Pierwszenstwo: 27.11.1964 Szwecja Opublikowano: 31.111.1970 59557 KI. 63 c, 51/11 Wlasciciel patentu: Svenska Aktiebolaget Bromseregulator, Malmó (Szwecja) Samoczynny nastawiacz luzu do ukladu hamulcowego pojazdów mechanicznych Przedmiotem wynalazku jest samoczynny na¬ stawiacz luzu do ukladu hamulcowego pojazdów mechanicznych stanowiacy dzwignie zamocowana na walku krzywki rozpierajacej szczeki hamulco¬ we oraz przekladnie slimakowa przenoszaca sile hamowania.Znane tego typu samoczynne nastawiacze luzów zawieraja przekladnie slimakowa umieszczona w korpusie dzwigni zamocowanej na walku krzywki rozpierajacej szczeki hamulcowe, przy czym obrót slimaka wymuszany jest specjalnym ukladem dzwi¬ gniowym w momencie, gdy katowy ruch dzwigni przekroczy maksymalny, zalozony dla danego urza¬ dzenia kat.Wada tego rodzaju nastawiaczy polega na tym, ze istnieje niebezpieczenstwo zlego nastawienia lu¬ zów miedzy szczekami hamulcowymi a bebnem kola w przypadku wystapienia w dzwigniowym ukladzie hamulcowym duzej sily hamowania. Ka¬ towy obrót dzwigni zalezy bowiem od luzu mie¬ dzy szczekami a bebnem hamulcowym oraz od sprezystosci ukladu hamulcowego. W przypadku duzych sil hamowania istnieje wiec niebezpieczen¬ stwo samoczynnego zmniejszenia luzu miedzy szcze¬ kami a bebnem ponizej dopuszczalnej wartosci.Celem wynalazku jest usuniecie powyzszej nie¬ dogodnosci i skonstruowanie samoczynnego nasta¬ wiania luzów, który zapewnial by stala wartosc lu¬ zu w ukladzie szczeki hamulcowe — beben, bez 10 15 20 25 30 wzgledu na wielkosc wystepujacych sil hamowa¬ nia.Cel ten zostal osiagniety przez umieszczenie na walku przekladni slimakowej sprzegla przeciaze¬ niowego, które wylacza sie w przypadku wysta¬ pienia w ukladzie nadmiernych sil hamowania.Przyklady wykonania wynalazku sa uwidocz¬ nione na zalaczonym rysunku, na którym fig. 1 przedstawia widok z przodu i czesciowo w prze¬ kroju nastawiacza luzu wedlug wynalazku, fig. 2— widok z boku patrzac w kierunku strzalek II — I na fig. 1; fig. 3 — widok z boku i czesciowo w przekroju odmiany nastawiacza luzu wedlug wy¬ nalazku, fig. 4 — widok z boku odmiany nasta¬ wiacza patrzac w kierunku strzalek IV—IV na fig. 3; 5 — widok z boku i czesciowo w przekroju dalszej odmiany nastawiacza wedlug wynalazku, fig. 6 — przekrój wzdluz linii VI—VI na fig. 5 i fig. 7 — przekrój wzdluz linii VII—VII na fig. 5.Na fig. 1 i 2 przedstawiona jest czesc wodzika tlokowego cylindra hamulcowego, polaczonego przegubowo za pomoca trzpienia 2 z dzwignia ha¬ mulcowa 3 osadzona na slimacznicy 4. Slimaczni¬ ca 4 jest osadzona na krzywkowym wale hamulco¬ wym (nie pokazanym na rysunku) i polaczona z nim za pomoca wypustów 5 z walem hamulco¬ wym, który moze uruchamiac szczeki hamulcowe bebna hamulcowego w sposób na ogól znany.Slimacznica 4 zazebia sie ze slimakiem 6 sztyw¬ no polaczonym z walem 7, osadzonym