Opublikowano: , 30.VL1969 57484 KI. 21 c, 59/10 MKP UKD H02p C/|M Twórca wynalazku: inz. Gerd Fleischer Wlasciciel patentu: VEB Dentaltecbnik Potsdam, Poczdam (Niemiecka Republika Demokratyczna) Uklad polaczen do regulacji predkosci obrotowej szeregowych silników komutatorowych, zwlaszcza uniwersalnych silników •4o wiertarek dentystycznych Przedmiotem wynalazku jest uklad polaczen, przeznaczony ido regulacji predkosci obrotowej sze¬ regowych silników komutatorowych, zwlaszcza uni¬ wersalnych silników do wiertarek dentystycznych, które sa zasilane ze zródla napiecia przemiennego.Znana jest juz regulacja (predkosci obrotowej szeregowych silników komutatorowych, które w dal¬ szej tresci niniejszego opisu ibeda nazywane w skró¬ ceniu silnikami szeregowymi i— (badz przez zmiane napiecia roboczego za pomoca transformatora re¬ gulacyjnego, ewentualnie za pomoca oporników sze¬ regowych, Ibadz tez przez rozgalezienie pradu w ob¬ wodzie itwornika lub w obwodzie wzbudzenia za pomoca równoleglego wlaczenia opornosci czynnych do uzwojenia twornika lub uzwojenia wzbudzenia silnika szeregowego.Podczas igdy w pierwszym przypadku oddawany przez szeregowy silnik moment obrotowy znacznie maleje (przy zmniejszaniu sie predkosci obrotowej, a to wskutek zmniejszania sie natezenia pradu ro- bocznego wraz ze zmniejszeniem sie napiecia robo¬ czego, to w drugim przypadku przy wszystkich predkosciach obrotowych oddawane sa* przez silnik wymagane momenty obrotowe, gdyz wskutek rów¬ noleglego ukladu, natezenie fcradu roboczego wzra¬ sta w miare zmniejszania sie predkosci obrotowej silnika szeregowego.Znane sa równiez (uklady (polaczen, które skla¬ daja |sie z oporników szeregowych i równoleglych.A zatem we wszystkich ^przypadkach, w których 15 20 25 30 równiez przy malej predkosci oibrotowej wyma¬ gany (jest uzyteczny moment obrotowy jprzy zada¬ nej ipredkosci obrotowej, znane (dotychczas uklady sa wykonywane wedlug zasady równoleglego lub szeregowo-równoleglego ukladu jpolaczen.Wspomniane uklady jmaja ijednakze takie istotne wady, ze przez oporniki czynne (przeplywa znaczna czesc jpradu roboczego, a zatem knusza one imiec tak iduze wymiary, (ze ograniczone sa mozliwosci umieszczania tych oporników na [przyklad w urza¬ dzeniach rzedu wielkosci wiertarek dentystycznych.Odpowiednio ido wartosci opornosci czynnej, prze¬ waznie zmienianej skokami za pomoca lacznika, równiez predkosc obrotowa silnika szeregowego jest zmieniana skokami.Poza tym, wskutek znacznie wzrastajacego nieraz natezenia Ipradu Iroboczego, podczas regulacji [pred¬ kosci obrotowej dochodzi do zwiekszonego obcia¬ zenia pradowego uzwojenia silnika, nie wlaczonego do ukladu równolegle polaczonych oporników, co równoznaczne (jest ze wzrostem temperatury tego uzwojenia.Wraz z wymienionym (juz wyzej iduzym obcia¬ zeniem wlaczanych oporników 'sterowniczych, przy tego rodzaju ukladzie (polaczen (silnik szeregowy moze |byc wlaczany tylko ina krótkie okresy czasu, jezeli nie zastosuje sie dodatkowych srodków tech¬ nicznych, takich jak zwiekszenie wymiarów sil¬ nika szeregowego i pego opornosci czynnych albo tez intensywniejsze chlodzenie. 