Opublikowano: 10.11.1970 59235 KI. 21 c, 42/02 MKPH02J 3/0^ ai&uoteka| Wspóltwórcy wynalazku: dr inz. Andrzej Chmielewski, mgr inz. Andrzej Dobrogowski, :mgr inz. Tadeusz Nowicki Wlasciciel patentu: Politechnika Poznanska, Poznan (Polska) Uklad do automatycznego wybierania napiec zasilajacych Przedmiotem wynalazku jest uklad do automa¬ tycznego wybierania napiec zasilajacych w obwo¬ dach pradu stalego w zaleznosci od wartosci re¬ zystancji odbiornika, oparty na technice tranzy¬ storowej.Znane z literatury uklady spelniajace podobne w oparciu o przekazniki umozliwiaja jedynie przela¬ czenie napiec zasilajacych z napiecia Ui na na¬ piecie U2 i odwrotnie U2 na Ui przy zmianie re¬ zystancji odbiornika z wartosci Rzi na RZ2 i Rz2 na Rzi zadania wykonane elektromagnetyczne i gdzie: Rmax < Rzi ^ °° P < Bz2 < Rmax Rezystancja charakterystyczna Hmax nie moze byc w takich ukladach dowolnie ustawiana.W ukladach opartych na przekaznikach elektro¬ magnetycznych jako element detekcyjny stosuje sie równiez przekaznik elektromagnetyczny. Taki rodzaj detektora cechuje wzglednie mala czulosc, brak latwej i szerokiej mozliwosci zmiany progu dzialania oraz inne wady wlasciwe dla wszystkich tego rodzaju ukladów.Celem wynalazku jest skonstruowanie ukladu posredniczacego miedzy zródlami napiec Ui i U2 a odbiornikiem o rezystancji Rz, dla zapewnienia samoczynnego wyboru jednego z napiec zasilaja¬ cych w zaleznosci od wartosci rezystancji odbior¬ nika. 10 15 25 Cel wynalazku osiagnieto stosujac uklad detek¬ cyjny, skladajacy sie z zestawu trzech rezystancji detekcyjnych umieszczonych w obwodzie napiecia zasilania o mniejszej wartosci, 2 tym jednak, ze pierwsza z zestawu rezystancja detekcyjna jest równiez wlaczona w obwód napiecia zasilani* o wyzszej wartosci napiecia. Przelaczenia stanu ukladu przy rezystancji odbiornika mniejszej lub równej maksymalnej rezystancji charakterystycz¬ nej, dokonywuje tranzystorowy przerzutnik Schmit- ta, sterowany sygnalem uzyskiwanym z pierwszej i drugiej rezystancji detekcyjnej. Natomiast prze¬ laczenie stanu ukladu przy rezystancji odbiornika mniejszej lub równej minimalnej rezystancji • cha¬ rakterystycznej, dokonywuje tranzystorowy prze¬ rzutnik bistabilny, sterowany sygnalem -otrzymy¬ wanym z zestawu trzech rezystancji detekcyjnych, podzielonym na rezystancyjnym dzielniku.'-Calko¬ wity zakres mozliwych rezystancji odbiornika za¬ wierajacy sie od 0 do 00 podzielony jest na trzy podzakresy przy pomocy dwóch rezysta-ncji cha¬ rakterystycznych minimalnej Rmin i maksymalnej Rmax podzakres I ftmax < Rzt < °° podzakres II Rmin < Rz2 < Rmax podzakres III 0 < Rz3 < Bmin Uklad wedlug wynalazku umozliwia nastawie¬ nie rezystancji charakterystycznych minimalnej Rmin i maksymalnej Rmax na dowolne, wartosci Zalaczenie odbiornika i zmiana rezystancji,odbior- 5923550235 nika z wartosci lezacej w jednym podzakresie do wartosci lezacej w innym podzakresie powoduje zadzialanie ukladu polegajacego na samoczynnym wyborze jednego z napiec zasilajacych.Przedmiot wynalazku jest uwidoczniony w przy- 5 kladowym rozwiazaniu ma rysunku na którym przedstawiono schemat polaczen ukladu, stanowia¬ cego element posredniczacy miedzy zródlami zasi¬ lajacymi o okreslonych napieciach Ui i U2 a od¬ biornikiem o okreslonej rezystancji Rz. Rozwiaza- 10 nie wedlug wynalazku osiaga sie przez umieszcze¬ nie w obwodzie zasilajacego napiecia U2 o niz¬ szej wartosci, zestawu rezystancji detekcyjnych Ri, R2 i R3. Pierwsza z zestawu rezystancja de¬ tekcyjna Ri znajduje sie takze w obwodzie zasi- 15 lajacego napiecia Ui o wyzszej wartosci. Spadki napiecia na rezystancjach pierwszej