Opublikowano: 6.IX.1969 58145 Ki.47h,j» ai\m MKP F 16 h UKD Al h Twórca wynalazku: Andrzej Kowalski Wlasciciel patentu: Polskie Zaklady Optyczne, Warszawa (Polska) Obiegowa przekladnia cierna do przyrzadów precyzyjnych, zwlaszcza do mikroskopów Przedmiotem wynalazku jest obiegowa przeklad¬ nia cierna do przyrzadów precyzyjnych, zwlaszcza do mikroskopów.Znana jest obiegowa przekladnia cierna, w której jarzmo nie bierze udzialu w zacisku kul obiego¬ wych, gdyz jest osadzone na wale zamocowanym oporowo w lozyskach, z tego wzgledu jarzmo to przylega swobodnie do kul obiegowych. W ten spo¬ sób wywolana wspólpraca cierna elementów prze¬ kladni przy zmianie kierunku obrotu walu bierne¬ go powoduje powstawanie martwych ruchów eli¬ minujac mozliwosc stosowania przekladni wedlug omawianego patentu do mechanizmów o wymaga¬ niach bezluzowego obustronnego dzialania.Inna znana przekladnia cierna, w której dla uzy¬ skania zmiany przelozenia zastosowane zostaly ku¬ le obiegowe na elementy posiadajace powierzchnie tworzace klin w kierunku obtaczania elementów obiegowych, których konstrukcja zaklada martwe pole obrotu przed wprowadzeniem przekladni w ruch jak równiez przy zmianie kierunku jej obro¬ tów. Istnieja równiez konstrukcje przekladni obie¬ gowych ciernych, które wymagaja stosowania przy otworach lozyskujacych kule obiegowe dodatko¬ wych ksztaltowych elementów sprezystych, na przyklad w formie pryzm lub rozpreznych pierscie¬ ni z twoirzyw sztucznych.Celem wprowadzenia tych dodatkowych elemen¬ tów, mocowanych do scianek jarzm jest mozliwosc 10 15 30 wyeliminowania luzów kul w otworach jarzma.Stosowanie elementów z tworzyw sztucznych wy¬ maga jednak opanowania trudnej technologii two¬ rzyw z uwagi na dobór i trwale utrzymanie opty¬ malnych luzów funkcjonalnych przy zjawiskach skurczów, pelzania i starzenia sie tworzyw. Roz¬ wiazania z dodatkowymi elementami sprezystymi prowadza do rozbudowania mechanizmu, a dodat¬ kowo uzyte elementy sa zródlem drobnych niedo¬ kladnosci wykonawczych i nowych mozliwosci po¬ wstawania luzów i rozregulowania zacisku, który stanowi o niezawodnosci dzialania i trwalosci pra¬ cy mechanizmu kazdej przekladni ciernej.Innym sposobem eliminowania luzów w stosowa¬ nych dotychczas przekladniach tego rodzaju jest bardzo dokladne szlifowanie wewnetrznych scianek cylindrycznych otworów jarzma w celu doboru op¬ tymalnych luzów kul obiegowych, które ze wzgle¬ du na suwliwo _ obrotowe pasowanie, musza po¬ siadac niewielkie luzy funkcjonalne, bedace zró¬ dlem powstawania martwych ruchów przekladni.Te znane metody eliminowania luzów w dotych¬ czas stosowanych przekladniach tego rodzaju, ze wzgledu na drobne niedokladnosci glównie wyko¬ nawcze, które praktycznie nie sa do unikniecia przy wprowadzaniu dodatkowych elementów jak równiez nawet przy bardzo dokladnym szlifowaniu, sa niewystarczajace i z tych powodów obecnie zna¬ ne obiegowe przekladnie cierne nie znajduja za¬ stosowania w przyrzadach o najwyzszej precyzji 581453 58145 4 dzialania mechanizmów, na przyklad do mikrosko¬ pów przeznaczonych