Pierwszenstwo: 05.IV.1965 Opublikowano: 31.V.1969 Niemiecka Republika Federalna 57457 KI. 42 k, 7/05 MKP G 01 1 j/l/! Twórca wynalazku: Georg Wiggermann Wlasciciel patentu: Reiners und Wiggermann, Kressbronn (Niemiecka Republika Federalna) Hydrostatyczne urzadzenie do pomiaru momentu obrotowego Wynalazek dotyczy hydrostatycznego urzadzenia do pomiaru momentu obrotowego, w którym dwa wspólosiowo i obrotowo jeden wewnatrz drugiego ulozyskowane obrotowe elementy sa ze soba pola¬ czone poprzez hydrostatyczny uklad wypierajacy tak, ze nie obracaja sie wzgledem siebie i jako calosc tworza sprzeglo, które po wbudowaniu na przyklad do ukladu napedowego, transmisji, prze¬ kladni zebatej, zezwala na ciagla obserwacje wzglednie rejestracje momentu obrotowego, dzia¬ lajacego w ukladzie napedowym, za pomoca zain¬ stalowanego na stale miernika cisnienia lub reje¬ stratora cisnienia.Zasada pomiaru za pomoca urzadzenia wedlug wynalazku jest bardzo korzystna w porównaniu z innymi, na przyklad z zasada elektrycznych przyrzadów do pomiaru momentu obrotowego. Za¬ pewnia ona bowiem stale jednakowa, duza czu¬ losc dzialania i dokladnosc pomiaru oraz propor¬ cjonalnosc cisnienia pomiarowego do momentu obrotowego, a przez to prostote aparatów pomia¬ rowych i rejestracyjnych, niewrazliwosc na wplywy temperaturowe i atmosferyczne, latwy montaz, demontaz i konserwacje nawet przez nie- wyszkolony personel.Jezeli mimo tych zalet, hydrostatyczne urzatfze- nia do pomiaru momentu obrotowego nie znalazly dotad w praktyce oczekiwanego rozpowszechnie¬ nia, to mozna to wytlumaczyc tylko tym, ze zna¬ ne wykonania podobnych urzadzen wykazuja oprócz wymienionych zalet takze pewne wady, polegajace glównie na niekorzystnych wymiarach i wysokich kosztach produkcji.Dlatego, w celu zmniejszenia wymiarów takiego urzadzenia zaproponowano, aby wewnetrzny ele¬ ment obrotowy, zwany w dalszym ciagu „tarcza skrzydelkowa", wyposazyc w nawiercona piaste tak, ze zbedny jest kolnierz posredniczacy, po¬ trzebny w przeciwnym razie do polaczenia, a sa¬ mo sprzeglo pomiarowe mozna nasadzic wprost na walek.Takie uksztaltowanie spowodowalo wprawdzie znaczne skrócenie potrzebnej dla montazu prze¬ strzeni w kierunku osi, lecz spowodowalo tez kilka wad. I tak na przyklad duza ilosc wzdluz¬ nych nawiercen sciany piasty powoduje znaczne pogrubienie tej sciany, a tym samym szkodliwe z punktu widzenia wymaganych malych wymia¬ rów montazowych, zwiekszenie zewnetrznej sred¬ nicy sprzegla pomiarowego.Tarcza skrzydelkowa z piasta jest szczególnie niekorzystna dla uniwersalnosci zastosowan i ko¬ sztów produkcji. Uniemozliwia ona mianowicie 25 racjonalna, a tym samym tania seryjna produk¬ cje, poniewaz dla kazdego zamówienia z osobna trzeba dostosowac otwór montazowy piasty, do istniejacych warunków, a to jest mozliwe tylko w toku procesu produkcyjnego tarczy skrzydelko- 30 wej. W praktyce, wynika stad stosowanie produk- 10 15 20 574573 cji jednostkowej z niepozadanymi dlugimi termi¬ nami dostawy i wysokimi kosztami.Zwarta konstrukcje sprzegla pomiarowego o ma¬ lej srednicy zewnetrznej, do której sie dazy, moz¬ na uzyskac przez stosowanie mozliwie cienkoscien¬ nej piasty, a przede wszystkim jednak takze przez mozliwie duza ilosc skrzydelek. Wówczas jednak rosnie odpowiednio potrzebna dla komór skrzydel¬ kowych ilosc oleju. Wówczas tez jest mozliwe umieszczenie w piascie, oprócz wielu osiowych otworów olejowych, takze ewentualnie potrzebne- * go rowka klinowego tylko wtedy, jezeli piasta jest gruboscienna.Zadaniem wynalazku jest znalezienie takich metod i srodków konstrukcyjnych, które by usu¬ waly wymienione wady. W tym celu zaprojekto¬ wano usytuowanie oddzielnej piasty do tarczy skrzydelkowej jako wymiennej czesci skladowej.Dzieki takiemu rozwiazaniu konstrukcyjnemu mozna pozostale poszczególne elementy urzadzenia pomiarowego produkowac w wiekszej ilosci i przechowywac je w magazynie. Zaprojektowana, jako