w otworze 8 5955759557 3 w dzwigni 3 i prowadzonym w dwóch tarczach 9 i 10. Wal 7 jest naciskany w jednym kierunku osiowym za pomoca rozcietego pierscienia zabez¬ pieczajacego 11, lozyska kulkowego 12, sprezyny naciskowej 13 i tarczy 10 sztywno polaczonej z walem 7. Ruch poosiowy walu 7 pod dzialaniem sprezyny 13 jest ograniczony tarcza 14 sztywno po¬ laczona z walem 7, elementem ciernym 15 i tarcza 9, wspóldzialajaca z kolnierzem 16 w otworze 8.Fokrywa 17 majaca ksztalt tulei jest utrzymy¬ wana w otworze 8 za pomoca rozcietego pierscie¬ nia zabezpieczajacego 18. Prowadnica 19 jest przy¬ mocowana do pokrywy 17 za pomoca srub 20.Element ciern^i!5a pokrywa 17 maja wewne¬ trzne powierzchnie^ cylindryczne o które opiera sie sprzeglo jednokierunkowe w postaci sprezyny sru¬ bowej 21. Prowadnica 19 zaopatrzona jest w szcze¬ line wiodaca majaca kierowana na zewnatrz pro¬ mieniowa czesc 22 oraz czesc 23 blizsza pokrywy 17 i tworzaca pewien kat z czescia 22.Nastawiacz wedlug fig. 1 i 2 dziala w sposób na¬ stepujacy: Podczas hamowania wodzik tlokowy 1 zostaje przesuniety w prawo na fig. 1 i obraca dzwignie 3 w kierunku ruchu wskazówek zega¬ ra w polozenie oznaczone linia przerywana. W czasie tego ruchu wodzik 1 obraca prowadnice 19 w kierunku wskazówek zegara, jak na fig. 2, al¬ bo w kierunku strzalek II—II. Pokrywa 17 uczest¬ niczy w tym ruchu, ale sprezyna 21 ma taki kie¬ runek nawiniecia, ze nie moze przekazywac mo¬ mentu skrecajacego w kierunku na element cier¬ ny 15. Wal 7 nie zostanie obrócony dokola swej osi przez caly czas czynnosci wlaczania hamulca, ale bedzie popychany w kierunku osiowym w lewo na fig. 1 i skoro tylko sila hamowania przezwycie¬ zy sile sprezyny 13 to wal 7 zostanie przesuniety na niewielka odleglosc w lewo, dopóki tarcza 10 nie zetknie sie z obrzezem w otworze 8. Jedno¬ czesnie element scierny 15 zostanie odsuniety od tarczy 14.W czasie zwalniania hamulców wodzik 1 zostaje przesuniety w lewo jak na fig. 1 wzgledem polo¬ zenia oznaczonego linia przerywana i obraca wów¬ czas prowadnice 19 w kierunku odwrotnym do wskazówek zegara, a mianowicie w kierunku za¬ znaczonym strzalkami II—II.Ten obrót katowy zostaje przekazany poprzez sprezyne 21 na element cierny 15. Nie nastepuje jednak przekazanie ruchu na tarcze 14, a wiec i na wal 7, dotad dopóki sila hamowania nie wzrosnie do takiej wartosci, ze sprezyna 13 rozszerzy sie i wywola zetkniecie miedzy elementem 15 i tarcza 14. Jezeli to zetkniecie nastapi w tak wczesnej fa¬ zie ruchu, ze wodzik 1 znajduje sie jeszcze w czesci 23 szczeliny prowadniczej prowadnicy 19, to ta ostatnia czesc ruchu katowego prowadnicy 19 zo¬ stanie przekazana na wal 7. Slimak 6 i slimaczni¬ ca 4 sa tak wykonane, ze slimacznica 4 zostaje obracana w kierunku wskazówek zegara wzgledem dzwigni 3, co powoduje zmniejszenie luzów miedzy szczekami hamulcowymi