.VII.1965 dla zastrz. 1 29.XI.1965 dla zastrz. 2 Francja Opublikowano: 31.1.1970 58880 KI. 21 a1, 34/31 MKP H04n - Q I UKD Lir ¦:¦*¦*¦ -;* ?<"? Wlasciciel patentu: Compagnie Francaise de Television, Asnieres (Fran¬ cja) Uklad kolejno-jednoczesny telewizji kolorowej z podnosna modulowana czestotliwosciowo Wynalazek dotyczy kolejno-jednoczesnego ukla¬ du telewizji kolorowej z podnosna modulowana czestotliwosciowo w sposób liniowy.W ukladzie nadawczo-odbiorczym telewizji kolo¬ rowej systemu kolejno-jednoczesnego z pamiecia o podnosnej modulowanej czestotliwosciowo, zmo¬ dulowana podnosna poddana jest przed nalozeniem sygnalu luminancji, filtrowaniu w filtrze koduja¬ cym, który ma najwieksze tlumienie dla czestotli¬ wosci Fe, a po obu stronach tej czestotliwosci uzy¬ skuje sie wzmocnienie.W znanych ukladach omawianego typu, czesto¬ tliwosc Fe — przy której filtr kodujacy ma naj¬ wieksze tlumienie, jest taka sama jak czestotliwosc spoczynkowa podnosnej.Filtrowanie takie, znane równiez jako wstepne akcentowanie wysokiej czestotliwosci, polega na polepszeniu zgodnosci ukladu z ukladami telewizji czarno-bialej oraz na zwiekszeniu zabezpieczenia przed szumami.Ochrona przed szumami wniesiona przez zespól zlozony z filtru kodujacego nadajnika i filtru de¬ kodujacego odbiornika nie jest taka sama w ca¬ lym pasmie zajetym przez zmodulowana czestotli¬ wosciowo podnosna, co jest powazna wada zna¬ nych ukladów, poniewaz sygnaly niektórych barw, przykladowo czerwonej sa bardziej czule na szumy niz sygnaly innych barw. Sygnalowi kazdej barwy w omawianym ukladzie z czestotliwosciowa modu¬ lacja podnosnej jest przyporzadkowana oddzielna czestotliwosc przesunieta w fazie wzgledem czesto- 25 tliwosci spoczynkowej. Z tego powodu, za pomoca przesuniecia spoczynkowej czestotliwosci podnos¬ nej wzgledem czestotliwosci Fe filtru kodujacego, nie mozna uzyskac zwiekszenia ochrony przed szu¬ mami dla sygnalów wszystkich barw.Celem wynalazku jest opracowanie ukladu na¬ dawczo-odbiorczego telewizji kolorowej z podnosna modulowana czestotliwosciowo, który nie ma wy¬ zej wymienionych niedogodnosci.Zadanie to zostalo rozwiazane wedlug wynalaz¬ ku w ten sposób, ze uklad kolejno-jednoczesny te¬ lewizji kolorowej z podnosna modulowana czesto¬ tliwosciowo kolejnymi sygnalami chrominancji, fil¬ trowana przez filtr kodujacy o, charakterystyce amplitudowej wzrastajacej po obu stronach cze¬ stotliwosci najwiekszego tlumienia tego filtru, zna¬ mienny tym, ze spoczynkowa czestotliwosc pod¬ nosna pierwszego sygnalu chrominancji AY jest mniejsza od czestotliwosci najwiekszego tlumienia filtru, a spoczynkowa czestotliwosc podnosna dru¬ giego sygnalu chrominancji A2 jest wieksza od czestotliwosci najwiekszego tlumienia filtru.Korzystanie z dwóch róznych czestotliwosci spo¬ czynkowych nie pociaga za soba powazniejszych niedogodnosci, przede wszystkim z punktu widze¬ nia prostoty odbiornika, poniewaz znane sposoby zrealizowania odbiornika rozpatrywanego . systemu uwzgledniaja wykorzystanie dwóch niezaleznych urzadzen demodulujacych, odpowiednio dla dwóch sygnalów chrominancji Aj i A2.Przedmiot wynalazku jest dokladniej wyjasniony 588803 na podstawie rysunku, na którym fig. 1 przedsta¬ wia charakterystyke filtru kodujacego, fig. 2 przed¬ stawia uklad do wykonywania modulacji podnos- nej w nadajniku, fig. 3 przedstawia odmiane ukla¬ du z fig. 2, a fig. 4 przedstawia tor czestotliwosci podnosnej odbiornika.Obecnie w sposób bardziej szczególowy zostana opisane udoskonalenia, wprowadzone wedlug wy¬ nalazku do ukladu o nastepujacych danych.Pasmo toru czestotliwosci podnosnej rozciaga sie od okolo 3,5 MHz do okolo 4,8 MHz.Sygnaly chrominancji sa nastepujace: (R-Y) (B- Y) pierwszy Ax = — oraz drugi A2 K1 K, M xv2 K1} K2 — stale Sygnal luminancji ma postac: Y = 0,59 G + 0,30 R + 0,11 B, gdzie R, G, i B oznaczaja sygnaly kolorów podsta¬ wowych, o skorygowanym wspólczynniku gradacji gamma, przy czym zakres zmiennosci tych sygna¬ lów zawiera sie w przedziale od 0 do 1. Maksi¬ mum R —Y wystepuje dla R= 1, B = 0, G = 0.R —Y i B — Y zmieniaja sie wiec teoretycznie w granicach odpowiednio od —0,7 do +0,7 oraz od — 0,89 do +0,89. Praktycznie jednak sygnaly te nie przekraczaja co do wartosci bezwzglednej 3/4 ich odpowiednich teoretycznych wartosci maksymal¬ nych, a wiec zmieniaja sie w zakresach zawartych odpowiednio miedzy —0,525 a +0,525 oraz miedzy -0,67 a +0,67.Wybiera sie wiec co do wartosci bezwzglednej Kt = 0,525 oraz K2 = 0,67, aby uzyskac jednakowy zakres zmiennosci sygnalów