oddzielna czesc, piaste do tarczy skrzydelko¬ wej, mozna wykonac w wiekszych ilosciach, nie- wykanczajac jej i przechowywac na magazynie.W razie otrzymania zamówienia mozna wtedy w krótkim czasie nadac otworowi piasty wlasciwy ksztalt i wymiary, oraz wbudowac ja do gotowe¬ go urzadzenia pomiarowego.Okazalo sie, ze wykonanie takiej piasty, jako wymiennej czesci skladowej, wiaze sie z trudno¬ sciami konstrukcyjnymi. I tak na przyklad, przy -duzej ilosci skrzydelek jest bardzo trudno stwo¬ rzyc konieczne, dokladnie szczelne polaczenie pia¬ sty z tarcza skrzydelkowa dajace sie przy tym latwo rozlaczac.Dla usuniecia tych niedogodnosci zastosowano wedlug wynalazku, jako wymienna piaste, piaste zebata, której zewnetrzne uzebienie zazebia sie z wewnetrznymi uzebieniem tarczy skrzydelkowej i której luki miedzy zebami sluza oprócz tego jako osiowe przebiegajace kanaliki olejowe dla doprowadzania i odprowadzania strumienia oleju, przeplywajacego przez tarcze skrzydelkowa i ko¬ mory wyporowe.Aby luki miedzyzebne mogly spelnic wyzna¬ czone im zadanie potrzebne jest ich przysloniecie promieniowe. W urzadzeniu wedlug wynalazku odbywa sie to w ten sposób, ze piasta zebata jest otoczona bezposrednio przez tarcze skrzydelkowa i wewnetrzne pierscienie obu lozysk kulkowych, oraz ze elementy te sa, na przyklad za pomoca gwintowanej nakretki, tak scisniete osiowo, ze przez to jest zapewnione dobre prowadzenie i olejoszczelne wzajemnie przyleganie tych czesci.Majace wiele zebów uzebienie piasty jest niskie w kierunku promieniowym, co umozliwia lacznie z brakiem wzdluznych otworów, bardzo cienko¬ scienne wykonanie piasty zebatej, a tym samym najmniejsza mozliwa srednice piasty. Uzebienie takie daje w wyniku, mozliwosc uzyskania poza¬ danego obrotowego polaczenia piasty zebatej, z tarcza skrzydelkowa, przy czym polaczenie to mozna rozlaczyc, a duza ilosc luk miedzyzebnych daje w sumie tak duzy przekrój wypadkowy, ze 4 strumien oleju doprowadzany przez nie i odpro¬ wadzany wystarcza do zaopatrywania dowolnejr dajacej sie zrealizowac, ilosci komór wyporowych, co jest bardzo pozadane z punktu widzenia mozli¬ wie malej srednicy zewnetrznej sprzegla pomia¬ rowego.Mozna w bardzo racjonalny sposób obrobic wstepnie piaste zebata, przy czym tylko jej wne¬ trze nie jest wykonczone oraz mozna zapas takich piast magazynowac, a w razie ich zastosowania potrzebne jest tylko wykonczenie otworu odpo¬ wiednio do warunków zamówienia, co da sie wy¬ konac w krótkim czasie. Zaproponowany sposób doprowadzania oleju przez luki miedzy zebami wymaga bardzo dokladnego wykonania dróg ole¬ jowych.W pierwszym rzedzie musi zostac rozwiazany wspomniany juz wyzej problem olejoszczelnego polaczenia miedzy zebami, a promieniowymi ka- w nalami tarczy skrzydelkowej. Jest na przyklad potrzebne hydrauliczne polaczenie wszystkich luk miedzy zebami °z mniejsza, z reguly iloscia komór wyporowych.W tym celu, wedlug wynalazku, w tarczy skrzy- 25 delkowej, w obszarze kazdego skrzydelka, znaj¬ duje sie jeden promieniowo przebiegajacy otwór doplywowy i drugi, równolegly do niego, lecz przesuniety w kierunku osiowym otwór odplywo¬ wy, przy czym na piascie zebatej, lub na otacza- 30 jacych ja i przylegajacych do tarczy skrzydel¬ kowej elementach konstrukcyjnych, lub tez na samej tarczy skrzydelkowej, zarówno dla doplywu jak i dla odplywu jest wytoczone po jednym pierscieniowym kanale, który z jednej strony 35 laczy hydrauliczne w swym obszarze wszystkie luki miedzy zebami ze soba i równoczesnie z wewnetrznymi wylotami odpowiednio przypo¬ rzadkowanych promieniowych otworów tarczy skrzydelkowej. Znajdujace sie w obszarze promie- 40 niowych kanalów skrzydelka, wpadaja swymi wy¬ lotami w otwory sterownicze, otwarte tylko w blizszej im kazdorazowo powierzchni bocznej skrzydelka.W bocznych scianach obudowy skrzydelek sa 45 wybrane wglebienia, wspólpracujace z otworami sterowniczymi, wywierajace