5748457484 W innym | równiez znanym ukladzie regulacji predkosci obrotowej usilowano usunac wyzej wy¬ mienione wady w ten sposób, ze równolegle opor¬ niki zastapiono uzwojeniem mocy wzmacniacza magnetyczniego.Dzieki terrfu], zgodnie zadzialaniem, wzmacniacza magnetycznego, plynacy równolegle przez uzwoje¬ nie mocy 'prad moze ;byc w sjposób ciagly zmie¬ niany za pomoca malego przyrzadu sterowniczego, który moze |byc umieszczony w dowolnym dogod¬ nym Imiejscu, a za tym stosujac uklad równolegly v do Uzwojenia twornika, predkosc obrotowa silnika szeregowego moze byc nastawiana w 'sposób ciagly w granicach od minimalnej 'predkosci obrotowej, wynoszacej okolo 1200 óbr./min., do maksymalnej predkosci obrotowej Ibiegu [jalowego, albo przy sto¬ sowaniu ukladu równoleglego do uzwojenia wzbu¬ dzenia predkosc obrotowa (moze |byc (nastawiana po¬ wyzej maksymalnej predkosci obrotowej biegu ja¬ lowego. © Takze w tym ukladzie wystepuje (duze natezenie pradów roboczych, które juz przy biegu jalowym silnika szeregowego musza przeplywac przez uzwo¬ jenie mocy oraz tak 'jak poprzednio, (przez nie wla¬ czone uzwojenie silnika do ukladu równolegle po¬ laczonych oporników. jW 'tym przypadku istnieja równiez niepozadane ograniczenia przy konstruk¬ cyjnym rozwiazaniu sterowanego silnika szerego¬ wego, gdyz zapotrzebowanie [miejsca dla tego ro¬ dzaju ukladu jest stosunkowo duze, a znaczne ob¬ ciazenie pradowe wymaga (badz intensywnego chlo¬ dzenia silnika szeregowego, (badz wiekszych wy¬ miarów tego silnika, badz tez krótkich okresów jego wlaczania, zarówno przy biegu jalowym jak i |pod obciazeniem. ( Stwarza to duze niedogodnosci !dla wlasciwej re¬ gulacji silników szeregowych w wykonaniu calko¬ wicie zamknietym i ^przydatnych ido ipracy ciaglej, tak jak to sie zdarza na (przyklad w dentystycznej pracy laboratoryjnej, gdyz tak jak i poprzednio wymaga niepozadanego zwiekszania wymiarów, a co za tym idzie, wyzszej ceny silników szerego¬ wych o regulowanej predkosci obrotowej lub tez ograniczenia ich zastosowania.Przy tego rodzaju regulacji równiez pozostaje nadal wada polegajaca na. niemozliwosci zmniej¬ szania predkosci obrotowej w sposób ciagly az do^ zera przy calkowitym 'pozbawieniu pradu silnika, który zarówno ze wzgledów [konstrukcyjnych jjak i ze wzgledów techniki obslugi podlega licznym niepozadanym ograniczeniom. Odlaczanie silnika od sieci przy tym ukladzie regulacji tak jak i po¬ przednio imusi odbywac sie poprzez osobny lacz¬ nik. Nastawianie w sposób pagly predkosci obro¬ towej od wartosci mniejszej od maksymalnej pred¬ kosci obrotowej biegu jalowego, az do wartosci wiekszej od maksymalnej predkosci obrotowej bie¬ gu jalowego, nie jest mozliwe, gdyz zawsze trzeba wówczas przelaczac uzwojenie mocy wzmacniacza magnetycznego z polaczenia równoleglego do uzwo¬ jenia twornika na polaczenie równolegle do uzwo¬ jenia wzbudzenia.Wreszcie znany jest jeszcze jeden uklad pola¬ czen, przeznaczony do regulacji predkosci obroto¬ wej silników szeregowych, stosowany przede wszyst¬ kim do silników, które napedzaja imaszyny kra- 25 wieckie. Silniki