At i A2.Dla wiekszej dokladnosci nalezy dodac, ze sy¬ gnaly Ax i A2, uzyskiwane na wyjsciu ukladu ma¬ cierzowego, do którego trzech wejsc doprowadza sie trzy sygnaly kolorów podstawowych o skorygo¬ wanych wspólczynnikach gradacji gamma, podda¬ wane sa procesowi filtracji dolnopasmowej, ograni¬ czajacej szerokosc pasima czestotliwosci tych sygna¬ lów do na przyklad 1,5 MHz, a nastepnie sa dopro¬ wadzane do dwóch filtrów preemfazy, których wzmocnienie wzrasta wraz z czestotliwoscia.Preemfaza powyzsza wprowadza, jak to pow¬ szechnie wiadomo, znaczne przyrosty amplitudy (dodatnie i ujemne) w stanach przejsciowych o stromych czolach, tak wiec sygnaly po poddaniu dzialaniu ukladu preemfazy zostaja z kolei podda¬ ne odpowiednio podwójnemu obcinaniu w ukla¬ dach obcinajacych; obcinanie to jest zlagodzone, aby nie wprowadzac dostrzegalnych znieksztalcen, gdyz operacja ta, w przeciwienstwie do preemfazy, nie jest przy odbiorze kompensowana.Sygnaly z wyjscia obcinaczy doprowadzone sa do pierwszych wejsc dwóch sumatorów, do których drugich wejsc doprowadza sie dwa sygnaly, zwa¬ ne sygnalami identyfikacji a! i a2. Sygnaly te po¬ jawiaja sie w tak zwanych „okresach kontroli", z których kazdy obejmuje zakres czasu trwania kilku okresów odchylania poziomego w obrebie impulsu wygaszania pionowego. Kazdy z sygnalów 58880 4 at i a2 ma polaryzacje jednokierunkowa, przy czym. polaryzacja ta jest rózna dla kazdego z sygnalów,, ponadto kazdy z tych sygnalów powtarza sie cc* kazdy okres odchylania poziomego w czasie trwa¬ nia kazdego „okresu kontroli".Wyjscia powyzszych sumatorów dolaczone sa do dwóch wejsc sygnalowych jednowyjsciowego prze¬ lacznika elektronicznego, który zmienia swój stan w czasie trwania kazdego okresu wygaszaniu po- 10 ziomego, zmiana stanu odbywa sie pod dzialaniem sygnalu doprowadzanego do wejscia sterujacego.Przelacznik ten dostarcza wiec na wyjsciu na przemian sygnaly chrominancji A4 i A2 w czynnej czesci okresu odchylania pionowego, oraz na prze- 15 mian sygnaly identyfikacji aA i a2 podczas okresu kontroli.Ten wlasnie wyjsciowy sygnal z przelacznika wykorzystywany jest do modulowania czestotliwo¬ sci podnosnej. 20 W celu zmniejszenia widocznosci pasozytniczych struktur, spowodowanych obecnoscia podnosnej w górnym zakresie widma sygnalu luminancji, czyli zjawiska zwanego „widzialnoscia podnosnej", mo¬ dulacja czestotliwosci odbywa sie w ten sposób, 25 aby podnosna miala stala faze na poczatku kazdej; czynnej czesci okresu odchylania poziomego. Na¬ stepnie podnosna zostaje poddana skokowym zmia¬ nom fazy, przykladowo przesuniecie fazy podnos¬ nej wynosi 180° w czasie trwania jednej czynnej 30 czesci okresu odchylania poziomego na trzy kolej¬ ne okresy odchylania poziomego, przy czym prze¬ suniecie to wynosi 180° w czasie trwania wszyst¬ kich czynnych czesci odchylania poziomego czyn¬ nej czesci jednego okresu odchylania pionowego 35 na dwa kolejne okresy odchylania pionowego.Pod pojeciem czynnej czesci okresu odchylania poziomego rozumie sie calosc przedzialu czasu, za¬ wartego miedzy dwoma kolejnymi okresami wyga¬ szania poziomego. 40 Jroa pojeciem czynnej czesci okresu odchylania pionowego rozumie sie calosc przedzialu czasu, za¬ wartego miedzy dwoma kolejnymi okresami wy-. gaszania pionowego.Wymienione wyzej urzadzenie przesuwania fazy 45 ma na celu dla obrazu o 625 liniach, analizowane¬ go z miedzyliniowoscia rzedu 2, spowodowac po¬ wstanie przeciwnych faz podnosnej, prowadzace do* zadowalajacego zmniejszenia widzialnosci podnos¬ nej, przy czym przeciwne fazy podnosnej powinny- 50 powstac dla podnosnej w poczatkowych okresach sasiednich linii obrazu, odpowiadajacych przesyla¬ niu tego samego sygnalu chrominancji Ai (i = 1 lub 2).W ramach urzadzenia zabezpieczenia sygnalów 55 chrominancji przed wplywem szumów, wykorzy¬ stuje sie filtr, zwany filtrem kodujacym, o charak¬ terystyce takiej, ze wzmocnienie wzrasta bardzo wydatnie po obu stronach czestotliwosci najwiek¬ szego tlumienia filtru Fe, równej spoczynkowej 60 czestotliwosci podnosnej, która w znanych rozwia¬ zaniach jest pojedyncza. Do filtru tego doprowa¬ dza sie podnosna, modulowana w procesie nada¬ wania.Podnosna wreszcie zostaje zsumowana z sygna- 65 lem luminancji oraz z sygnalami synchronizacji5 i tworzy zlozony sygnal wizyjny, emitowany przez nadajnik.Podczas odbioru podnosna ze zlozonego sygnalu wizyjnego podawana jest na filtr dekodujacy, kom¬ pensujacy znieksztalcenia amplitudy i fazy wpro¬ wadzone przez filtr kodujacy i przedstawiajacy przeciwna