a bebnem hamulcowym.Jezeli jednak sila hamowania zmniejszy sie tak pózno, ze sprezyna 13 rozprezy sie juz po wejsciu wodzika 1 do czesci tt szczeliny prowadniczej pro¬ wadnicy 19 wówczas wal 7 nie zostanie obrócony, poniewaz ruch tego wodzika 1 w czesci 22 szczeliny nie spowoduje przemieszczenia katowego prowad¬ nicy 19.Polozenie krzywki hamulcowej wzgledem dzwig- 5 ni 3 moze byc nastawiane recznie przez obrócenie tarczy 10. Po zmontowaniu nastawiacza luzu, luz pomiedzy szczekami hamulcowymi i bebnem ha¬ mulcowym powinien byc wiekszy niz normalnie.W czasie pierwszej czynnosci hamowania skok tlo- 10 ka poruszonego przez wodzik 1 bedzie zbyt dlugi, co spowoduje znaczne zmniejszenie sily hamowania w czasie zwalniania hamulca zanim wodzik 1 wej¬ dzie do czesci 22 szczeliny prowadniczej w prowad¬ nicy 19. W czasie zwalniania hamulca wal 7 be- 15 dzie wiec sprzezony z prowadnica 19 i obrócony w kierunku zmniejszenia luzu. Po kilku czynnosciach hamowania luz zostanie zmniejszony w takim stop¬ niu, ze sila hamowania zmaleje do wartosci odpo¬ wiadajacej sile sprezyny 13, a element 15 bedzie 20 sprzezony z tarcza 14 wlasnie w chwili, gdy pret 1 wchodzi do czesci 22 szczeliny prowadniczej pro¬ wadnicy 19.Luz pozostaje teraz staly, poniewaz nieznaczne zmniejszenie luzu spowodowane na przyklad zuzy- 25 ciem hamulca, wywola ruch nastawiania w czasie nastepnego zabiegu hamowania.Zazwyczaj wyposaza sie kazde kolo pojazdu w nastawiacz luzu i oczywiscie wazne jest, zeby luz utrzymywany samoczynnie na jednym kole byl taki 30 sam, jak luz utrzymywany na pozostalych kolach.Odmiana nastawiacza luzu wedlug fig. 3 i 4 rózni sie od nastawiacza wedlug fig. 1 i 2, ze wal 7 jest prowadzony bezposrednio w otworze 8. Poza tym ruchy poosiowe walu 7 sa ograniczone w jednym 35 kierunku przez powierzchnie stozkowa 22, wspól¬ dzialajaca z wewnetrzna powierzchnia stozkowa 23 tulei 24 w otworze 8, a w drugim kierunku — przez wspóldzialanie pomiedzy slimakiem 6 i promienio¬ wo wystajacym kolnierzem 25 w otworze 8. Sprezy- 40 na 13 dazy do przesuniecia walu 7 w prawo jak po¬ kazano na fig. 3, tak, iz stozkowe powierzchnie 22 i 23 wspóldzialaja ze soba. W jednym kierunku ob¬ rotu sprezyna sprzegajaca 21 sprzega tuleje 23 z pokrywa 17 w taki sam sposób, jak to opisano 45 w zwiazku z pierwszym przykladem wykonania.Pokrywa 17 jest zaopatrzona w mimosrodowo osadzony trzpien 26 wystajacy do szczeliny pro¬ wadniczej 27 w prowadnicy 28, która jest polaczona przegubowo z tloczyskiem 1. 