te jednak musza wprawdzie odzna¬ czac sie duza latwoscia regulacji predkosci obro¬ towej, natomiast nie musza miec specjalnie duzych rezerw obciazenia przy nastawionej predkosci obro- 5 towej. . ¦ . "( (- W tego rodzaju ukladzie polaczen silnik szere¬ gowy 'jest zasilany poprzez sterowany prostownik bezposrednio z sieci pradu przemiennego, przy czym iza pomoca równiez bezposrednio do sieci 10 pradu przemiennego przylaczonego 'potencjometru otrzymuje sie sterownicze napiecie jako .wartosc zadana i jest ono w taki isposób doprowadzone do obwodu sterowniczego prostownika, (ze zostaje ono przylaczone w przeciwnym kierunku do kie- ig runku napiecia powstajacego w tworniku silnika szeregowego, a wiec pozostajaca róznica napiec dziala ,jako napiecie sterownicze.W tego rodzaju ukladzie mozliwe jest nastawia¬ nie w sposób ciagly predkosci obrotowej w sze- M rokim zakresie, (bez nadmiernego przy tym obcia¬ zenia pradowego twornika lub uzwojenia wzbu¬ dzenia. (Glówna wada tego ukladu, w którym znana zasada regulowania napiecia twornika boczniko¬ wych silników pradu stalego, przeniesiona na sil¬ nik szeregowy, polega na tym, ze wykorzystywana do porównywania z napieciem zadanym wartosc napiecia twornika, [przy (Obciazeniu znacznie sie zmienia przez czynny spadek napiecia na uzwoje¬ niu twornika, powodowany zwiekszaniem sie na- 30 tezenia pradu silnika szeregowego przez co napie¬ cie twornika nie jje&t proporcjonalne do predkosci obrotowej.Przy bezposrednim wlaczeniu uzwojenia twor¬ nika clo obwodu regulacji cale napiecie twornika wchodzi ,do regulacji jako i wartosc rzeczywista.W jstocie to {napiecie twornika sklada sie z pro¬ porcjonalnej do predkosci obrotowej sily przeciw- elektromotorycznej indukowanej w uzwojeniu twor¬ nika przez obracanie sie tego twornika w polu magnetycznym, wytworzonym przez prad wzbudze- 40 nia, oraz z czynnego spadku napiecia, który istnieje w uzwojeniu twornika i jest proporcjonalny do pradu twornika.W wyniku tego wypadkowe napiecie twornika wykorzystywane ijakó wartosc rzeczywista propor- 45 cjonalna do predkosci obrotowej {jest stale znie¬ ksztalcana, i to tym (bardziej iproporcjonalnie do predkosci obrotowej im wiekszy jest udzial sily przeciwelektromotorycznej w stosunku do czynne¬ go spadku napiecia. 50 W tym znanym ukladzie, w okresie gdy stero¬ wany prostownik nie przewodzi, zostaje przerwany przeplyw pradu przez twornik, p, poniewaz w sil¬ nikach szeregowych ten sam Iprad przeplywa rów¬ niez przez uzwojenie wzbudzenia, wiec jednocze- 55 snie zostaje przerwany równiez prad wzbudzenia, tj. przerwane zostaje wzbudzenie silnika. Wynika stad, jze w tym znanym Ukladzie, w okresie (gdy sterowany prostownik nie przewodzi, tj. przy przer¬ wanym przeplywie pradu przez twornik, nie jest 60 indukowana sila przeciwelektromotoryczna, a tym samym |nie moze |byc wytworzone napiecie pro¬ porcjonalne do predkosci obrotowej.Dopiero gdy znów plynie prad przez twornik, a tym samym równiez przeplywa prad wzbudze- 65 nia, sila przeciwelektromotoryczna jest znów in- 3557484 6 dukowana, ale wówczas jednoczesnie zaczyna dzia¬ lac czynny spadek