charakterystyke wzmocnienia G(F) niz charakterystyka filtru kodujacego, w której maksi¬ mum wzmocnienia wystepuje dla spoczynkowej czestotliwosci podnosnej.Sygnaly AA i A2 powtarzane sa w ten sposób, aby staly sie jednoczesnymi, po czym kierowane sa do dwóch rozdzielonych torów.Z zasady powtarzanie to oraz kierowanie sygna¬ lów odbywa sie na czestotliwosci podnosnej, zas sygnaly AL i A2 uzyskiwane sa za pomoca odpo¬ wiednio dwóch demodulatorów czestotliwosci, po których poddawane sa procesowi deemfazy.Zbadano, ze byloby interesujacym przesuniecie wzgledem spoczynkowej czestotliwosci podnosnej minimum charakterystyki filtru kodujacego oraz w konsekwencji maksimum charakterystyki filtru de¬ kodujacego w strone czestotliwosci chwilowej od¬ powiadajacej, przy maksymalnej wartosci alge¬ braicznej R — Y, przesylaniu tego z dwóch nada¬ wanych sygnalów kolorowosci, który przedstawia wieksza wartosc bezwzgledna, bez uwzgledniania przerostów wynikajacych z preemfazy, nie wply¬ wajacych na odtwarzanie obszarów o kolorach jed¬ norodnych.W przypadku rozpatrywanym, a' zwlaszcza dla (R —Y) (B — Y) przykladu gdy Ax = —— oraz A2 = —— JCj -K-2 prowadzi to do stwierdzenia, ze przesuniecie cze¬ stotliwosci powinno byc dokonane w strone czesto¬ tliwosci mniejszych lub wiekszych, w zaleznosci od tego, czy KA jest ujemne, czy tez dodatnie.Urzadzenie zabezpieczajace przed wplywem szu¬ mów w torze chrominancji utworzone jest na zasa¬ dzie wykorzystania przy nadawaniu zespolu opera¬ cji „preemfaza — kodowanie" oraz przy odbiorze odpowiedniego zespolu operacji „dekodowanie — deemfaza", przy czym przez „kodowanie" rozumie sie poddanie modulowanej podnosnej dzialaniu fil¬ tru „kodujacego" zas przez „dekodowanie" filtru „dekodujacego".W odniesieniu do sygnalu uzytecznego preemfa- za i deemfaza kompensuja sie. Podobnie jest z ko¬ dowaniem i dekodowaniem.Otrzymuje sie jednak zmniejszenie szumu wpro¬ wadzanego w trakcie przesylania, a to dzieki wpro¬ wadzeniu dwóch kolejnych „zapór", tworzonych dla widma szumów przez filtr dekodujacy oraz filtr deemfazy.Zabezpieczenie przed wplywem szumów nie jest jednak jednakowe dla róznych kolorów (charakte¬ ryzowanych ich jaskrawoscia i ich chromatyczno- scia).W rzeczywistosci, przy nieobecnosci filtrów, ge¬ stosc energii szumów w rozumieniu statystycznym jest jednorodna przy czestotliwosci podnosnej.Jak to jednak wynika z dobrze znanej wlasci¬ wosci modulacji czestotliwosci, jednorodne widmo energetyczne szumów przeksztalca sie w sygnale zdemodulowanym na rozklad paraboliczny, a ge- stosc energii szumu rosnie z kwadratem czestotli¬ wosci.Filtr deemfazy, którego wzmocnienie maleje wraz ze wzrostem czestotliwosci, przeciwdziala 5 powyzszemu wzrostowi szumu przy wiekszych cze¬ stotliwosciach wizyjnych. Niemniej jednak w roz¬ patrywanym tutaj zastosowaniu kompensacja ta nie moze byc doprowadzona do tego stopnia, jak by to bylo pozadane, poniewaz nalezaloby wpro- 10 wadzic bardzo duzy wspólczynnik preemfazy i w wyniku niedopuszczalne rozszerzenie szerokosci pasma toru podnosnej.Do dzialania filtru deemfazy dodaje sie jednak dzialanie filtru dekodujacego, zmniejszajacego szum 15 na czestotliwosci podnosnej i w wyniku tego, rów¬ niez na czestotliwosci wizyjnej.Mozna wykazac, ze w zwiazku ze zmniejszeniem szumu zaklócajacego sygnal zdemodulowany, dzia¬ lanie filtru dekodujacego o charakterystyce G(F) 20 wzmocnienia mocy w funkcji czestotliwosci, moze byc praktycznie sprowadzone, dla chwilowej cze¬ stotliwosci podnosnej Fi, do dzialania filtru wply¬ wajacego na sygnal zdemodulowany, którego cha¬ rakterystyke gj (f) wzmocnienia mocy w funkcji czestotliwosci mozna wyrazic nastepujaco: 25 G (Fi + f) + G (Fi — f) gl(f)= .Dzialanie filtru dekodujacego jest pod tym wzgledem selektywne w funkcji czestotliwosci Fi, a w konsekwencji w funkcji sygnalu modulujace¬ go, tak wiec, przesuwajac maksimum charaktery¬ styki filtru dekodujacego, mozna uprzywilejowy¬ wac niektóre kolory, oczywiscie kosztem innych. 