Ri wzglednie pierwszej Ri i drugiej R2 wywolane przeplywem pradu w obwodach napiec Ui i U2, steruja po¬ przez rezystancje regulowana R4 tranzystorowym 20 przerzutnikiem Schmitta Ti i T2, który z kolei steruje tranzystorowym przelacznikiem T3.W obwodzie kolektora tranzystora T3 znajduje, sie cewka posredniczacego przekaznika elektroma¬ gnetycznego P, którego styki p znajduja sie 25 w obwodzie cewki stycznika S. Stycznik S zala¬ cza wzglednie odlacza zasilajace napiecie Ul Dio¬ da D w chwili pojawienia sie napiecia Ui (zala¬ czenie stycznika S) odcina obwód zasilajacego na¬ piecia U2. Spadki napiecia na rezystancjach Ri 30 wzglednie Ri, R2 i R3 wywolane odpowiednio pra¬ dami plynacymi ze zródel napiec Ui lub U2 po¬ dzielone na rezystancyjnym dzielniku R5, steruja tranzystorowym przerzutnikiem bistabilnym T5 i Te. Przerzutnik ten steruje tranzystorowym prze- 35 lacznikiem T4. Rezystancja kolektora tego prze¬ lacznika T4 jest jednoczesnie rezystancja kolekto¬ ra tranzystora T2 przerzutnika Schmitta Ti i T2.Uklad pozwala na zastapienie bistabilnego prze¬ rzutnika T5 i Te drugim przerzutnikiem Schmitta. 40 Dzialanie ukladu wedlug wynalazku zostanie przykladowo opisane dla zmiany rezystancji obciazenia od 00 do 0 w przypadku gdy w obwo¬ dzie cewki stycznika S znajduje sie normalnie otwarty styk p, posredniczacego przekaznika P. 45 Dla wartosci rezystancji odbiornika Rzi zawartej W granicach 00 Rzi Rmax, na wyjsciu ukladu wystepuje zasilajace napiecie U2. Dla rezystancji odbiornika Rz = Rmax, spadek napiecia wywolany przeplywem pradu przez detekcyjne rezystancje Ri 50 i R2 powoduje przerzut przerzutnika Schmitta Ti i T2, nasyca sie tranzystor T3 powodujac zadziala¬ nie przekaznika Piw efekcie zamkniecie styków S stycznika S. Spadek napiecia na detekcyjnej re¬ zystancji Ri wywolany przeplywem pradu pod 55 wplywem napiecia Ui podtrzymuje przerzutnik Schmitta Ti i T2 w stanie którym odciety jest tranzystor T2. Dla rezystancji odbiornika Rz2 za¬ wartej w granicach Rmax Rz2 Rmin, na wyj¬ sciu ukladu utrzymuje sie napiecie Ul. Przy rezy- eo stancji odbiornika Rz = Rmin spadek napiecia na detekcyjnej rezystancji Ri, powoduje przerzut bistabilnego przerzutnika co daje nasycenie tran¬ zystora T4 i w efekcie odlaczenie zródla napiecia Ui od odbiornika. Dla rezystancji odbiornika RZ3 65 zawartej w granicach Rmin RZ3 0, na odbior¬ niku utrzymuje sie napiecie U2. Przy skokowej zmianie rezystancji odbiornika od wartosci Rzi do wartosci RZ3, zadzialanie; przerzutnika bistabilne¬ go uniemozliwi zalaczenie, przez uklad wykonaw¬ czy, zródla napiecia Ul. Maksymalna wartosc cha¬ rakterystyczna rezystancji odbiornika (Rmax) usta¬ la sie przy pomocy regulowanej rezystancji R4 umieszczonej w obwodzie sterowania przerzutnika Schmitta, natomiast minimalna wartosc charakte¬ rystyczna rezystancji odbiornika (Rmin) ustala sie za pomoca rezystancji detekcyjnej R3 umieszczo¬ nej w obwodzie zasilania napiecia U2 oraz przez dobranie odpowiedniego stosunku podzialu na re¬ zystancyjnym dzielniku R5.Uklad wedlug wynalazku moze byc stosowany jako element posredniczacy miedzy zródlami za¬ silania a odbiornikiem w technice elektrycznego polowu ryb. Przy niezanurzonych elektrodach (Rz dla czlowieka (U2). Napiecie robocze (Ui) pojawia sie samoczynnie z chwila zanurzenia elektrod (Rmin czenia elektrod w obwód napiecia roboczego (Ui) w przypadku zwarcia ich w powietrzu (Rz = 0), a takze przelacza elektrody w obwód napiecia bez¬ piecznego (U2) w przypadku przeciazenia i zwarcia elektrod w wodzie (Rz^Rmin), co stanowi ochrone zródla napiecia roboczego od uszkodzen na skutek przeciazen i zwarc. PL