Wy¬ twarzajac pole elektryczne co najmniej z czescia roztopionej warstwy szkla a czynnikiem gazowym stykajacym sie z ta roztopiona warstwa, powoduje sie rozproszenie jonów w czesci warstwy roztopio¬ nego szkla. W ten sposób rozprasza sie w szkle dodatnie jony wstepnie zawarte w czynniku ga¬ zowym (atmosferze) powodujac, ze roztopione szlelo jest ujemnej polaryzacji. Równiez dobrze mozna usunac z górnej warstwy niektóre dodatnie jony, np. jony alkaliczne powodujac ich przesuwanie sie w kierunku glebszych warstw pod wplywem dzia¬ lania pola elektrycznego.Mozna równiez spowodowac rozproszenie ujem¬ nych jonów z czynnika gazowego w kierunku szkla 58 7463 nadajac roztopioneji warstwie szkla dodatnia pola¬ ryzacje.Korzystnie jest wywolac w warstwie szkla sto¬ pionego dyfuzje jonów, przyczyniajacych sie do po¬ lepszenia wlasnosci chemicznych szkla, albo do zmiany ich wlasnosci mechanicznych lub optycz¬ nych. Mozna równiez zwiekszyc znacznie odpornosc szkla przed dzialaniem czynników atmosferycznych lub chemicznych przez wzbogacenie warstwy po¬ wierzchniowej wapniem lub magnezem. Mozna równiez polepszyc niektóre wlasnosci optyczne, jak polysk, przez dodanie olowiu, cyny lub baru. Moz¬ na tez otrzymac zabarwienie w jednej przynaj¬ mniej czesci szkla wywolujac w niej dyfuzje ta¬ kich jonów, jak jony zelaza, manganu, niklu, ko¬ baltu, miedzi, selenu. Mozna równiez zastapic jony sodu zawarte w szkle przez inne jony np. litu lub potasu, co pozwala na znaczna zmiane wspólczyn¬ nika rozszerzalnosci warstw powierzchniowych szkla.Korzystne jest równiez wprowadzenie do atmo¬ sfery jonów, które dyfunduja w warstwie szkla stopionego. Wprowadza sie je do czesci atmosfery poddanej dzialaniu pola elektrycznego. Jest to bar¬ dzo korzystne, poniewaz w ten sposób powoduje sie dyfuzje jonów, które maja byc wprowadzone do szkla.Wynalazek dotyczy równiez urzadzenia do obrób¬ ki warstwy szkla stopionego, w którym warstwa szkla stopionego przemieszcza sie w kierunku linii wyciagania ku górze i tworzy w poblizu teji linii wyciagania prady szkla stopionego zasilajace oby¬ dwie strony wyciaganej tasmy. Urzadzenie wedlug wynalazku zawiera uklad do wytwarzania stalego pola elektrycznego miedzy czescia warstwy szkla stopionego- i atmosfera stykajaca sie z ta czescia warstwy. Korzystnie jest, kiedy uklad stanowi elektrody, posiadajace rózne potencjaly, przy czym przynajmniej jedna z elektrod jest umieszczona w atmosferze, natomiast druga jest umieszczona w warstwie szkla stopionego albo ponizej tej warstwy.Dzieki temu urzadzeniu warstwa szkla stopio¬ nego i elektroda umieszczona w atmosferze okre¬ slaja uklad elektrochemiczny umozliwiajacy stoso¬ wanie opisanego sposobu i wykorzystanie znacznej czesci tych mozliwosci. W niektórych przypadkach mozna wykorzystac jako elektrode umieszczona pod warstwa szkla stopionego sama wanne, jezeli jisst ona wykonana z materialu przewodzacego. Takie urzadzenie umozliwia wówczas umieszczenie elek¬ trod o duzej powierzchni.Najkorzystniej jest, jezeli co najmniej jedna elektroda umieszczona w warstwie szkla stanowi czesc urzadzenia lub jest podtrzymywana przez czesc urzadzenia timieszczonego w teji warstwie, a wiec np. mozna wykorzystac w tym celu pret wyciagowy.Poniewaz elektroda jest poddana dzialaniu szkla ogrzanego do wysokiej temperatury, dlatego tez powinna byc wykonana w ten sposób, zeby nie podlegala odksztalceniom, a zastosowane