napiecia, który powoduje, ze napiecie nie jest proporcjonalne do predkosci obro¬ towej. Specjalnie niekorzystnym istaje isie ten sto¬ sunek przy malej predkosci Obrotowej, przy któ¬ rej sila przeciwelektramotoryczna jest bardzo mala.Nie ma tu mozliwosci oddzialywania na stopien regulacji predkosci obrotowej, a tym samym na stabilizacje tej predkosci przy obciazeniu. Przede wszystkim przy bardzo (malej predkosci obrotowej nie mozna uzyskac niezbednych przy tym duzych momentów obrotowych, (gdyz potrzelbne w tym celu zwiekszenie natezenia |pradu silnika jednoczesnie powoduje, ze napiecie twornika nie jest propor¬ cjonalne do predkosci obrotowej i przez to znów pogarsza regulacje. .A wiec w tym znanym ukladzie jest wprawdzie mozliwa regulacja predkosci obrotowej, ale nie ma mozliwosci wystarczajacej regulacji predkosci obro¬ towej przy róznym obciazeniu, w szerokim zakre¬ sie tej predkosci, jak to jest na przyklad potrzebne w dentystycznych wiertarkach i innym sprzecie laboratoryjnym.Odcinanie czesci zakresu predkosci obrotowej za pomoca przelaczania, w celu rozszerzenia pozosta¬ lego zakresu predkosci obrotowej, nie jest w tym znanym ukladzie równiez przewidziane. Tego ro¬ dzaju rozwiazanie byloby jednakze korzystne "dla dentysty, gdyz w pozostalym zakresie predkosci obrotowej moze on jeszcze bardziej dokladnie na¬ stawiac potrzebna mu predkosc obrotowa. Dotyczy to zwlaszcza malej predkosci obrotowej. ! Dla uzytkowania sprzetu dentystycznego jest poza tym niekorzystne istniejace w znanym ukladzie galwaniczne polaczenie elementów ukladu regula¬ cji z siecia, z czego wynikaja zwiekszone wyma¬ gania odnosnie izolowania ochronnego przed po¬ razeniem.Celem wynalazku jest stworzenie nieskompliko¬ wanego ukladu polaczen, który umozliwialby z du¬ za dokladnoscia zarówno regulacje |predkosci obro¬ towej w sposób ciagly, jak i uzaleznione od obcia¬ zenia regulowanie predkosci obrotowej szerego¬ wych silników komutatorowych w szerokim za¬ kresie odpowiadajacym wszystkim wymaganiom wiertarek dentystycznych i innego sprzetu labora¬ toryjnego.Zadaniem wynalazku jest w szczególnosci stwo¬ rzenie nieskomplikowanego ukladu polaczen, prze¬ znaczonego dla silnika szeregowego, zasilanego po¬ przez sterowany prostownik ze zródla pradu prze¬ miennego, który to uklad przy uzyciu napiecia twornika silnika szeregowego jako wartosci rze¬ czywistej umozliwialby i uzyskanie wystarczajacej proporcjonalnosci wartosci tego napiecia do pred¬ kosci obrotowej w szerokim zakresie tej predkosci równiez przy bardzo malych predkosciach obroto¬ wych — a ponadto umozliwialby uzyskanie wyso¬ kiego stopnia stabilizacji predkosci obrotowej po¬ mimo duzego obciazenia. Oprócz tego uklad musi zapewnic mozliwosc oddzialywania na ten stopien stabilizacji oraz mozliwosc czesciowego zwieksze¬ nia zakresu predkosci Obrotowej w celu latwiej¬ szego nastawiania wymaganej jej wartosci.Zadanie to zostalo w ten sposób rozwiazane, ze silnik szeregowy, który ma uzwojenie wzbudzenia 25 i uzwojenie twornika wlaczone w obwód pradu obciazeniowego sterowanego prostownika, który jest zasilany ze zródla