Pierwszenstwo: Opublikowano: 30.1.1970 58922 KI. 47 c, 7/00 MKP F 16 d */w UK©ZYTELNl;A Wspóltwórcy wynalazku: inz. Ryszard Gintrowski, mgr inz. Mari kolajczak Wlasciciel patentu: Przemyslowy Instytut Maszyn Rolniczych, Poznan (Polska) Urzedu Patentowego Sprzeglo przeciazeniowe Przedmiotem wynalazku jest sprzeglo przeciaze¬ niowe, w którym moment obrotowy z czynnej cze¬ sci na bierna czesc sprzegla przenoszony jest po¬ przez zabieraki — kulki lozyskowe, zazebiajace sie czolowo pod wplywem docisku sprezyn. Sprzeglo to przeznaczone jest glównie do maszyn rolniczych lecz moze byc równiez stosowane w wszelkiego rodzaju obrabiarkach, maszynach i urzadzeniach, w których zachodzi potrzeba ograniczenia przeno¬ szonego momentu obrotowego.W dotychczas znanych sprzeglach tego typu, sta¬ lowa kulka stanowiaca zabierak albo znajduje sie tylko w jednej czesci sprzegla i wspólpracuje z gniazdem drugiej czesci sprzegla, lub tez zarów¬ no czesc czynna jak i bierna sprzegla polaczone sa z pierscieniami — koszykami, w których osadzone sa na stale kulki lozyskowe.Wspólpraca kulki z gniazdem oraz duza masa pierscienia z kulkami w drugim przypadku sa przyczynami glównych wad tych sprzegiel, który¬ mi sa: niska trwalosc i duzy wspólczynnik stabil¬ nosci momentu wylaczania. Poniewaz wszystkie te sprzegla pracuja na zasadzie czolowo zazebiajacych sie zabieraków dociskanych poosiowo sprezyna centralna lub dociskanych sprezynami indywidual¬ nie, wystepuje szczególnie podczas zadzialania sprzegla duza sila poosiowa, pomiedzy jego czynna i bierna czescia.Sila ta, niezrównowazona wewnatrz sprzegla, 15 20 30 przenosi sie na zewnatrz co jest wada tego typu sprzegiel.Celem wynalazku jest rozwiazanie konstrukcyj¬ ne sprzegla, w którym sily osiowe pomiedzy czyn¬ na i bierna czescia sprzegla znosza sie dzieki umie¬ szczeniu zabieraków — kulek w piascie, w jej le¬ wym i prawym czole. Istota wynalazku jest to, ze korpus i tarcza na nim osadzona maja po jednym pierscieniu, w którym na stale wcisniete sa kulki lozyskowe, wystajace do wewnatrz sprzegla, wspólpracujace z kulkami lozyskowymi osadzony¬ mi obrotowo-przesuwnie w obrotowej piascie sprzegla i podparte indywidualnie sprezynami.Istota odmian sprzegla bedacego przedmiotem wynalazku jest to, ze bezposrednio w korpusie i tarczy na nim osadzonej wcisnieto waleczki lub kulki lozyskowe wystajace do wewnatrz sprzegla, natomiast wspólpracujace kulki lozyskowe osadzo¬ ne obrotowo-przesuwnie w obrotowej piascie sprze¬ gla rozpierane sa parami sprezyna.Kulki lub waleczki korpusu stykaja sie z kul¬ kami piasty i przesuwaja sie wzgledem siebie pod¬ czas zadzialania sprzegla, przy czym kulki piasty chowaja sie w otworach prowadzacych pokonujac nacisk sprezyn. Dzieki takiemu rozwiazaniu sprzeglo wedlug wynalazku cechuje duza trwalosc, stabilnosc oraz maly rozrzut momentu wylaczaja¬ cego i jest odciazone, to znaczy wolne od sil osio¬ wych, wystepujacych w tego typu sprzeglach o czo¬ lowym dzialaniu zabieraków. Sprzeglo wedlug wy- 5892298922 nalazku nadaje sie do dwukierunkowej pracy, przy tym samym momencie przeciazenia.Przedmiot wynalazku jest przedstawiony w przykladach wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia sprzeglo w przekroju osiowym, fig. 2 — wycinek przekroju sprzegla wzdluz sred¬ nicy osadzenia zabieraków — kulek oznaczonej