50 Nastawiacz przedstawiony na fig. 3 i 4 dziala w sposób nastepujacy: Podczas wlaczenia hamulca wodzik 1 przesuwa sie w prawo, jak przedstawiono na fig. 3, powodu¬ jac obrót dzwigni 3 w kierunku wskazówek zegara 55 w polozenie przedstawione linia przerywana. Jedno¬ czesnie prowadnica 28 zostaje przesunieta w dól, a trzpien 26 zostaje przemieszczony w prawo, jak na fig. 4. Wskutek tego pokrywa 17 zostaje zmu¬ szona do obrotu, ale ten obrót nie jest przekazy- so wany na tuleje 24 poniewaz sprezyna 21 ma takie zwoje, ze nie moze przekazywac momentu w cza¬ sie wlaczania hamulca. Gdy sila hamowania stanie sie tak duza, ze sprezyna 13 zostaje scisnieta, a wal 7 zostaje przesuniety w lewo, ustaje wspóldziala- 65 nie miedzy stozkowymi powierzchniami 22 i 23. *59557 Warunki te beda przewazaly równiez w czasie pierwszej czesci nastepnej czynnosci zwalniania ha¬ mulca. Nastawianie luzu moze byc dokonane tylko wtedy, gdy sila hamowania zmniejszy sie w takim stopniu, ze wal 7 znów zostanie sprzezony z tuleja 24 za pomoca powierzchni 22 i 23. Nastawianie be¬ dzie dokonane jezeli trzpien 26 znajduje sie ponad punktem 29 (fig. 4) w szczelinie prowadniczej 27 podczas czynnosci zwalniania hamulca, gdy wal 7 jest sprzezony z tuleja 24. Gdy trzpien 26 przej¬ dzie ponizej punktu 29 (fig. 4) w szczelinie 27 po¬ krywa 17 juz nie bedzie sie obracac. Nastawiacz wedlug fig. 3 i 4 ma te zalete, ze szczelina prowad- nicza 27 jest zabezpieczona przed uszkodzeniem i moze byc latwo smarowana.W nastawiaczu przedstawionym na fig. 5, 6 i 7 uwidocznione sa dzwignia 3, slimacznica 4, pola¬ czenie wypustowe 5 z walem (nie pokazanym na rysunku), slimak 6 na wale 7 i otwór 8 osadzenia walu 7.Poosiowe ruchy slimaka 6 i walu 7 w prawo sa ograniczone kolnierzem 30 (fig. 5). Dzwignia 31 jest polaczona przegubowo z dzwignia 3 za pomoca trzpienia 32. Sworzen 33 przechodzi przez otwór na koncu dzwigni 31 przeciwleglym wzgledem trzpie¬ nia 32, jak równiez przez otwór w dzwigni 3. Swo¬ rzen 33 podtrzymuje tarcze 34 oraz sprezyne 35, przy czym konstrukcja jest tego rodzaju, ze spre¬ zyna naciskowa 35 dziala na dzwignie 31 w kie¬ runku odwrotnym do wskazówek zegara, jak to pokazano na fig. 5.Na lewym koncu (fig. 5 i 6) wal 7 ma stozkowy •czlon sprzegajacy 36 przeznaczony do wspóldziala¬ nia z odpowiednia wewnetrznie stozkowa tuleja sprzegajaca 37. Przesuniecie tulei sprzegajacej 37 poosiowo w lewo jest ograniczone lozyskiem 38, które z kolei jest podtrzymywane przez tarcze 39 i rozciety pierscien zabezpieczajacy 40, natomiast ruch tulei sprzegajacej 37 w prawo jest ograniczo¬ ny kolem zebatym 41, które z kolei jest podtrzymy¬ wanym przez kolnierze w otworze dzwigni 3.Kola stozkowe 41 i tuleja sprzegajaca 37 maja wewnetrzne powierzchnie walcowe, stanowiace wza¬ jemne przedluzenie, a sprezyna sprzegajaca 42 wspóldziala z tymi dwiema powierzchniami. Zwoje sprezyny 42 sa tego rodzaju, ze kolo zebate 41 mo- ±e przekazywac ruch obrotowy na tuleje sprzega¬ jaca 47 tylko w kierunku powodujacym zmniejsze¬ nie luzu w mechanizmie dzwigniowym hamulca.Kolo zebate 41 wspóldziala z zebatka 43, stano¬ wiaca w dolnej czesci oparcia 44 dla dolnego konca sprezyny 45, której górny koniec wspóldziala z po¬ wierzchnia