napiecia przemiennego i któ¬ rego uzwojenie twornika jest tak wlaczone do ste- 5 rowniczego obwodu sterowanego prostownika, ze wartosc rzeczywista napiecia twornika steruje tym obwodem.Uklad wedlug wynalazku jest zaopatrzony w je¬ den lub kilka ^liesterowartych prostowników, które io za pomoca lacznika moga ibyc wedlug zyczenia wy¬ laczane lub zalaczane równolegle do uzwojenia wzbudzenia, w kierunku przeplywu przeciwnym do kierunku przeplywu pradu wyznaczanego przez ste¬ rowany prostownik, i które uzyskiwane ze zródla 15 napiecia przemiennego dodatkowe napiecie wypro¬ stowane doprowadzaja do uzwojenia wzbudzenia silnika szeregowego. Zgodnie z wynalazkiem niesterowany prostownik wlaczony do uzwojenia wzbudzenia równolegle, 20 a przeciwnie do kierunku przeplywu pradu wy¬ znaczonego przez sterowany prostownik, wskutek swojej zaleznosci od Ibiegunowosci stanowi dla pradu roboczego silnika szeregowego tak duza opornosc, ze praktycznie nie nastepuje Izadne roz¬ galezienie pradu. Podczas pólokresu, przy którym sterowany prostownik jest otwarty, wlaczony rów¬ nolegle prostownik |nie dziala. : Jego zadaniem jest raczej zwiekszanie natezenia pradu wzbudzenia silnika szeregowego w sensie wzmocnienia strumienia wzbudzenia, bez zwiek¬ szenia jednakze natezenia pradu twornika. Odby¬ wa sie to dzieki temu, ze niesterowany prostownik, w okresach kiedy sterowany prostownik nie prze¬ wodzi dopuszcza wyrównanie istniejacego na uzwo¬ jeniu wzbudzenia indukcyjnego napiecia o prze¬ ciwnej biegunowosci poprzez swa jniskoomowa opor¬ nosc, a zatem podczas okresu gdy sterowany pro¬ stownik nie przewodzi moze przeplywac dodatko¬ wy prad wzbudzenia w kierunku [niezbednym dla utrzymania strumienia wzlbudzenia. j i Tego rodzaju dzialanie równolegle zalaczonego prostownika ma zasadnicze znaczenie dla jakosci stabilizacji predkosci obrotowej poprzez regulowa¬ nie napiecia twornika przy bezposrednim wlaczeniu uzwojenia tego twornika do jsterowniczego obwodu pradowego prostownika, który steruje pradem sil¬ nika szeregowego. iW ukladzie polaczen wedlug wynalazku iwraz z przerwaniem pradu twornika zostaje wyzwalany dodatkowy prad uzwojenia, któ¬ ry plynie poprzez równolegle wlaczony do uzwo- 50 jenia wzbudzenia prostownik, i wskutek tego za¬ chowane zostaje wzbudzenie silnika tak, ze rów¬ niez fcrzy pozbawionym pradu uzwojeniu twornika moze byc indukowana proporcjonalna do predko¬ sci obrotowej sila przeciwelektromotoryczna. 55 Poniewaz przy pozbawionym pradu uzwojeniu twornika lnie wystepuje czynny spadek napiecia, wiec powstaje wskutek tego podwyzszenie udzialu sily Iprzeciweiektromotorycznej w stosunku do czyn¬ nego spadku napiecia na wypadkowym napieciu 60 twornika, które jako wartosc rzeczywista stoso¬ wane jest do stabilizacji predkosci obrotowej. Ja^ kosc stabilizacji predkosci obrotowej w takim ukla¬ dzie wzrasta zdecydowanie, i i Przede wszystkim w zakresie malych predkosci 65 obrotowych przy obciazeniu (silnika szeregowego57484 znacznie wzrasta udzial czynnego spadku napiecia w tworniku tak, ze wówczas specjalnie duze zna¬ czenie ima podwyzszenie sily przeciwelektromoto- rycznej