li¬ nia A—A, w rozwinieciu, fig. 3 — to samo sprze¬ glo w widoku z przodu, z czesciowym przekrojem poprzecznym pokazujacym rozmieszczenie zabiera¬ ków — kulek, fig. 4 — odmiane sprzegla w prze¬ kroju osiowym i czesciowym przekrojem pokazu¬ jacym sposób osadzenia tarczy na korpusie sprze¬ gla, fig. 5 odmiane sprzegla z czesciowym przekro¬ jem osiowym i wycinkiem przekroju, pokazujacym wpust ustalajacy tarcze na korpusie.Sprzeglo wedlug, wynalazku sklada sie z korpu¬ su 1, na którym osadzona jest tarcza 2, zabezpie¬ czona przed obrotem wpustem 3, oraz obrotowa piasta 4. Do kolnierza 5 korpusu 1 oraz tarczy 2 przymocowano po jednym pierscieniu 6, z otwo¬ rami 7, w które-wcisnieto zabieraki stale — kulki lozyskowe 9 wystajace z czola pierscienia 7, do wewnatrz sprzegla.Wystajace kulki 9 mieszcza sie w wybraniu 8 wykonanym w czolach piasty 4 i wspólpracuja z zabierakami ruchomymi — kulkami lozyskowy¬ mi 10 osadzonymi obrotowo-przesuwnie w otwo¬ rach 11 wykonanych w lewym i prawym czole piasty 4, podpartymi sprezynami 12 i 13.Tarcza 2 jest zabezpieczona osiowo pierscieniem osadczym sprezynujacym 14. Smarowanie sprzegla odbywa sie poprzez dwie smarowniczki 15 wkreco¬ ne w korpus 1 oraz tarcze 2 sprzegla.Odmiana sprzegla wedlug fig. 4 rózni sie tym, ze bezposrednio w kolnierz 5 korpusu 1 oraz w tar¬ cze 2 wcisnieto zabieraki stale — waleczki lozy¬ skowe 16 w promieniowo wiercone otwory 17, w ten sposób, ze powierzchnie walcowe waleczków przegradzaja wybranie 18 wykonane w czole kor¬ pusu 1 i tarczy 2.Odmiana sprzegla wedlug fig. 5 rózni sie tym w stosunku do wersji zasadniczej, ze zabieraki sta¬ le — kulki lozyskowe 9 wcisnieto bezposrednio w otwory 19 wykonane w kolnierzu 5 korpusu 1 i tarczy 2, natomiast zabieraki ruchome — kulki lozyskowe 10 podparte sa parami sprezyna 20, po¬ przez miseczki 21 i umieszczone w przelotowych otworach 22 wykonanych w piascie 4, przy czym tarcza 2 jest zabezpieczona osiowo podkladka ze¬ bata 23 i nakretka lozyskowa 24.Pod wzgledem konstrukcyjnym sprzeglo stanowi samodzielny zespól i moze byc wbudowane w me¬ chanizmy napedowe maszyn w dowolnym miejscu.Moze ono byc wykonane w wersji z osadzeniem na wale cylindrycznym wzglednie z osadzeniem na wale wielowypustowym. 10 Dzialanie sprzegla wedlug wynalazku polega ha zablokowaniu za pomoca zabieraków — kulek lo¬ zyskowych czesci biernej sprzegla wzgledem cze¬ sci czynnej, przy czym czescia bierna lub czynna moze byc zarówno piasta 4, jak i korpus 1 sprze¬ gla. Zablokowanie to trwa do chwili osiagniecia okreslonej wartosci momentu obrotowego, po prze¬ kroczeniu której nastepuje samoczynne rozlaczenie (zadzialanie) sprzegla, podczas którego zabieraki ruchome — kulki lozyskowe 10 chowaja sie w otworach 11 lub 22 pokonujac nacisk sprezyn 12 i 13 lub 20.Wielkosc przenoszonego momentu obrotowego uzalezniona jest od ilosci zabieraków ruchomych 10, wielkosci nacisku sprezyn 12 i 13, wspólczyn¬ nika tarcia pomiedzy zabierakami oraz kata « oznaczonego na fig. 2. Zaklada sie, ze wspólczyn¬ nik tarcia jest w przyblizeniu staly, natomiast zmiane momentu obrotowego przeciazenia mozna dokonac: przy projektowaniu sprzegla, przez do- 20 bór sprezyn 12, 13 i 20, zmiane kata a i w czasie nastawiania sprzegla w produkcji przez odpowied¬ ni dobór ilosciowy sprezyn i zabieraków rucho¬ mych 10. 25 PL