oporowa na dzwigni 3.Zebatka 43 ma drugi rzad zebów wspóldzialajacy z uzebiona czescia pierscienia 46, który jest osa¬ dzony na dzwigni 3 wspólosiowo ze slimacznica 4.Tuleja prowadnicza 47 jest osadzona w pierscie¬ niu 46 i jest sztywno polaczona z nieruchoma czes¬ cia 49 pojazdu za pomoca ramienia 48. Tuleja pro¬ wadnicza 47 i pierscien 46 sa polaczone ze soba obrotowo za pomoca klina 50 sztywno polaczonego z pierscieniem 46 i wpuszczonego do zlobka 51 w tulei 47, przy czym ten zlobek 51 jest szerszy niz Iriin 50.Na fig. 6 i 7 jest uwidoczniona pokrywa 52, która zostala pominieta na fig. 5 dla lepszej przejrzystosci rysunku.Nastawiacz wedlug fig. 5,* 6 i 7 dziala w sposób 5 nastepujacy: Podczas wlaczenia hamulca dzwignia 3 zostaje obrócona w kierunku zaznaczonym strzalka (fig. 5) na dzwigni 3. Tuleja 47 jest nieruchoma, gdy swo¬ bodny ruch pomiedzy klinem 50 i przylegla scianka 10 zlobka 5,1 w kierunku odwrotnym do wskazówek zegara dobiegnie konca, wówczas pierscien 46 jest równiez nieruchomy. Podczas dalszego obracania dzwigni 3 zebatka 43 zostaje przesunieta wzgledem dzwigni 3 w takim kierunku, ze sprezyna 45 zo¬ staje scisnieta. Podczas tego przesuniecia zebatki 43 kolo zebate 41 bedzie obracane, ale sprezyna 42 ma takie zwoje, ze nie moze przekazywac skre¬ cajacego momentu w tym kierunku i wobec tego tuleja sprzegajaca 37 pozostaje nieruchoma.Sila dzialajaca pomiedzy slimacznica 4 i slima¬ kiem 6 wzrasta w miare wzrastania sily hamowa¬ nia. Z chwila gdy sprezyna naciskowa 35 nie moze utrzymac walu 7 w osiowym polozeniu pokazanym na rysunku, to ten wal zostanie przesuniety w pra¬ wo, jak pokazano na fig. 5 i 6, dopóki slimak 6 nie oprze sie na kolnierzu 30 w otworze dzwigni 3.W ten sposób sprzezenie pomiedzy czesciami 36 i 37 ustaje.Podczas nastepnej czynnosci zwalniania hamulca dzwignia 3 zostaje obrócona w kierunku przeciw¬ nym do kierunku strzalki. Sila hamowania maleje, a zebatka 43 zostaje przesunieta w takim kierunku wzgledem dzwigni 3, ze sprezyna 45 rozpreza sie powoduje obracanie kola zebatego 41 tak, iz ruch obrotowy moze byc przekazany na tuleje sprzega¬ jaca 37. Jednak przekazanie takiego ruchu nie jest mozliwie przed zmniejszeniem sily hamowania w takim stopniu, zeby sprezyna 35 przesunela wal 7 w lewo i nastapilo sprzezenie miedzy czesciami 36 i 37.Nastawianie luzu, a wiec i obrócenie slimaka 6 moze byc dokonane tylko wtedy, gdy polaczenie sprzegajace miedzy czesciami 36 i 37 zostalo usta¬ nowione zanim zebatka 43 dokona calkowitego po¬ wrotu. W celu zapewnienia, ze luz miedzy szcze¬ kami hamulcowymi i bebnem hamulcowym jest utrzymany jako staly niezaleznie od naprezenia w elementach przenoszacych sile hamowania, jest konieczne, zeby. sprezyna 45 cofnela kolo zebate 41 w tym czasie, kiedy czesci sprzegajace 36 i 37 nie 15 20 25 30 35 45 50 55 60 65 wspóldzialaja ze soba. PL