w okresie gdy sterowany prostownik nie przewodzi.Opisane wyzej dzialanie wzrostu sily elektromo¬ torycznej zostaje jeszcze spotegowane, jezeli do zachowania stalego wzbudzenia silnika (w okresie gdy sterowany prostownik nie przewodzi bedzie wykorzystany nie tylko prad wyrównawczy, wy¬ wolany we wzbudzeniu przez napiecie indukcyjne, ale równiez prad, który jest doprowadzany z osob¬ nego zródla fcradu przemiennego i którego nate¬ zenie moze byc okreslone przez wybrane zródlo napiecia.* Ten prad moze byc przy tym w taki sposób do¬ prowadzony, ze równiez podczas okresu nieprze- wodzenia sterowanego prostownika przeplywa przez uzwojenie wzbudzenia silnika. Poniewaz nie trafia on jdo twomika, wiec przyczynia sie on zatem do podwyzszenia udzialu sily przeciwelektromotorycz- nej w tworniku w stosunku do czynnego spadku napiecia, i W [przeciwienstwie do znanych ukladów regula¬ cji, za pomoca ukladu wedlug wynalazku mozna znacznie obciazyc silnik [przy dobrej stabilizacji regulowanej w szerokim zakresie predkosci obro¬ towej silników szeregowych, równiez przy bardzo malej predkosci obrotowej, wynoszacej pareset obrotów na minute. jTa okolicznosc ma duze zna¬ czenie (przy regulacji predkosci obrotowej denty¬ stycznych wiertarek i sprzetu laboratoryjnego.Poza tym Istopien stabilizacji predkosci obroto¬ wej «w calym ich zakresie jest wiekszy (niz w zna¬ nych ukladach tego rodzaju.Dzieki temu, ze "przy Wlaczaniu prostownika rów¬ nolegle do uzwojenia wzbudzenia nastepuje jedno¬ czesnie odcinanie górnego zakresu predkosci obro¬ towych, zwieksza sie pozostaly zakres predkosci obrotowych, wskutek czego ulatwione zostaje do¬ kladne nastawienie wymaganej ich wartosci.Za pomoca dowolnego podlaczania calego ukladu prostowniczego do wzbudzenia silnika szeregowego lub tez tylko prostownika od strony napiecia prze¬ miennego, przy zastosowaniu dodatkowego napiecia stalego albo zmieniania tego napiecia, mozna w nie¬ skomplikowany sposób wplywac na stopien stabi¬ lizacji predkosci obrotowej, a takze na odcinanie czesci zakresu tej predkosci i zwiekszanie pozór stalego jej zakresu. | j Uklad wedlug wynalazku zostanie ponizej szcze¬ gólowo opisany na przykladzie jego wykonania, pokazanym schematycznie na rysunku. j Uzwojenie 1 itwornika silnika komutatorowego i uzwojenie wzbudzenia 2 sa przylaczone do zródla 4 pradu przemiennego poprzez tyratron 3 tak, ze twornik silnika polaczony jest z katoda tyratro¬ nu 3. Jednoczesnie ze zródlem 4 pradu przemien¬ nego polaczone jest pierwotne uzwojenie 5 trans¬ formatora, którego uzwojenie wtórne 0 dostarcza napiecia {zarzenia dla tyratronu 13. ¦ i i ' Obwód siatki tyratronu 3 sklada sie z uzwojenia 1 twomika, ukladu mostkowego, polaczonego z uzwojeniem wtórnym 7 transformatora poprzez prostownik 8 i kondensator 9, skladajacego sie z opornosci czynnych 10, 11 i z potencjometru 12, dzialajacego jako przyrzad regulujacy predkosc Obrotowa silnika i dostarczajacego napiecie steruja-" ce zmieniajace sie od ujemnych do dodatnich war¬ tosci, konieczne dla nastawienia wartosci zadanej, 5 regulatora fazy wlaczonego poprzez uzwojenie