Pierwszenstwo: Opublikowano: 30.VI.1970 60330 KI. 65 h, 21/26 MKP B 63 h, 21/26 UKD Twórca wynalazku: dr inz. Henryk Jarzyna Wlasciciel patentu: Polska Akademia Nauk (Instytut Maszyn Przeply¬ wowych), Gdansk (Polska) Pednik okretowy l Przedmiotem wynalazku, jest pednik okretowy, przeznaczony do wymuszania sily naporu o zmien¬ nej wielkosci i zmiennym kierunku, spelniajacy jednoczesnie role aktywnego steru.Znane sa pedniki spelniajace równiez funkcje steru, których istota polega na wymuszaniu sily naporu na lopatkowe elementy nosne. Niedogod¬ nosc tych pedników polega na tym, ze aby zapew¬ nic wlasciwe oddzialywanie wody na lopatkowe elementy nosne, to znaczy by rzut sily naporu wo¬ dy na kierunek ruchu statku byl dodatni, nalezy ustawic je pod okreslonymi katami wzgledem kie¬ runku przeplywu wody i nadac im ruch wzgledny wzgledem wirnika.Do tego celu sluza skomplikowane uklady kine¬ matyczne, które nie zawsze gwarantuja pewnosc dzialania pednika. Celem wynalazku jest usunie¬ cie tych niedogodnosci i opracowanie takiej kon¬ strukcji pednika okretowego, w której stosuje sie elementy nosne nie wymagajace zmiany poloze¬ nia wzgledem kierunku przeplywajacej wody.Zgodnie z wynalazkiem cel ten osiagnieto przez uzycie elementów nosnych w postaci bryl obro¬ towych, na przyklad w ksztalcie walców polaczo¬ nych z wirnikiem. Walce nosne' sa wyposazone w tarcze toczne, które tocza sie {po biezniach sta¬ lych w ksztalcie dwóch pólkoli. Kazda bieznia jest do polowy swego obwodu zakreslona jed¬ nym promieniem, a od polowy obwodu innym 10 20 25 30 promieniem, przy czym obydwa promienie sa kreslone z tego samego punktu.Walce nosne obracaja sie razem z wirnikiem dookola osi wirnika, a na skutek toczenia sie tarcz tocznych po biezniach stalych uzyskuja do¬ datkowy obrót dookola wlasnych osi.Ruch obrotowy walców nosnych jest ruchem nawrotnym i zmiana kierunku tego ruchu na¬ stepuje dwukrotnie w czasie jednego obrotu wir¬ nika. Dzieki uzyciu wymienionych srodków tech¬ nicznych elementy nosne pednika okretowego wedlug wynalazku nie wymagaja zmiany poloze¬ nia w przypadku zmiany kierunku przeplywu wo¬ dy. W zwiazku z tym pednik odznacza sie prosta budowa i niezawodnoscia dzialania w kazdych warunkach.Pednik jest przedstawiony w przykladzie wy¬ konania na rysunku na którym fig. 1 przedsta¬ wia schemat budowy pednika, a fig. 2 schemat ukladu kinematycznego pednika.Zgodnie z rysunkiem w statorze 1 zwiazanym sztywno z kadlubem 2 statku, jest zamocowany obrotowo wirnik 3f, którego czesc walcowa 4 jest umieszczona w studni 5 kadluba 2 statku. W czesci walcowej 4 sa zamocowane na osiach 6 równoleglych do osi 7 wirnika 3 walce nosne 8, wyposazone w tarcze toczne 9 toczace sie bez po¬ slizgu po biezniach przedniej 10 i tylnej 11 tar¬ czy sterujacej 12, zamocowanej na osi 7 wirni¬ ka 3. Obydwie bieznie przednie 10 i tylna 11 ma- 6033060330 ja ksztalt dwóch pólkoli. Bieznia przednia 10 jest do polowy swego obwodu zakreslona promie¬ niem Rj, a druga polowa biezni jest zakreslona promieniem R2. Równiez polowa biezni tylnej 11 jest zakreslona promieniem r^ a druga polowa promieniem r^. Wszystkie promienie sa zakreslo¬ ne ze wspólnego punktu, który lezy na osi 7 wirnika 3. Szczelnosc pomiedzy statorem 1 i wirnikiem 3 zapewniaja uszczelnienia 13, a szczelnosc wirnika 3 uszczelnienia 14, osadzone pomiedzy osiami 6 walców nosnych 8 i czescia walcowa 4 wirnika 3.Dzialanie pednika jest nastepujace. Naped przeniesiony za pomoca znanych sposobów na kolo zebate 15 powoduje obrót wirnika 3 wraz z czescia walcowa 4, walcami nosnymi 8 i tarcza sterujaca 12 dookola osi 7.Na skutek obrotu tarczy sterujacej 12 nastepu¬ je toczenie sie tarcz tocznych 9 po biezniach 10 i 11. Walce nosne 8 uzyskuja dodatkowy ruch obrotowy dookola wlasnych osi 6. Zmiana kierun¬ ku tego ruchu nastepuje dwukrotnie w czasie jed¬ nego obrotu wirnika — jpo zakonczeniu toczenia sie tarczy tocznej 9 po nieruchomej biezni przed¬ niej 10 w pierwszej polowie obrotu i w chwili rozpoczecia toczenia sie po nieruchomej biezni tylnej 11 w drugiej polowie obrotu wirnika 3.Na walcach nosnych 8 powstaja sily hydrodyna¬ miczne, których rzut na wektor predkosci statku jest stale tego samego znaku. Zmiane wielkosci wypadkowej sil hydrodynamicznych, dzialajacych 10 15 na walce nosne 8 uzyskuje sie przez zmiane ob¬ rotów wirnika 3, a zmiane kierunku wypadko¬ wej przez odpowiedni obrót tarczy sterujacej. PL