35 Ogólnie biorac dzialanie filtru dekodujacego po¬ zostaje zadowalajace dopóty, dopóki róznica cze¬ stotliwosci Fe i czestotliwosci chwilowej Fi nie jest zbyt duza.Wymienione wyzej przesuniecie czestotliwosci 40 pozwala na znaczne poprawienie zabezpieczenia przed wplywem szumu dla powierzchni o silnie nasyconym kolorze czerwonym, a odpowiadajace duzej wartosci sygnalu R, dla tych powierzchni, dla których szum objawia sie w sposób szczegól- 45 nie zaklócajacy ze wzgledu na .rózne przyczyny obiektywne i subiektywne.Przesuniecie czestotliwosci, które nalezaloby wprowadzic moze byc dobrane eksperymentalnie pod katem zadowalajacego wyniku ogólnego, nale- 50 zy jednak uwzglednic rozklad szumu na czestotli¬ wosciach wizyjnych, dzialanie filtru deemfazy oraz wplyw przesuniecia czestotliwosci dla innych kolo¬ rów.Zbadano, ze jesli K2 ma ten sam znak co K^ 55 mozna za pomoca wymienionego wyzej sposobu do kolorów uprzywilejowanych zaliczyc nie tylko czerwien, lecz równiez dwa inne kolory sposród kolorów „wzorcowego obrazu pasów znormalizowa¬ nych dla 75%", charakteryzujace sie najslabszymi 60 luminancjami, dla których oko obserwatora szcze¬ gólnie wrazliwe na sygnaly szumu.Przyjmujac dla Kt i K2 ten sam znak, powieksza sie je^n^k w sposób powazny widzi?lnosc bledów 65 w sygnalach chrominancji, wynikajacych z dodania58880 podnosnej do sygnalu luminancji. Bledy te mozna rozpatrywac jako jeden z przejawów przeswitów (diafotii).Zakladajac, ze sygnal luminancji Y powtarza sie co najmniej w przyblizeniu, co na ogól ma miej¬ sce, w ciagu dwóch analizowanych kolejno linii obrazu, bledy wynikajace z przeswitów, a w szcze- - gólnosci na skutek róznicy faz sa w przyblizeniu takie same dla sygnalów At i A2 przypisanych do tych dwóch linii obrazu.Jesli KA i K2 maja ten sam znak, to R — Y i B — Y sa znieksztalcane w tym samym kierun¬ ku, podczas gdy przy Kt i K2 w znakach przeciw¬ nych, R — YiB — Ysa znieksztalcane w prze¬ ciwnych kierunkach.Mozna wiec wykazac przy wykorzystaniu trój¬ kata chrominancji i przy uwzglednieniu czulosci oka na róznice chromatycznosci, ze oko jest bar¬ dziej wrazliwe na bledy chromatycznosci powsta¬ jace, gdy R — YiB — Y sa znieksztalcane na skutek bledów tego samego znaku, niz wtedy, gdy znieksztalcenia powodowane sa bledami o znakach przeciwnych.Zastosowanie przedstawionego wynalazku pozwa¬ la zachowac przeciwne znaki wspólczynników K4 i K2 przy równoczesnym zachowaniu w szerokiej mierze zabezpieczenia przed wplywem szumu róz¬ nego od szumu przeswitu. Zabezpieczenie to uzy¬ skuje sie przesuwajac czestotliwosc Fe w strone czestotliwosci odpowiadajacej przesylaniu maksi¬ mum wartosci algebraicznej sygnalu R — Y, a rów¬ noczesnie w strone czestotliwosci chwilowej odpo¬ wiadajacej przesylaniu maksimum wartosci alge¬ braicznej sygnalu B — Y.Uwzgledniajac równiez inne przyczyny, które zo¬ stana wskazane pózniej, zadowalajacy sposób za¬ stosowania niniejszego wynalazku do rozpatrywa¬ nego systemu odpowiada* nastepujacym danym: oraz Kj jest ujemne i równe —0,525 K2 jest dodatnie i równe +0,67 Preemfaza czestotliwosci wizyjnych sygnalów modulujacych Ax i A2 przebiega zgodnie z zalez¬ noscia 1 + GP (f) = (tr 1 + f \2 (¦k) gdzie ^ =85 kHz jesli f wyrazone jest w kHz k = 3 przy czym Gp (f) wyraza wzmocnienie filtru pre- emfazy dla czestotliwosci f.Charakterystyka filtru kodujacego w funkcji czestotliwosci F wyraza sie: Go (F) = 1 + 256 (0)2 1 + 1,6(0)2 45 55 gdzie 8 Fe Fe (O) 5 przy czym Go (F) wyraza wzmocnienie filtru ko¬ dujacego dla czestotliwosci F.Powyzsze dwie charakterystyki sa charakterysty¬ kami wzmocnienia mocy i przedstawiaja stosunki, liniowe, a nie wyrazone w decybelach. 10 Fo = 282 FL = 4,40625 MHz Fo' = 272 FL = 4,250 MHz gdzie FL = 15,625 kHz jest czestotliwoscia odchy- 15 lania poziomego dla obrazu o 625 liniach, powta¬ rzanego 25 razy na sekunde.Wybór takich czestotliwosci wynika z tego, ze system redukowania widzialnosci podnosnej wyko¬ rzystuje urzadzenie, wymagajace, aby czestotliwosc 20 spoczynkowa byla równa wielokrotnosci czestotli¬ wosci odchylania poziomego.„Ograniczona" dewiacja czestotliwosci jest zde¬ finiowana jako przedzial zmian chwilowej czesto¬ tliwosci podnosnej, odpowiadajacy przedzialowi 25 zmian sygnalu Ai (i = 1 lub 2) od' —1 do +1, przy czym sygnal ten poddany zostal uprzednio dziala¬ niu filtru preemfazy. Nalezy tu zauwazyc, ze ten przedzial zmiennosci jest identyczny z przedzialem zmiennosci sygnalów Av i A2 bez preemfazy. 30 Po takim zdefiniowaniu przyjmuje sie nastepu¬ jace ograniczone dewiacje czestotliwosci od Fo -280 kHz do Fo +280 KHz dla sygnalu At 3_ odFol-230 KHz do Fo1+230 kHz dla sygnalu A2 „Calkowita" dewiacja czestotliwosci (calkowity zakres zmiennosci czestotliwosci chwilowej) jest zasadniczo taka sama, dla obu sygnalów i wynosi 40 od F2 = 3,900 MHz do F^ = 4,756 MHz, to znaczy w przyblizeniu od Fo —500 kHz do Fo +350 kHz dla sygnalu At i od Fo' — 350 kHz do Fo' + 500 kHz dla sygnalu A2.Takie zwiekszenie dewiacji calkowitej w sto¬ sunku do dewiacji ograniczonej wykorzystywane jest w odniesieniu do AL i A2 tylko dla przeslania szczytów sygnalu wynikajacych z dzialania pre¬ emfazy, przy czym uklady obcinajace sygnal redu¬ kuja te szczyty do wartosci takiej, która moze byc przeslana. 