadze¬ nia do samoczynnej regulacji grubosci warstwy olejowej w lozysku hydrostatycznym wedlug wy¬ nalazku polegajacego na tym, ze w ukladzie hy¬ draulicznym zastosowano regulator przeplywu ole¬ ju pozwalajacy na uzyskanie wysokiej sztywnosci prowadnic hydrostatycznych ze wzgledu na mini- 60839.* 3 malny wplyw obciazenia prowadnic na grubosc warstwy olejowej.Wynalazek jest przedstawiony w przykladzie wykonania na rysunku, na którym fig. 1 — przed¬ stawia dolna czesc prowadnic hydrostatycznych 5 stolu w czesciowym przekroju wzdluz linii A—A na fig. 2 oraz schemat ich zasilania, fig. 2 — widok z góry dolnej czesci prowadnic po zdjeciu stolu z uwidocznionymi regulatorami przeplywu oleju i kanalami segmentowymi, wylotami dysz 10 oraz otworami doprowadzajacymi, fig. 3 — regu¬ lator przeplywu1 oleju w przekroju poprzecznym wzdluz linii B—B na fig. 1.Urzadzenie do samoczynnej regulacji grubosci w^arstwy olejowej w lozysku hydrostatycznym we- 15 dlug wynalazku sklada sie z nastepujacych pod¬ stawowych zespolów: prowadnic stolu i loza ja¬ ko lozysko hydrostatyczne, hydraulicznego zespolu pompowego skladajacego sie z pompy zebatej, ukladu napedowego silnika elektrycznego, zaworu 20 przelewowego, dlawików, regulatorów przeplywu oleju, specjalnych dysz oraz zbiornika na olej wbudowanego w korpus obrabiarki.Zespól prowadnicy hydrostatycznej (fig. 1 i 2) sklada sie z górnej prowadnicy 1 stolu tokarki 25 karuzelowej, osadzonej na dolnej prowadnicy 2 wyposazonej w segmentowe kanaly 3 rozmieszczo¬ ne na jej plaszczyznie, oraz wykonane w dolnej prowadnicy 2 otwory 4 zaopatrzone u wylotu na górna plaszczyzne dolnej prowadnicy 2 w dysze 30 5, doprowadzajace olej miedzy plaszczyzny pro¬ wadnic 1 i 2. Ponadto zespól prowadnicy hydro¬ statycznej zaopatrzony jest w uklad zasilajacy dlawik 6, skladajacy sie ze znanych elementów przelewowego zaworu 7, olejowej pompy 8, na- 35 pedzajacego pompe 8 silnika elektrycznego 9, zbiornika 10 na olej, dodatkowego ukladu zawór zwrotny — dlawik 12, oraz regulatora 11 przeply¬ wu oleju polaczonych zasilajacymi regulatory 11 i dlawiki 6 otworami 13, które tworza oddzielny 40 hydrauliczny uklad zasilania zespolu prowadnic hydrostatycznych stolu tokarki karuzelowej.Regulator 11 przeplywu oleju (fig. 3) sklada sie z korpusu 14 zaopatrzonego w otwory 15 i 16 do¬ prowadzajace olej z ukladu zasilania, odplywo- 45 wego otworu 17, doprowadzajacego olej do komo¬ ry roboczej prowadnicy oraz otworu 18 odprowa¬ dzajacego przecieki z regulatora 11 przeplywu oleju, tulejek 19, 20 i 21 zaopatrzonych w wewnetrzne i zewnetrzne wytoczenia, polaczone miedzy soba 50 otworami komunikacyjnymi z otworami odply¬ wowymi 17 i doprowadzajacymi olej otworami 15 i 16, grzybków 22 i 23, osadzonych wewnetrz¬ nym otworem na trzpieniu i zaopatrzonych w swej kolnierzowej czesci w pierscieniowe kanaly 55 44 i 45 pokrywajace sie z odpowiednio uksztalto¬ wanymi otworami w przylegajacych tulejach 20 i 21, walcowej