Przedmiotem niniejszego wynalazku jest pneu¬ matyczny przyrzad do liczenia, który pracuje w za¬ kresie niskiego cisnienia, tzn. w zakresie, w któ¬ rym wplyw scisliwosci czynnika roboczego jest w stosunku do cisnien roboczych tak maly, ze moze nie byc uwzgledniany, i który to przyrzad nadaje sie do zastosowania w analogowych maszynach ma¬ tematycznych oraz do spelniania róznych zadan w ukladach automatyki.Znane juz przyrzady tego rodzaju nadaja sie do najczesciej rozwiazywanych zadan matematycznych, mianowicie do mnozenia i moga po dokonaniu nie¬ wielkich zmian technicznych w przyrzadzie lub po zmianie przelaczania, wykonywac równiez inne dzialania matematyczne, jak dzielenie, podnoszenie do kwadratu i pierwiastkowanie. Przyjete pow¬ szechnie okreslenie „multiplikator" nie oznacza wiec, ze praca przyrzadu ogranicza sie tylko do samego mnozenia. Na ogól multiplikatory pneu¬ matyczne pracuja przy pomocy zmiennych dzwigni, przy czym jedna wielkosc cisnienia przesuwa dzwignie, która atakuje inna sila sciskajaca. Znane sa równiez rozwiazania polegajace na równoleg¬ lym sterowaniu dwóch rozdzielaczy cisnienia. Roz¬ dzielacze takie posiadaja opory turbulencyjne (dla¬ wiki turbulencyjne)* których dzialanie nie jest do¬ kladne, przy tym sa one bardzo wrazliwe na za¬ nieczyszczenia i dlatego nie sa trwale. Poza tym opory te nastawiane sa z duza trudnoscia dla za- 10 15 25 30 chowania przy sterowaniu jednakowych przelaczen obu rozdzielaczy cisnienia.Ponadto, znane sa multiplikatory, które pracuja przy pomocy równoleglych oporów sterujacych la- minarnych (rozdzielacze cisnienia laminarnego). W tym przypadku dwa*rozdzielacze cisnienia laminar¬ nego, kitóirych elementy oporowe skladaja sie z po¬ dobnego do gwintu rowka na tloku, sa przez tlok sterujacy tak poruszane, ze zmienia sie wlasciwa dlugosc oraz zalezne od tego wartosci oporowe roz¬ dzielaczy cisnienia. Maszyny wyposazone w takie zalezne od przesuniecia liniowe opory laminarne daja wprawdzie zadowalajace dokladne wyniki oraz niezmiennosc oporów, jednak'sa skomplikowane i wymagaja bardzo duzej precyzji wykonania.Szczególnie trudne jest zachowanie koniecznej to¬ lerancji pasowania przy wystarczajaco dobrych wlasciwosciach przewodnictwa elementów oporo¬ wych. Do tego dochodzi jeszcze i ta okolicznosc, ze przyrzady te, z powodu duzych ruchów posuwisto- -zwrotnych tloka sterujacego, uwarunkowanych za¬ leznym od odleglosci sterowaniem liniowym, pracu¬ ja pod wplywem inercji (bezwladu) i dlatego utrud¬ niaja osiagniecie statycznosci, co moze byc usu¬ niete tylko za pomoca dodatkowych urzadzen tlu¬ miacych.Celem niniejszego wynalazku jest nadanie pneu¬ matycznemu przyrzadowi do liczenia duzej pred¬ kosci roboczej, statecznosci i dokladnosci przy za¬ chowaniu prostej technologii oraz mozliwosci re- 5902759027 3 gulowania jak równiez optymalnie malych jego wymiarów geometrycznych, a ponadto zapewnienie jak najdalej idacej pewnosci ruchu.Cel ten zostal osiagniety przy pomocy stalych i utworzonych na skutek sterowanych oporów la¬ minarnych kaskad w ten sposób, ze srednice szczelin pierscieniowych sterowanych oporów la¬ minarnych sa duze w stosunku do szerokosci ich szczelin* a ponadto* ze ustawiona dla sterowanych oporów laminarnych wspólna plyta sterujaca moze byc obracana wahliwie dokola osi, oraz ze przewi¬ dziane zostaly urzadzenia do oddzialywania na charakterystyke sterownicza kaskad.Dalsze cechy niniejszego wynalazku polegaja na tym» ze przyrzad wedlug wynalazku sklada sie z plyty oporowej z rowkami, które po przykryciu plyta