50 Czestotliwosc Fe wybiera sie równa 4290 kHz.Zrozumiale jest, ze chodzi tu wylacznie o przyklad numeryczny.Zbadano, ze wystarczajacym jest, w odniesieniu do sygnalu Au wykorzystywanie górnej wstegi bocznej ograniczonej do okolo 400 kHz wobec oko¬ lo 900 kHz szerokosci dolnej wstegi bocznej.Nalezy przypomniec, ze przy modulacji czestotli¬ wosci przesylane widmo fali modulowanej sklada 60 sie z przedzialu wyznaczonego przez dewiacje, któ¬ remu towarzysza dwa pasma czestotliwosci, po jednym z kazdej strony przedzialu dewiacji. Pasma te zwane sa pasmami marginesowymi. Jedno z nich nalezy do górnej wistegi bocznej, drugie zas do 65 dolnej wstegi bocznej.9 Rozpatrywane tutaj pasma marginesowe sa to pasma wystepujace w sasiedztwie dewiacji ograni¬ czonej.Zawezenie górnej wstegi bocznej do 400 kHz dla sygnalu Ar uwzglednia nastepujace czynniki.Ze wzgledu na przeswity bardziej interesujace jest zwezanie górnej wstegi bocznej niz dolnej wstegi bocznej.Mozliwym jest zachowanie wystarczajaco prawi¬ dlowej definicji przesylanego sygnalu przy wyko¬ rzystaniu bardzo zredukowanej jednej ze wsteg bocznych pod warunkiem, ze druga wstega boczna zachowuje wystarczajaca szerokosc.W celu zapewnienia subiektywnie zadowalaja¬ cego przesylania sygnalu R — Y, bardziej istotnym jest zachowanie szczytów sygnalów, wynikajacych z dzialania ukladu preemfazy, wystepujacych dla wartosci sygnalu Ax odpowiadajacych dodatnim sygnalom R — Y, niz dla wartosci sygnalu Ax od¬ powiadajacych ujemnym sygnalom R — Y.Ustalona szerokosc 400 kHz wymaga wiec usta¬ lenia spoczynkowej czestotliwosci podnosnej Fo dla sygnalu At na wartosci okolo 4,4 MHz.W stosunku do sygnalu A2, ze wzgledu na wyzej wskazane przyczyny, K2 przybiera znak przeciwny niz K4, a wiec dodatni a w konsekwencji równy + 0,67. Uwzgledniajac znak dodatni wskazanym jest, by szerokosc górnej wstegi bocznej podnosnej modulowanej tym sygnalem byla wieksza, niz sze¬ rokosc górnej wstegi bocznej, wykorzystywanej przy sygnale A1# Nie jest jednak koniecznym nada¬ nie jej szerokosci równej szerokosci dolnej wstegi bocznej, stosowanej dla sygnalu Ai} a to ze wzgle¬ du na szczególna wazkosc powierzchni czerwonych o duzym nasyceniu, jak to juz wczesniej powie¬ dziano oraz ze wzgledu na to, ze w odniesieniu do definicji, jest malo istotne, która ze wsteg bocz¬ nych jest zredukowana w stosunku do drugiej. • Mozna na przyklad przyjac dla górnej wstegi bocznej sygnalu A2 szerokosc równa 550 kHz, co pociaga za soba ustalenie wartosci spoczynkowej czestotliwosci podnosnej Fo' rzedu 4,250 MHz.Ograniczenie do wartosci Fo' ±230 kHz dewiacji czestotliwosci ograniczonej dla sygnalu A2, przy uwzglednieniu faktu, ze subiektywne zmniejszenie wplywu szumów na sygnal A2 jest jeszcze zadowa¬ lajace, przedstawia korzysc, polegajaca na czescio¬ wym skompensowaniu wplywu zawezenia szeroko¬ sci szerszego pasma marginesowego sygnalu A2 w stosunku do takiego samego pasma sygnalu Alt zawezenia powodowanego przesunieciem czestotli¬ wosci Fo' wzgledem czestotliwosci Fo.Nale*zy tu zauwazyc, ze mozna to interpretowac niezaleznie. Badz tak, jak to ujeto wyzej — jako wykorzystanie dwóch róznych nachylen charakte¬ rystyk modulacji stosowanych dla przeslania dwóch sygnalów A± i A2, posiadajacych ten sam zakres zmiennosci, badz tez jako wykorzystanie dla dwóch sygnalów At i A2 dwóch stalych KA i K2 takich, ze K^ _ 0,67 280 Kj ~ 0,525 230 W zwiazku z tym dwa sygnaly A{ i A2 maja rózne zakresy zmiennosci, a dla obu charakterystyk ' 10 modulacji mozna stosowac to samo nachylenie.Minimum charakterystyki wzmocnienia filtru kodujacego polozone jest pomiedzy Fo a Fo', lecz ze wzgledu na wymagane zaostrzenie zmniejsze- 5 nia wplywu szumu na sygnal Ax w stosunku do sygnalu A2, róznice czestotliwosci nie sa równe, a minimum lokowane jest z korzyscia na czestotli¬ wosci 4,290 MHz, przedstawiajac w ten sposób róz¬ nice tylko 40 kHz w stosunku do Fo' wobec rózni- 10 cy 115 kHz w stosunku do Fo.Na fig. 1 przedstawiono srodkowa czesc charak¬ terystyki wzmocnienia filtru kodujacego, wyrazo¬ nego w decybelach, zaznaczajac granice szerokosci pasma toru chrominancji, oraz polozenia czestotli- wosci Fo i Fo' na osi czestotliwosci F, skalowanej w kilohercach.Na fig. 2 przedstawiono uklad modulacji, zapew¬ niajacy uzyskanie dwóch czestotliwosci spoczyn¬ kowych Fo i