Pierwszenstwo: 59506 KJ. 21 c, 46/50 MKP g4 9k Opublikgwano: 31.111.1970 UKD CZYTELNIA Urzedu Pdteflff*poo hWii) fceczyic¦¦:¦ ¦ t\ • Wspóltwórcy wynalazku: prof. Jan Manitius, dr inz. Henryk Zygmunt, mgr inz. Piotr Macko, mgr inz. Jerzy Wyzga, mgr inz. Andrzej 2ur Wlasciciel patentu: Akademia Górniczo-Hutnicza (Katedra Elektrotech¬ niki Hutniczej), Kraków (Polska) Uklad blokady pradów wyrównawczych Przedmiotem wynalazku jest uklad blokady pra¬ dów wyrównawczych, przeznaczony do blokowania sterujacych impulsów, aktualnie niepracujacej gru¬ py zaworów, w przeksztaltnikowym ukladzie na- wrotnym.Celem zapobiegania powstawaniu pradów wy¬ równawczych, wszystkie dotychczas znane uklady blokowania niepracujacej grupy zaworów, wyko¬ rzystuja pomiar pradu w odpowiednich grupach zaworów luib w odbiorniku, jako sygnal dla reali¬ zacji funkcji logicznych dokonywania odpowied¬ nich przelaczen. Uklady te wymagaja dokladnego pomiaru pradu i stosowania bardzo czulych ele¬ mentów sterujacych, reagujacych na bardzo male prady, na przyklad wystepujace przy biegu jalo¬ wym silnika. W zaleznosci od sposobu pomiaru pradu w niektórych dotychczas znanych ukladach oprócz blokowania impulsów sterujacych, odpo¬ wiedniej grupy zaworów, stosowane jest przelacza¬ nie kierunków sygnalów wejsciowych dla regula¬ tora pradu w zaleznosci od tego, która grupa za¬ worów ma pracowac.Tych wad nie ma uklad blokady pradów wy¬ równawczych wedlug wynalazku, w którym wyj¬ scia przerzutnika sa polaczone poprzez czlony opóz¬ niajace z wylacznikami impulsów, a wejscie ukla¬ du blokady jest ipolaczone z takim punktem ukla¬ du regulacji, w którym sygnal jest proporcjonalny 10 15 25 30 do róznicy miedzy wartoscia zadana i rzeczywista wielkosci regulowanej.Uklad blokady pradów wyrównawczych wedlug wynalazku jest uwidoczniony w przykladowym roz¬ wiazaniu na rysunku, na którym fig. 1 przedsta¬ wia schemat blokowy uklad, fig. 2 — schemat ideo¬ wy rozwiazania ukladu oraz fig. 3 — schemat blo¬ kowy ukladu, wspólpracujacego z nawrotnym na¬ pedem przeksztaltnikowym.Uklad wedlug wynalazku zawiera przerzutnik 1, którego wyjscia sa polaczone z dwoma opózniaja¬ cymi czlonami pierwszym 2 i drugim 3, te zas sa polaczone z wylacznikami pierwszym 4 i drugim 5 impulsów (fig. 1). Uklad wedlug wynalazku moze byc na przyklad rozwiazany nastepujaco: Przerzutnik 1, zawierajacy tranzystory Tl i T2, jest polaczony swoim wyjsciem drugim KI z dru¬ gim czlonem opózniajacym 3, zlozonym z diody Dl, opornika Rl, polaczonego szeregowo z kondensa¬ torem Cl oraz opornika R2, do którego jest przy¬ laczony drugi wylacznik 5 impulsów, zlozony z tranzystora T3 i diod D2—D7, wlaczonych w obwód kolektora tranzystora T3 rozdzielajacych zaciski wyjsciowe (fig. 2). Wyjscie pierwsze K2 przerzut¬ nika 1 jest polaczone z pierwszym opózniajacym czlonem 2, identycznym z drugim opózniajacym czlonem 3. Pierwszy opózniajacy czlon 2, zlozony z diody D8, opornika R3, polaczonego szeregowo z kondensatorem C2 i opornika R4, jest polaczony 5950659506 -r'?V; z pierwszym wylacznikiem impulsów 4, zlozonym z tranzystora T4, i diod 09 — D14, rozdzielaja¬ cych poszczególne zaciski wyjsciowe. Drugi wy¬ lacznik impulsów 5 jest identyczny z pierwszym wylacznikiem impulsów 4.Przylozenie napiecia na zaciski wyjsciowe ukla¬ du blokady powoduje, zaleznie od biegunowosci napiecia wejsciowego, zalaczenie tranzystora Tl lub T2. Jezeli przewodzi tranzystor T2, to tran¬ zystor Tl znajduje sie w stanie wylaczonym i na¬ piecie pojawia sie na zacisku KI. Tranzystor T3 zostaj^ zalaczony i zwiera poprzez diody D2—D7 zaciski wyjsciowe WY1 z wspólnym punktem „+", blokujac tym samym generatory impulsów przy¬ laczone do tych zacisków. Jezeli biegunowosc na¬ piecia wejsciowego zmieni sie na przeciwna, to z kolei tranzystor Tl znajduje sie w stanie zala¬ czenia a tranzystor T2 wylaczony. Napiecie na wyjsciu KI