dyszowa staja sie oporami laminarnymi, z plyty sterujacej oraz z kablaków sprezynowych, przytrzymujacych wymienione czesci razem, przy czym mozliwe jest przesuniecie plyty oporowej w stosunku do plyty dyszowej w kierunku oporów laminarnych, jak równiez zmiany dróg sterujacych plyty sterujacej. Wejscia kanalów dla" wielkosci wejsciowych do oporów laminarnych plyty oporo¬ wej sa tak samo umieszczone naprzeciwko siebie, jak otwory odprowadzajace kanalów prowadza¬ cych do dysz w plycie dyszowej. Przez przesunie¬ cie plyty oporowej naprzeciwko plyty dyszowej, dlugosc oporu, a tym samym i wartosc oporu sta¬ lych oporów laminarnych zostaje zmieniona wzgl. dowolnie nastawiona.Plyta dyszowa ma na swej- stronie lezacej na¬ przeciwko plyty sterowniczej przewidziane wycie¬ cie w ksztalcie stopnia, przy czym plyta sterujaca wystaje poza krawedz wyciecia i jest pod wply¬ wem dzialajacych na nia sil, tj. pod wplywem sily sterujacej i sily cofajacej kablaków sprezynowych, o te krawedz przechylana.Charakterystyki sterowania kaskad musza byc przy operacjach matematycznych dokladnie ze so¬ ba zestrojone, co wskutek nieuniknionych toleran¬ cji przy wykonawstwie w praktyce nigdy nie za¬ chodzi. W celu zestrojenia charakterystyk sterowa¬ nia sluzy z jednej strony wspomniana juz mozli¬ wosc przesuwania plyty oporowej naprzeciwko plyty dyszowej, a z drugiej strony umieszczenie listwy w wycieciu o ksztalcie stppnia w plycie dyszowej, która to listwa moze byc obracana wahliwie dokola nagwintowanego wkretu znajdu¬ jacego sie w plycie dyszowej i po nastawieniu jej moze byc unieruchomiona przy pomocy nakretki umieszczonej na tym nagwintowanym wkrecie. W ~tym przypadku dolna krawedz listwy tworzy os przechylenia plyty sterujacej. Przez ukosne usta¬ wienie listwy, promienie i wskutek tego takze odleglosci (drogi) sterowania plyty sterujacej wo¬ bec kazdej dyszy sa róznej dlugosci.Dla zapewnienia niezawodnego uszczelnienia po¬ miedzy plyta oporowa a plyta dyszowa, plyta opo¬ rowa jest wykonana z dwóch czesci, przy czym czesc zwrócona ku plycie dyszowej i do niej przy¬ legajaca jest wykonana z materialu elastycznego.Taka konstrukcja daje jesizcze te dodatkowa ko¬ rzysc, ze przy odpornym na korozje rozwiazaniu nie wystepuja jakiekolwiek technologiczne trud¬ nosci przy wykonywaniu rowków i otworów.Wynalazek zostal blizej wyjasniony na zalaczo¬ nych rysunkach, na których fig. 1 przedstawia ry- 5 sunek podstawowy, fig. 2 — uproszczony schemat perspektywiczny przyrzadu wedlug wynalazku, fig. 3 — odmiane przyrzadu, a fig. 4 i 5 — prze¬ kroje podluzne oporów laminarnych.Pomiedzy oporami laminarnymi R+, R^ z jed- 10 nej strony, a utworzonymi przez dlawiki szczelin pierscieniowych oporami laminarnymi R^~R+z dru¬ giej strony znajduja sie kaskady Klf K2.'Wielkosci wejsciowe Xei, Xe2 wchodzace poprzez stale opory laminarne R^, R^" tworza w komorach kaskado- 15 wych Kj, K2 cisnienie, którego wielkosc zalezy od szerokosci szczeliny pierscieniowej s pomiedzy ujsciami dysz D1? D2 wzgl. pomiedzy plyta dyszowa D i kazdorazowym polozeniem plyty sterujacej St.Cisnienia kaskadowe moga byc odczytane na 20 wskaznikach Au A2 i/lub uzyte jako wielkosci ste¬ rujace dla dolaczanych przyrzadów. Plyta steruja¬ ca St obraca sie wahliwie dokola osi E utworzonej przez linie przeciecia zwróconych ku sobie plaszczyzn plyty dyszowej D i plyty sterujacej St 25 w ten sposób, ze dysze Dlf D2 w jednej pozycji kon¬ cowej plyty sterujacej St moga byc przez nia zamy¬ kane, podczas gdy w drugiej pozycji koncowej sze¬ rokosc szczeliny