elementy urzadzenia powinny zapewnic bardzo dobra statecz¬ nosc elektrody.Korzystnie jest jezeli przynajmniej jedna elek- 5 746 4 troda sklada sie z kilku czesci wytwarzajacych po¬ la elektryczne o róznych natezeniach w kazdej czesci. Czesci te moga byc elektrycznie niezalezne od siebie i moga byc przylaczone do potencjalów 5 innych niz potencjaly innej elektrody. W innych przypadkach czesci sa umieszczone w róznych od¬ leglosciach od drugiej elektrody. W ten sposób uzyskujemy moznosc regulacji miejscowych efek¬ tów pola elektrycznego zmieniajac ich natezenie. 10 Korzystnie jest, kiedy urzadzenie wedlug wyna¬ lazku posiada równiez uklad pozwalajacy na wpro¬ wadzenie jonów do atmosfery poddanej dzialaniu pola elektrycznego. Taki uklad moze stanowic jeden lub kilka przewodów otwartych do atmosfe- 15 ry w poblizu elektrod, gdzie sa one umieszczone.W ten sposób mozna bardzo latwo prowadzic ob¬ róbke i uzyskiwac rózne wlasciwosci obrobionego szkla.Mozna np. w ciagu jednej godziny rozproszyc 20 w poblizu roztopionego szkla jony miedzi za po¬ moca tych przewodów, a nastepnie mozna rozpro¬ szyc jony srebra, w celu uzyskania partii szkla o róznej barwie.Przedmiot wynalazku jiest przedstawiony w przy- 25 kladach wykonania na rysunku na którym fig. 1, przedstawia przekrój pionowy komory roboczej, fig. 2 uklad polaczen imiedzy zródlem napiecia a elektrodami, a fig. 3 przedstawia przekrój pio¬ nowy komory roboczej w plaszczyznie prostopad- 30 lej do plaszczyzny arkusza szkla ciagnionego.Nia fig. 1 komora robocza 1 przedstawiona w czesciowym widoku posiada sklepienie 2, ekra¬ ny 3 wykonane w ksztalcie litery L oraz scianki nachylowe 4 laczace górne konce ekranów 3 z dol- 35 nymi koncami scianek 5 wyciagarki 6, z uwidocz¬ nieniem tylko jednej pary z calego szeregu wal¬ ców wyciagowych 7. Komora robocza 1 zawiera warstwe szkla stopionego 8, wewnatrz której jest zanurzona na niewielkiej glebokosci pod powierz- 40 chnia warstwy szkla stopionego 8 dysza wyciago¬ wa 9, zajmujaca cala szerokosc komory roboczej 1.W poblizu tej dyszy 9 powstaja prady stopionego szkla, z których tworzy sie nastepnie wyciagana tasma. Na rysunku uwidoczniono równiez we- 45 wnatrz komory 1 dwie pary elektrod 10 i 11, z któ¬ rych jedna para 10 jest umieszczona w atmosfe¬ rze 12 pod ekranami 3, a druga para 11 jiest umieszczona na górnych koncach szyny wyciago¬ wej 9. 50 Elektrody 10 maja biegunowosc dodatnia wzgle¬ dem elektrod 11. Komora robocza 1 zawiera prze¬ wody 13, które przechodza przez sklepienie 2 i la¬ cza atmosfere 12 w poblizu elektrod 10 umieszczo¬ nych w tej atmosferze 12. Przewody 13 moga 55 wprowadzac jony rozpraszane w atmosferze 12 poddanej dzialaniu pola elelektrycznego.Na fig. 2 przedstawiono schematycznie zródlo napiecia 14 polaczone z przelacznikiem napiecio¬ wym 15 i urzadzeniem do regulowania napiecia, co na przyklad potencjometrem 16.Proces obróbki wedlug wynalazku przebiega na¬ stepujaco: laczy sie elektrody 10 do bieguna do¬ datniego zródla napiecia 14, a elektrody 11 do ujemnego bieguna tego zródla. Wartosc napiecia 65 wynosi okolo 60 V. W ten sposób wytwarzane jest5 pole elektryczne pomiedzy atmosfera (czynnikiem gazowym), a warstwa roztopionego szkla. Pole to oddzialywujac na dodatnie jony czynnika gazowego oraz na szklo, dazy do skierowania dodatnich jio- nów w kierunku od czynnika gazowego (atmosfe¬ ry) 12 do warstwy roztopionego szkla