Fo' o bardzo duzej stalosci za pomoca jednego tylko generatora, oraz umozliwiajacy wy¬ korzystanie tego samego urzadzenia redukujacego widzialnosc podnosnej, co w przypadku pojedyn¬ czej czestotliwosci spoczynkowej.Przelacznik 24 o dwóch wejsciach i o jednym 2- wyjsciu, wytwarza sygnal, przeznaczony do prze¬ slania za pomoca modulowania podnosnej. Kazde z dwóch wejsc przelacznika 24 polaczone jest z od¬ powiednim wyjsciem dwóch ukladów 101 i 102.Uklad 101 wytwarza sygnal AL w czasie trwania czynnej czesci okresu odchylania pionowego oraz sygnal ai w czasie trwania okresu kontroli. Uklad 102 dostarcza sygnal A2 w czasie trwania czynnej czesci okresu odchylania pionowego, oraz sygnal a2 w czasie trwania okresu kontroli.W podanym przykladzie wykonania sygnalu AA i A2 wytwarzane przez uklady 101 i 102, sa podda¬ ne przed przelaczaniem dzialaniu ukladu preem¬ fazy oraz ograniczeniu amplitudy. Ponadto stosu¬ nek stalych Kx i K2, wchodzacych w wyrazenia na A± i A2 wybrany jest tak, ze dla obu charaktery¬ styk modulacji mozna wykorzystywac to samo na¬ chylenie modulatora.Sygnaly ai i a2 sa na ogól sumowane odpowiednio z sygnalami A* i A2, zanim te ostatnie zostana poddane dzialaniu ukladu preemfazy oraz ogra¬ niczeniu amplitudowemu.Sygnaly at i a2 w czasie trwania kazdej z czyn¬ nych czesci okresu odchylania poziomego podczas okresu kontroli maja odpowiednio postac p. a oraz -0 Q- a, gdzie p i q sa stalymi o róznych znakach, zas a jest sygnalem o jednolitej polaryzacji.Przelacznik zmienia swój stan w czasie trwania kazdego okresu wygaszania poziomego dzieki sy¬ gnalowi sterujacemu o czestotliwosci równej polo- 55 wie czestotliwosci odchylania poziomego. Sygnal ten charakteryzuje sie dwoma poziomami i dopro¬ wadzany jest do wejscia sterujacego 30 przelaczni¬ ka 24 w taki sposób, aby przelacznik dostarczal na przemian sygnaly Ai i A2 podczas trwania czyn- ;o nej czesci okresu odchylania pionowego oraz na przemian sygnaly at i a2 podczas okresów kontroli.Sygnal wyjsciowy przelacznika 24 w czasie trwa¬ nia kazdpgo okresu wygaszania poziomego na po¬ ziom niezmienny, zwany poziomem wygaszania. !5 Przelacznik 24 dostarcza sygnal do pierwszego wej-58880 11 scia sumatora 4, którego wyjscie dolaczone jest do wejscia sygnalowego 12 urzadzenia reguluja¬ cego 3.Urzadzenie regulujace 3 utworzone jest przez uklad ustalania poziomu (w literaturze anglosas¬ kiej zwany „elamping circuit"), powszechnie stoso¬ wany w telewizji w celu odtworzenia prawidlowej wartosci skladowej stalej sygnalu wizyjnego po¬ przez doprowadzenie poziomów wygaszania pozio¬ mego do wartosci nominalnej, wyznaczonej przez potencjal odniesienia. Uklad taki zawiera wejscie sygnalowe 12, do którego doprowadzany jest sygnal wizyjny, wejscie sterujace 13, otrzymujace impulsy regulujace, pokrywajace sie w przyblize¬ niu w czasie z okresami wygaszania poziomego oraz wejscie odniesienia 14, do którego doprowa¬ dzany jest potencjal odniesienia.Wejscie sterujace 13 urzadzenia regulujacego 3 polaczone jest z wejsciem 2 ukladu, do którego do¬ prowadzane sa konwencjonalne impulsy regulacyj¬ ne, pokrywajace sie w przyblizeniu w czasie z okre¬ sami wygaszania poziomego i niewykraczajace poza te okresy.Wyjscie urzadzenia regulujacego 3 polaczone jest z wejsciem modulacyjnym generatora 7, którego napiecie wyjsciowe ma byc zmodulowane czestotli¬ wosciowe. Generator ten jest takiego typu, ze cze¬ stotliwosc jego wyznaczana jest poprzez wartosc sygnalu, doprowadzanego do jego wejscia modula- cyjnego.Wyjscie generatora 7 polaczone jest, o ile to jest niezbedne za posrednictwem ogranicznika 6 (wte¬ dy, gdy generator 7 dostarcza przebieg modulowa¬ ny czestotliwosciowo zaklócony pasozytnicza mo¬ dulacja amplitudy) z pierwszym wejsciem ukladu 8 porównania faz, którego drugie wejscie dolaczo¬ ne jest do wyjscia przelacznika 39, zawierajacego dwa wejscia sygnalowe, kazde odpowiednio dola¬ czone do jednego z dwóch selektorów harmonicz¬ nych 19 i 29, dostarczajacych dwie czestotliwosci odniesienia. Przelacznik 39 zawiera wejscie steru¬ jace 40, do którego doprowadza sie ten sam sygnal sterujacy, co doprowadzany do wejscia steruja¬ cego 30 przelacznika 24.Kazdy z dwóch selektorów harmonicznych 19 i 29 sklada sie z polaczonych szeregowo dwóch wzmacniaczy, przy czym obciazeniem kazdego z tych wzmacniaczy jest obwód rezonansowy o du¬ zym wspólczynniku dobroci, utworzony przez rezo¬ nator kwarcowy. Obwody rezonansowe selektora 19 dostrojone sa do czestotliwosci Fo = 282 FL, zas obwody selektora 29 tio czestotliwosci Fo' = = 272 FL. Oba selektory pobudzane sa udarowo za pomoca impulsów J, uzyskanych dzieki rózniczko¬ waniu czola impulsów regulacji. Impulsy J dopro¬ wadzane sa do wejscia 43 dolaczonego do wejsc generatorów 19 i 29.Oba selektory sa w ten sposób zsynchronizowa¬ ne fazowo na poczatku kazdego okresu wygaszania poziomego, zas przesuniecie fazy dla czasu o 1 ^s pózniejszego wynosi tylko 360°. 