pierscieniowej s jest tak duza, ze sterowane opory laminarne R^~ R+ równaja sie praktycznie zeru. Ruchy plyty sterujacej sa wywo¬ lane przez sily sterujace Xst i przez sily sprezyno¬ we F.Pneumatyczny przyrzad do liczenia sklada sie 35 wiec zasadniczo z plyty oporowej 1, z plyty dyszo¬ wej 2, z plyty sterujacej 3 i z laczacych te czesci razem kablaków sprezynowych 4. W plycie oporo¬ wej 1 znajduja sie kanaly 5, 5a oraz rowki. Przez hermetyczne przykrycie tych rowków przy pomocy 40 P^ty dyszowej 2 powstaja opory laminarne 6, 6a odpowiadajace stalym oporom laminarnym R^ R^ na fig. 1. Równiez w plycie dyszowej 2 znajduja sie kanaly 7, 7a prowadzace z jednej strony do króc¬ ców tloczonych 8, 8a, do których moga byc dolaczo- 45 ne zadane przyrzady, a z drugiej strony do dysz 9, 9a. Strzalkami oznaczone sa wielkosci wejsciowe Xei, Xe2 oraz wielkosci wyjsciowe Xai, Xa2.Plyta sterujaca 3 wzgl. St jest na wszystkich ry¬ sunkach przedstawiona w polozeniu ukosnym w ce- 50 lu odsloniecia dysz 9, 9a. Os przechylowa E plyty sterujacej 3 stanowi zawsze linie przeciecia zwró¬ conych ku sobie plaszczyzn plyty dyszowej 2 i ply¬ ty sterujacej 3.Plyta dyszowa posiada znajdujace sie w pewnej 55 odleglosci od wylotów dysz 9, 9a wyciecie 10 w ksztalcie stopnia oraz krawedz 11. Plyta sterujaca wystaje ponad te krawedz 11 i moze byc przez nia pod wplywem oddzialujacych na nia sil przechy¬ lania. Dwa kaiblaki 4 wygiete na ksztalt litery U 60 przytrzymuja te czesci urzadzenia razem w ten spo¬ sób, ze oba ich ramiona 4a, 4b zachodza znajduja¬ cymi sie na ich koncach noskami 13 do odpowied¬ nich rowków 14 w plycie oporowej 1 i w plycie sterujacej 3 oraz przyciskaja wymienione czesci do 65 siebie. Poniewaz kierunek dzialania sily ramienia59027 5 4a jest tak dobrany, ze nie przechodzi przez kra¬ wedz 11, kablaki sprezynowe stanowia zarazem sile cofajaca dla plyty sterujacej 3.W celu najbardziej precyzyjnego i stalego nasta¬ wienia charakterystyk sterujacych w wycieciu 10 w ksztalcie stopnia znajduje sie listwa 12, która jest umieszczona obrotowo na umocowanym w ply¬ cie dyszowej 2 wkrecie nagwintowanym 15 i moze byc przy pomocy nakretki 16 unieruchomiona w nastawionej pozycji. W tym przypadku plyta sterujaca 3 przechyla sie na dolnej krawedzi 17 listwy 12. Gdy listwa 12 jest nastawiona ukosnie w stosunku do linii laczacej dysze 9, 9a to promien plyty sterujacej 3 ma wobec kazdej dyszy rózna wielkosc i odpowiednio do tego równiez droga ste¬ rowania jest wobec kazdej dyszy rózna.Kanaly 5, 5a, przez które wielkosci wejsciowe Xei, Xe2 dostaja sie do stalych oporów laminar- nych 6, 6a sa ograniczone z jednej strony przez te opory, a z drugiej strony przez kanaly 7, 7a. Przez obopólne przesuniecie plyty oporowej 1 oraz plyty dyszowej 2, miejsca zaczepienia kanalów 7, 7a zo¬ staja przesuniete przeciwbieznie i w ten sposób dlu¬ gosci oporu zostaja równiez przeciwbieznie zwiek¬ szone albo zmniejszone.Niezaleznie od tego, ze trudno jest uszczelnic slizgajace sie o siebie metalowe powierzchnie oraz utrzymac je w takim stanie, obróbka technologicz¬ na, szczególnie plyty oporowej 1 sprawia duzo trud¬ nosci, zwlaszcza gdy ze wzgledu na warunki pro¬ dukcyjne musza byc uzyte specjalne materialy.Z± tego powodu plyta oporowa 1 jest wykonana z dwóch czesci. Zwrócona ku plycie dyszowej czesc la plyty oporowej jest wykonana z tworzywa ela¬ stycznego, w którym moga byc stosunkowo latwo wykonane rowki 6, 6a, co jest korzystne dla uzy¬ skania dobrej szczelnosci powierzchni, jak równiez przylegania w,kazdym polozeniu. PL