maleje do zera, a ladunek zgromadzo¬ ny na kondensatorze Cl rozladowuje sie w obwo¬ dzie bazy tranzystora T3.Tranzystor T3 zostaje zalaczony z opóznieniem, zaleznym od wartosci pojemnosci kondensatora Cl i opornosci oporników Rl + R2, powodujac z ko¬ lei zalaczenie generatorów impulsów przylaczonych do zacisków wyjsciowych WY1. Dzialanie opóznia¬ jacego czlonu 3 i wylacznika 5 impulsów jest iden¬ tyczne. Tak wiec przy zmianie biegunowosci na¬ piecia wejsciowego uklad powoduje natychmiasto¬ we wylaczenie jednej grupy generatorów i zalacze¬ nie drugiej grupy generatorów z opóznieniem, któ¬ rego wielkosc jest scisle okreslona, wartosciami elementów czlonu opózniajacego. Opóznienie to jest konieczne dla unikniecia dynamicznych pra¬ dów wyrównawczych i jego wartosc przy czestot¬ liwosci sieci zasilajacej 50 Hz, wynosi okolo 10 mi¬ lisekund. t . Uklad blokady wedlug wynalazku moze wspól¬ pracowac przykladowo z ukladem regulacji na- wrotnego napedu przeksztaltnikowego, zawieraja¬ cym regulator 6 predkosci, regulator 7 pradu, wzmacniacz 8 mocy, generatory 9 i 10 impulsów, pradowe przekladniki 11 i 12 i przetworniki 13 i 14 sygnalu pradowego (fig. 3).Silnik 15 jest zasilany z przeksztaltnikowego ukladu nawrotnego zlozonego z dwóch grup za¬ worów 16 i 17. Na wale silnika sprzegniety jest tachogenerator 18, polaczony z wejsciem regulatora 6 predkosci, przy czyim na drugie wejscie regula¬ tora 6 predkosci jest przylozone napiecie wzorca.Wyjscie regulatora 6 predkosci jest polaczone z wejsciem regulatora 7 pradu. Pozostale dwa wej¬ scia regulatora 7 pradu sa polaczone poprzez prze¬ tworniki 13 i 14 sygnalu pradowego z przekladni- kami 11 i 12 pradowymi, wlaczonymi w obwodach zasilania odpowiednich grup zaworów 16 i 17.Wyjscie regulatora 7 pradu jest .polaczone z wej¬ sciem wzmacniacza 8 mocy, który jest polaczony 10 15 20 25 35 40 45 50 55 «0 z generatorami 9 impulsów -grupy zaworów 16 oraz: z generatorami 10 impulsów grupy zaworów 17.Do wejscia regulatora 6 predkosc) przylaczonym jest swoim wejsciem WE uklad 19 blokady pra¬ dów wyrównawczych, którego wyjscia WY1 i WY2" sa polaczone z generatorami 9 i 10 impulsów.Regulator 6 predkosci porównuje wartosc pred¬ kosci zadanej napieciem wzorca z napieciem ta- chogeneratora, proporcjonalnym do rzeczywistej predkosci napedu i ksztaltuje sygnal wyjsciowy,, proporcjonalny do róznicy miedzy zadana a rze¬ czywista wartoscia predkosci. Napiecie wyjsciowe regulatora 6 predkosci stanowi wzorzec dla re¬ gulatora 7 pradu. Na pozostale dwa..wejscia re¬ gulatora 7 pradu przylozone sa sygnaly sprzeze¬ nia pradowego. Zródlem tych sygnalów sa prze¬ kladniki pradowe 11 i 12 oraz przetworniki 13" i 14 sygnalu pradowego, które sygnal pradu zmien¬ nego przetwarzaja na sygnal napiecia stalego. Za¬ stosowanie takiego systemu wprowadzania sygna¬ lów . pradowych zepawnia prawidlowe dzialanie sprzezenia zwrotnego wedlug pradu, niezaleznie od .kierunku przeplywu pradu w silniku 15. Sygnat wyjsciowy regulatora 6 pradu steruje wzmacnia¬ czem 8 mocy. Napiecie wyjsciowe wzmacniacza 8 mocy steruje dwoma grupami generatorów 9 i 10 impulsów.Biegunowosc napiecia wyjsciowego regulatora S predkosci, które jest proporcjonalne do róznicy miedzy wartoscia zadana i rzeczywista wielkosci regulowanej, okresla jednoznacznie, która z dwóch grup zaworów ma pracowac, a która ma. byc za¬ blokowana. Wobec tego sygnal wyjsciowy regula¬ tora 6 predkosci jest jedynym sygnalem steru¬ jacym dla ukladu blokady 19 pradów wyrównaw¬ czych.Uklad blokady pradów wyrównaczych wedlug wynalazku jest prosty w konstrukcji i moze byc zlozony z typowych elementów, takich jak prze- rzutnik, czlon opózniajacy i wylacznik. Uklad ten do swego dzialania nie wymaga pomiaru pradu zaworów lub odbiornika, wskutek czego nie za¬ wiera zadnych elementów pomiarowych, od któ¬ rych dokladnosci zalezaloby jego dzialanie. PL PL