wtór¬ ne 13 z odczepem srodkowym, który jest utworzo¬ ny z opornosci czynnej 14 i kondensatora 15 i do¬ starcza stale, przesuniete w fazie o okolo 90° w stosunku do napiecia anodowego, przemienne na- 10 piecie siatki, oraz z opornosci czynnej 16 sluza¬ cej do ograniczania pradu siatki.Niesterowany prostownik, stanowiacy germano¬ wy prostownik plytkowy 17 poprzez jednobieguno- wy lacznik 18 jest wlaczony równolegle do uzwo- 15 jenia wzbudzenia 2 w kierunku przeciwnym do wyznaczonego przez tyratron kierunku przeplywu pradu. Jezeli lacznik 18 zostaje zamkniety, to wskutek indukcyjnego charakteru uzwojenia wzbu¬ dzenia 2 w [polaczeniu z prostownikiem 17, naste¬ puje przedluzenie czasu trwania przeplywu pradu w uzwojeniu 2 ponad czas trwania, wyznaczony przez zaplon tyratronu 3, wskutek czego zmniej¬ szona zostaje pulsacja pradu wzbudzenia i wzmoc¬ niony zostaje strumien wzbudzenia. 25 Zwiazane jest z tym wprawdzie z jednej strony zmniejszenie maksymalnej predkosci obrotowej biegu jalowego silnika, ale z drugiej strony przy obciazeniu nastepuje polepszenie stosunku war¬ tosci sily przeciwelektromotorycznej do czynne- 30 go spadku napiecia na uzwojeniu 1 twomika co powoduje, ze predkosc obrotowa silnika jest pro¬ porcjonalna do napiecia twomika i daje dobra stabilizacje predkosci obrotów w calym ich za¬ kresie.Przy zamknietym laczniku 18 mozna zatem w sposób ciagly regulowac predkosc obrotowa w za¬ wezonym zakresie w porównaniu z zakresem w ukladzie polaczen przy otwartym laczniku 18, wy¬ noszacym powyzej 75% maksymalnej predkosci obrotowej biegu jalowego silnika, przy czym jed- 40 noczesnie przy kazdej predkosci obrotowej, na podstawie poprawionej wartosci rzeczywistej na¬ piecia twomika regulowanie tego napiecia calko¬ wicie zapewnia wymagana niezalezna od obciaze¬ nia stabilizacje predkosci obrotowej.Zmieniona wskutek momentu obciazeniowego predkosc obrotowa .powoduje w znany sposób zmiane sily. przeciwelektromotorycznej twomika.Za pomoca rozwiazania wedlug wynalazku powsta¬ je wystarczajace proporcjonalne do predkosci ob- 50 rotowej odchylenie wartosci rzeczywistej napiecia twomika, które odbiega od nastawionej na po¬ tencjometrze 12 wartosci zadanej. Powstala rózni- " ca napiec jest w taki sposób wlaczona na siatke tyratronu 3, ze powoduje ona przestawienie okresu 55 czasu w którym tyratron nie przewodzi, pod¬ czas którego to okresu czasu nastepuje wyrówna¬ nie odchylenia predkosci obrotowej za pomoca zwiekszenia napiecia roboczego.Potencjometr 12 moze byc w taki sposób sprzeg- 60 niety z lacznikiem 18, ze wylacza on ten lacznik w swym górnym i dolnym polozeniu krancowym.Mozna równiez zamiast niesterowanego prostow¬ nika wlaczonego równolegle do wzudzenia, dopro¬ wadzac dodatkowe napiecie wzbudzenia póbiera- 65 ne z dodatkowego zródla napiecia. Za pomoca do- 459 wolnego odlaczania od wzbudzenia calego ukladu prostowniczego, albo tylko prostownika wlaczone¬ go po stronie napiecia przemiennego, albo tez za pomoca przestawiania sterownego prostownika, mozna ograniczac maksymalna wartosc predkosci obrotowej i wplywac na stopien jej stabilizacji. PL