10 FL .10—6, co jest mniejsze od 60°.Uklad porównania fazy 8 jest przykladowo ukla¬ dem dostarczajacym sygnalu typu sin Q, gdzie Q 12 jest wartoscia kata przesuniecia fazy miedzy obo¬ ma sygnalami wejsciowymi.Wyjscie ukladu 8 porównania fazy polaczone jest za posrednictwem urzadzenia wzmacniajacego 5, 5 przykladowo dolnoprzepustowego, z wejsciem 14 sygnalu odniesienia urzadzenia regulujacego 3.Wzmacniacz ten wzmacnia sygnal dostarczany przez uklad 8 porównania fazy i dodaje do wzmoc¬ nionego sygnalu stale napiecie No. io Generator 7 dostarcza równiez sygnal do drugie¬ go ogranicznika 81, którego wyjscie dolaczone jest do dalszych obwodów podnosnej. Obwody te skla¬ daja sie z polaczonych szeregowo urzadzenia 82, narzucajacego wymienione wyzej przesuniecia fazy 15 o 180°, oraz z filtru kodujacego 83.Calosc ukladu zawiera jeszcze generator impul¬ sów 1, którego wejscie polaczone jest z wejsciem 2, zas wyjscie dolaczone jest do drugiego wejscia sumatora 4. 20 Dzialanie urzadzenia mozna wytlumaczyc naste¬ pujaco. Zaklada sie najpierw, ze przelacznik 39 utrzymywany jest stale w pozycji, w której do wyjscia jego doprowadzany jest sygnal wyjsciowy selektora harmonicznych 19. Zaklada sie poza tym, 25 ze generator 1 oraz sumator 4 sa wyeliminowane, to znaczy, ze wyjscie przelacznika 24 polaczone jest bezposrednio z wejsciem 12 ukladu reguluja¬ cego 3.Uklad regulujacy 3 dziala jak klasyczny uklad 30 ustalania poziomu, abstrahujac od pochodzenia po¬ tencjalu odniesienia.Uzyskuje sie w ten sposób, dla okresu wystepo¬ wania kazdego impulsu regulujacego, petle 7 — 6 — 8 — 5 — 3 — 7 automatycznego dostrajania czestotli- 35 wosci i fazy przebiegu dostarczanego przez genera¬ tor 7 do przebiegu odniesienia uzyskiwanego z se¬ lektora 19.Równowaga tej petli moze byc uzyskana tylko dla równych czestotliwosci obu przebiegów i dla 40 stalego przesuniecia fazy cpo miedzy tymi prze¬ biegami.Ze wzgledu na bezwladnosc ustalania poziomu, dokonywanego przez uklad 3, wystepujaca dla czynnej czesci okresu odchylania linii, czestotli- 45 wosc spoczynkowa generatora 7 jest dla tejze cze¬ sci okresu odchylania linii ustalona przez selektor harmoniczny 19, na wartosci Fo, a jakakolwiek ewentualna niestabilnosc generatora 7 zostaje sko¬ rygowana. Ponadto w poczatkowym okresie czyn- 50 nej czesci okresu odchylania poziomego, wystepu¬ jacej po okresie wygaszenia poziomego, przebieg dostarczany przez generator 7 chrakteryzuje sie stala faza <&o.Jezeli z kolei przelacznik 39 zostanie zablokowa- 55 ny w drugim polozeniu, to proces opisany przed chwila bedzie ten sam, z tym wyjatkiem, ze cze¬ stotliwosc spoczynkowa generatora 7 ustali sie na warosci Fo' a faza przebiegu, dostarczanego przez ten generator bedzie miala na poczatku kazdej 60 czynnej czesci okresu odchylania poziomego stala wartosc $o', rózna na ogól od $o, bowiem $o' jest funkcja róznicy faz cpo' miedzy faza ge¬ neratora 7 a faza selektora 29 dla stanu równowa¬ gi petli automatycznego dostrajania. 65 Uruchamiajac przelacznik 39 synchronicznie58880 15 tycznego dostrajania czestotliwosci i fazy dla sygnalu A2. W takich warunkach uklad dostraja¬ nia automatycznego z dwoma czestotliwosciami odniesienia z urzadzenia wedlug fig. 2 ma za za¬ danie, w odniesieniu do czestotliwosci spoczynko¬ wej, skompensowac wylacznie bledy, wynikajace z malo precyzyjnego wyregulowania, a nie zasad¬ nicze odchylki.Mozliwe jest równiez dokonywanie preemfazy, ustalania poziomu oraz obcinania sygnalów AA i A2 na wyjsciu przelacznika 24. W takim przypadku ustalanie poziomu powinno sie odbywac w odnie¬ sieniu do dwóch róznych potencjalów, zmieniajac sie od jednego okresu ustalania do drugiego. Na¬ piecie odniesienia dostarczane w tym celu powinno byc pobierane z wyjscia przelacznika o dwóch wejsciach. W takim przypadku dzialanie ukladu automatycznego dostrajania jest równiez zapew¬ nione.Nalezy poza tym zauwazyc, ze opisany uklad nadawczy pozwala zastosowac przedstawiony wy¬ zej system zmniejszania widzialnosci podnosnej.System ten polega na wykorzystaniu stalosci fazy poczatkowej modulowanej podnosnej, dostarczanej przez