tulejki 24 osadzonej wewnetrznym otworem na trzpieniu 26 i opartej o grzybek 23 i plaska sprezyne 28, oporowej tulejki 25, zaopa- 60 trzonej w oporowy kolnierz 25a dla podporu spre¬ zyny 29 która ponadto oparta jest pierscienio¬ wym wystepem o plaska sprezyne 27 oraz osa¬ dzonej na walcowym trzpieniu 26 podwieszonym na plaskich sprezynach 27 i 28 podwójnego grzyb- 65 ;.4 kowego zaworu 21; 22 i 20; 23, kolnierzowego trzpienia 30, zamocowanego w lozysku $1 osa¬ dzonym w tulei 32, która zewnetrzna powierzch¬ nia osadzona jest w korpusie 14.Trzpien 30 zakonczony jest ponadto walcowym wystepem, na którym osadzona* jest sprezyna 29 oparta z drugiej strony o oporowy kolnierz 25a tulejki 25, sruby regulacyjnej 33 wkrecanej w pokrywe 34 przymocowana do korpusu wkretami 35, oraz zespolu membranowego skladajacego sie z membrany 36, pierscieniowych podkladek 37 i 38 obejmujacych membrane osadzona na srubie 39 i mocowana nakretka 40, walcowego popycha- cza 41 oraz pokrywy 42 z cisnieniowym otworem 43 zamykajacej membranowy zespól.Dzialanie zespolu prowadnicy hydrostatycznej przedstawionej na fig. 1, jest nastepujace.Z ukladu pompowego w znany sposób olej po¬ dawany jest pod cisnieniem na przelewowy za¬ wór 7 ustalajacy cisnienie w ukladzie, a nastep¬ nie do regulatora 11, przeplywu oleju skad olej doprowadzajacymi przewodami 4 oraz poprzez dy¬ sze 5 wplywa miedzy prowadnice 1 górna i pro¬ wadnice A dolna tworzac szczeline, której wiel¬ kosc zalezy od przeplywu ustawionego regulato¬ rem 11 przeplywu oraz dlawikiem 6.Dzialanie regulatora przeplywu oleju przedsta¬ wionego na fig. 3 jest nastepujace.Doprowadzony z ukladu zasilania olej otworami 15 i 16 przechodzi do wytoczen tulejek 19, 20 skad przez szczeline powstajaca miedzy powierz¬ chniami tych tulejek i powierzchnia grzybków 22 i 23 podwójnego zaworu 21; 22 i 20; 23 grzybkowego doprowadzony jest do wytoczen tulejki 21 a na¬ stepnie otworem 17 korpusu 14 wyplywa przewo¬ dami do ukladu roboczego komory 3 prowadnicy 2 na fig. 1. Na podwójny zawór 20; 23 i 21; 22 grzybko¬ wy dziala z jednej stronysila sprezyny 29 opierajacej sie o trzpien 30 a z drugiej strony dziala sila cisnie¬ nia oleju sterujacego przez dodatkowy uklad za¬ wór zwrotny — dlawik 12 wywieranego na zespól membrany, do którego olej doprowadzany jest przez otwór 43 pokrywy 42 dzialajac w ten spo¬ sób na podwójny zawór grzybkowy 21; 22 i 20; 23 ze wielkosc szczeliny dla przeplywu oleju zwieksza sie, ze zwiekszeniem cisnienia oleju na membrane, zas zwiekszenie lub zmniejszenie cis¬ nienia na membrane spowodowane jest zmiana wielkosci szczeliny miedzy prowadnica 1 górna i prowadnica 2 dolna.Urzadzenie do samoczynnej regulacji grubosci warstwy olejowej w lozysku hydrostatycznym we¬ dlug wynalazku znajduje zastosowanie nie tylko do przesuwu ciezkich elementów obrabiarek ale równiez moze znalezc zastosowanie do przeniesie^ nia ruchu posuwisto-zwrotnego wysoko obciazo¬ nych elementów maszyn. PL