ponizej czynnika gazowego.Za pomoca przewodów 13 wprowadza sie w atmo¬ sfere jonizowane opary zawierajace jony Li+. Jony te przemieszczaja sie w kierunku powierzchni szkla roztopionego, gdzie zastepuja na powierzchni jony sody. Jony sodowe ida w kierunku katody 11 i moga byc rozladowane. Warstwa roztopionego szkla zostaje pozbawiona jonów Na+ i wzbogaco¬ na w .jony Li+. Arkusz szklany 17 wytwarzany, poczynajac od roztopionej warstwy szkla posiada sklad rózniacy sie na powierzchni i wewnatrz.Obie powierzchnie sa bogatsze w jony Li+ niz srodek.Wspólczynnik rozszerzalnosci obu zewnetrznych warstw jest zatem nizszy od wspólczynnika roz¬ szerzalnosci srodka arkusza 17. Podczas ochlodze¬ nia arkusza, srodkowa wewnetrzna czesc wyka¬ zuje wieksza zdolnosc do kurczenia sie niz zew¬ netrzne warstwy. Poczynajac od temperatury przy któreji szklo jest sztywne, dalsze oziebienie doty¬ czy tylko srodka, przy czym skurczenie jest utrud¬ nione poprzez zewnetrzne warstwy. Arkusz szkla¬ ny jest wzmocniony mechanicznie. Wzmocnienie jest wieksze w przypadku rozproszenia za pomoca pola elektrycznego niz bez zastosowania tego pola.Istniejie tak samo mozliwosc wywolania w szkle dyfuzji innych jonów obecnych w atmosferze, aby otrzymac w ten sposób arkusze szkla, których po¬ wierzchnia wykazuje inne wlasnosci w zaleznosci od natury jonów.Przekladajac róznice potencjalów w powyzszy sposób wywoluje sie w szkle przemieszczenie jo¬ nów tego szkla, a przede wszystkim jonów naj¬ bardziej ruchliwych czyli jonów alkalicznych.W przypadku jezeli atmosfera nie zawiera jonów alkalicznych, to warstwa powierzchniowa szkla be¬ dzie ich równiez pozbawiona. Dzieki temu arkusz szkla bedzie mial dwie powierzchnie pozbawione jonów alkalicznych, co jest korzystne ze wzgledu na lepsza odpornosc na czynniki atmosferyczne.Na fig. 3 szklo stopione splywa do komory oczy¬ szczajacej 20, posiadajacej nachylone dno 21, skle¬ pienie 22 i scianke pionowa 23, a nastepnie wply¬ wa do komory roboczej, posiadajacej plaszczyzne 24 umieszczona powyzej komory 25 posiadajacej dno 26, boczna scianke przednia 27 i boczna scianke tylna 28. Plaszczyzna 24 moze byc oparta na bocz¬ nej sciance przedniej 27 i na podporach 29 znaj¬ dujacych sie wewnatrz komory 25.Komora moze byc podgrzewana plomieniem ga¬ zowym pochodzacym z palników 30. Ponad plasz¬ czyzna 24 sa umieszczone dwa ekrany odbijaja¬ ce 31 i 32 zawieszone na poprzecznych pretach 33 i 34 chlodzonych, stanowiacych zawieszenie. Mie¬ dzy ekranami odbijajacymi 31 i 32 znajduja sie dwa oziebiacze 35 i 36 dzialajace na przeciwlegle strony arkusza szkla 37 wytwarzanego z warstwy wycia¬ gowej 38. Po przejisciu przez walcarke zginajaca 39 arkusz szkla 37 jest przenoszony na walkach 40 6 ukladu wyzarzania 41, posiadajacego sklepienie 42 i dno 43. Na fig. 3 uwidoczniono równiez elektrode 44 umocowana pod scianka pionowa 2$, jak rów¬ niez elektrode 45 obejmujaca warstwe szkla sto- 5 pionego 19 znajdujaca sie na plaszczyznie 24.Elektrody 44 i 45 sa przylaczone do zródla na¬ piecia pokazanego na fig. 2. Na fig. 3 uwidoczniono równiez przewód 46 przechodzacy przez sklepie¬ nie 22 i polaczony z atmosfera 47 w poblizu elek^ io trody 44 umieszczoneji w tej atmosferze '47. Prze¬ wód 46 moze doprowadzac jony, które zostaja roz¬ proszone w atmosferze 47 poddanej dzialaniu pola elektrycznego.Oczywiscie wynalazek nie ogranicza sie do po- 15 staci wykonania. PL