modulator czestotliwosci na poczatku kazdej czesci czynnej okresu odchylania poziomego (odpo- . wiadajacej przesylaniu sygnalu obrazu) oraz na nastepnym zastosowaniu zmian fazy o 180° w cza¬ sie trwania okresów, wyrazajacych sie calkowita iloscia okresów odchylania poziomego.Powyzsze inwersje fazy maja na celu wylacznie uzyskanie kompensacji optycznej miedzy liniami obrazu, odpowiadajacymi nadawaniu tego samego sygnalu chrominancji, to znaczy badz to Alf badz tez A2. W tych warunkach jest obojetnym, czy przed dokonaniem inwersji fazy podnosna ma te sama faze poczatkowa na poczatku czynnej czesci okresu odchylania poziomego odpowiadajacej prze¬ sylaniu sygnalu Ax, co przy przesylaniu sygnalu A2. Wystarczy, ze faza ta jest stala w jednym przypadku, jak i w drugim, co zostaje zapewnio¬ ne w ukladzie wedlug fig. 2 oraz w jego warian¬ tach.Mozna jednak te fazy poczatkowe sprowadzic do tej samej wartosci dla nadawania obu sygnalów Ai i A2, opózniajac nieznacznie za pomoca obwodu opózniajacego .moment doprowadzenia impulsu J do jednego z selektorów harmonicznych w stosun¬ ku do momentu doprowadzenia tychze impulsów do drugiego selektora.Na fig. 4 przedstawiono modyfikacje, jakie na¬ lezy wniesc przy rozpatrywanym przykladzie do toru sygnalu podnosnej w odbiorniku.W punkcie 60 podnosna zostaje doprowadzona do filtru dekodujacego .61 o charakterystyce kompen¬ sujacej dzialanie filtru kodujacego (fig. 1). Wyj¬ scie filtru 61 dostarcza równolegle sygnal do toru bezposredniego 62 oraz do toru opóznionego 63, opózniajacego przechodzacy przez niego sygnal o czas trwania jednego okresu odchylania pozio¬ mego w stosunku do sygnalu, przechodzacego to¬ rem bezposrednim.Wyjscia toru bezposredniego i opóznionego do¬ laczone sa do dwóch wejsc sygnalowych 65 i 66 przelacznika 64, sterowanego za pomoca sygnalów 16 30 doprowadzanych do jego wejsc sterujacych 90 i 91.Przelacznik ten skierowuje odpowiednio sygnal podnosnej bezposredni lub opózniony do swojego wyjscia 67, jesli sygnal ten jest modulowany sy- 5 gnalem Alf zas do wyjscia 68, jesli jest on modu¬ lowany sygnalem A2.Sygnal z wyjscia 67 doprowadzany jest do de¬ modulatora czestotliwosci 69, skladajacego sie z dy- skryminatora czestotliwosci, poprzedzanego ogra¬ lo nicznikiem amplitudy, zas sygnal z wyjscia 68 do¬ prowadzany jest do demodulatora czestotliwosci 70 w takim samym ukladzie.Dyskryminator czestotliwosci demodulatora 69 dostrojony jest do czestotliwosci Fo, zas dyskry- !5 minator czestotliwosci demodulatora 70 do czesto¬ tliwosci Fo'. Ponadto demodulator 69 powinien z zasady miec taka konfiguracje aby dostarczyc sygnal AA ze wspólczynnikiem ujemnym, podczas gdy demodulator 70 powinien dostarczyc sygnal A2 20 ze wspólczynnikiem dodatnim. Nachylenia demo- dulacji demodulatorów, wyznaczone na przyklad za pomoca progów ograniczania odpowiadajacych im ograniczników amplitudy, sa oczywiscie ustalo¬ ne w zaleznosci od norm modulacji kazdego z sy- 25 gnalów AA i A2 oraz w zaleznosci od sygnalów proporcjonalnych do At i A2, które chce sie uzy¬ skac na wyjsciu demodulatorów.W szczególnosci nachylenia demodulatorów mo¬ ga byc ustalone w taki sposób, aby uzyskac bezpo¬ srednio sygnaly R — Y i B — Y zamiast sygna¬ lów — Aj i A2.Sygnaly wyjsciowe demodulatorów sa nastepnie poddane dzialaniu ukladów deemfazy 71 i 72, do- ._ laczonych odpowiednio do demodulatorów 69 i 70.W odniesieniu do preemfazy mozna tu jeszcze zauwazyc, ze charakterystyka preemfazy (i deem¬ fazy) sygnalu A2 moze byc rózna od charakterysty¬ ki dla sygnalu Ai; Moze to przedstawiac pewna 40 korzysc zwlaszcza wtedy, gdy dewiacje ograniczo¬ ne czestotliwosci sa rózne dla obu sygnalów.W czasie okresów kontroli, wyjscia kazdego z de¬ modulatorów czestotliwosci 69 i 70 oraz kazdego z filtrów deemfazy 71 i 72 dostarczaja sygnalów 45 rózniacych sie w zaleznosci od tego, czy faza przelacznika 64 jest prawidlowa, czy tez niepra¬ widlowa. Sygnaly te moga wiec byc wykorzystane w znany sposób w ukladzie sterowania przelaczni- ka. Mozna latwo sprawdzic, ze w opisanym przy- 50 kladzie korzystnym jest wybrac a! dodatnie, zas a2 ujemne, rozumiejac przez to, tak jak uprzednio, ze i tu zostaly dokonane uscislenia przez zalozenie, ze charakterystyki modulacji podnosnej maja nachy¬ lenie dodatnie. 55 Oczywiscie wynalazek nie ogranicza sie do opi¬ sanych i przedstawionych sposobów realizacji. W szczególnosci mozna, z mniejsza co prawda korzy¬ scia, stosowac dwa niezalezne generatory modulo¬ wane odpowiednio dla przeslania sygnalów Ai i A2. 60 PL