do prac badawczych.Celem wynalazku jest przystosowanie obiegowej przekladni ciernej do wymagan stawianych mecha¬ nizmom o wysokiej precyzji dzialania, przez wyeli¬ minowanie luzów z mechanizmu przekladni. Cel ten zostal osiagniety przez 'umieszczenie sprezyny plas¬ kiej pomiedzy nakretka a pierscieniem przesuw¬ nym z lozyskiem i jarzmem, przy czym sprezyna plaska dociska ikule obiegowe za pomoca jarzma do biezni oporowej i walka.W odmianie wykonania wynalazku jarzmo zao¬ patrzone jest w sprezyste scianki, w których znaj. duja sie otwory o srednicach mniejszych od sred¬ nic kul obiegowych powodujace zacisniecie kul obiegowych na wale mechanizmu w wyniku spre¬ zystego dzialania scianek jarzma w kierunku pro¬ stopadlym do walu mechanizmu.W wyniku zastosowania wynalazku powstaje mo¬ zliwosc budowy mechanizmów o latwej technologii wykonania elementów i ich montazu, przeznaczo¬ nych do przyrzadów o wysokiej precyzji dzialania.Konstrukcja wedlug wynalazku zapewnia samo¬ czynne kasowanie luzów kul obiegowych przy obu- kierunkowym dzialaniu przekladni bez konieczno¬ sci stosowania dodatkowych elementów mechani¬ zmu, jak równiez wyeliminowana zostaje koniecz¬ nosc dokladnego szlifowania otworów przy paso¬ waniu kul w gniazdach jarzma oraz wplyw warun¬ ków wspólosiowosci elementów obrotowych na pra¬ ce przekladni. * Przedmiot wynalazku jest przedstawiony na przykladach wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia przekrój wzdluzny, a fig. 2 — odmiane w przekroju wzdluznym.Przekladnia wedlug wynalazku przedstawiona na fig. 1 wyposazona jest w sprezyne plaska 1, dziala¬ jaca na prostopadla do walka 7 mechanizmu pla¬ szczyzne pierscienia przesuwnego 2, docisnietego przez lozysko 3 do scianki jarzma 4. Sprezyna pla¬ ska 1 jest elementem zaciskowym kul obiegowych 5, opartych o bieznie oporowa 6 i walek 7 mecha¬ nizmu, na którym znajduje sie pokretlo 8 umozli¬ wiajace, dokonanie obrotu. Mechanizm umieszczony jest w obudowie 9.Samoczynne kasowanie luzów kul obiegowych 5 nastepuje spod dzialaniem nacisku sprezyny plaskiej 1 pomiedzy sciankami jarzma 4, biezni oporowej 6 i walka 7 mechanizmu przenoszac jednoczesnie sile wywolujaca zacisk elementów w celu umozliwienia ciernej wspólpracy mechanizmu.Odmiana przekladni wedlug wynalazku, przed¬ stawiona na fig. 2 sklada sie z jarzma 11, w któ¬ rego sciankach 12 znajduja sie otwory o srednicach mniejszych od srednic zaciskanych w nich kul obie¬ gowych 5, opartych na wale 7 mechanizmu, na któ¬ rym znajduje sie pokretlo 8.Kasowanie luzów kul obiegowych 5 nastepuje w wyniku sprezystego dzialania scianek 12 jarzma 11 w kierunku prostopadlym do walu 7 mechanizmu, co powoduje zaciskanie kul obiegowych 5 w otwo¬ rach scianek 12 i wywoluje sile umozliwiajaca wspólprace cierna mechanizmu.W obydwu przykladach wykonania, przedstawio¬ nych na rysunku, za pomoca pokretla 8 dokonuje sie obrotu walu mechanizmu, przenoszacego ruch poprzez elementy mechanizmu na element napedza¬ ny, na przyklad na kólko zebate, dzialajace na ze¬ batke przesuwajaca stolik mikroskopu. PL