razem z otworami sterowniczymi dzialanie sterujace na hydrauliczne polaczenie miedzy promieniowymi otworami tar¬ czy skrzydelkowej i przyporzadkowanymi im ko¬ so morami wyporowymi. Wedlug wynalazku, tarcza skrzydelkowa ma po dwa promieniowe otwory, przy czym wszystkie wglebienia sciany bocznej przylegajacej do ukladu przenoszacego sluza wy¬ lacznie do sterowania doplywu, a wszystkie wgle- 55 bienia sasiedniej sciany bocznej wylacznie do ste¬ rowania odplywu.Na podstawie takiego podzialu funkcji srodków sterowniczych i polaczonych z nimi promienio¬ wych kanalów mozna stwierdzic, ze lezace po 60 stronie ukladu przenoszacego, promieniowe otwo¬ ry tarczy skrzydelkowej, sluza do doplywu oleju, a wszystkie lezace na odwrotnej stronie tarczy promieniowe otwory sluza do odplywu oleju. Na skutek róznicy cisnien oraz na skutek osliowo nie- 65 zupelnie olejoszczelnego wzajemnego zazebiania57457 -uzebien piasty zebatej i tarczy skrzydelkowej na¬ lezaloby sie liczyc, w kazdej luce miedzy zebami z dlawionym wprawdzie, lecz jedinak niedopu¬ szczalnie wielkim osiowym odchyleniu tarczy, z przeciekaniem oleju ze strony doplywowej na strone odplywowa tarczy skrzydelkowej wzglednie piasty zebatej.Aby zapobiec temu przeciekajacemu strumie¬ niowi, zaprojektowano wedlug wynalazku, mniej wiecej w polowie szerokosci tarczy skrzydelko¬ wej, a w kazdym razie w plaszczyznie przecina¬ jacej os obrotu miedzy obu otworami .promienio¬ wymi par otworów, oraz wokolo piasty zebatej, uszczelnienie zlozone na przyklad z wlozonego do pierscieniowego rowka w uzebieniach i naprezo¬ nego wstepnie w kierunku promieniowym pier¬ scienia samouszczelniajacego o przekroju okrag¬ lym wykonanego z olejoodponnej gumy.Dla unikniecia zaleznosci wyniku pomiaru od ilosci obrotów, doplyw i odplyw oleju z tarczy olejowej odbywa sie na tym samym promieniu w odniesieniu do osi obrotu. Wyznacza go sred¬ nica czól zebów uzebienia tarczy zebatej oraz otaczajace ja czesci konstrukcji, na przyklad wewnetrzne pierscienie biezne lozysk kulkowych.Logicznie biorac, musialoby wiec lozysko przeno¬ szace wykazywac te sama srednice, to znaczy przenosnik musialby slizgac sie po czolach zebów.W praktyce byloby to jednak bardzo nieko¬ rzystne. Ponadto dla zapewnienia olejoszczelnego zakrycia luk miedzy zebami wedlug wynalazku, dociska sie osiowo lozyska kulkowe i tarcze skrzydelkowa, wzglednie wszystkie elementy kon¬ strukcyjne otaczajace bezposrednio piaste zebata, za pomoca gwintowanej tarczy umieszczanej na koncu piasty zebatej, do kolnierza na drugim jej koncu.Wedlug wynalazku, lozysko przenoszace roz¬ wiazano w ten sposób, ze miedzy lozyskiem kul¬ kowym, po stronie przenoszenia tarczy, umie¬ szczono gwintowana panewke lozyskowa z kol¬ nierzem prowadzacym, prowadzona na pozbawio¬ nym uzebienia odcinku piasty zebatej z osadze¬ niem wciskowym i zaopatrzona w uzebienie wew¬ netrzne, o srednicy zewnetrznej równej uzebieniu piasty zebatej, a na obwodzie wytoczono rowek pierscieniowy, którego srednica dna jest mniejsza od zewnetrznej srednicy wewnetrznego uze¬ bienia.Przy takim rozwiazaniu powstaja w lukach, miedzy zebami wewnetrznego uzebienia promie¬ niowego, okienka prostokatne, przez które olej doplywajacy z odpowiedniego wewnetrznego pier¬ scieniowego rowka ukladu przenoszenia do rowka pierscieniowego panewki lozyskowej moze wply¬ wac w luki miedzy zebami wewnetrznego uzebie¬ nia, a stamtad w luki miedzy zebami zewnetrzne¬ go uzebienia piasty zebatej. Tego rodzaju panew¬ ka lozyskowa, umozliwia równiez wykonanie wy¬ maganego osiowego scisniecia wszystkich elemen¬ tów konstrukcyjnych, nasadzonych na piaste ze¬ bata, przenoszac osiowy przesuw tarczy gwinto¬ wanej poprzez nie objete zewnetrznym rowkiem pierscieniowym przekroje wewnetrznego uze¬ bienia.Wedlug wynalazku, sterowanie strumienia od¬ plywowego, odbywa sie poprzez boczne wglebienia, które umozliwiaja znaczne zmniejszenie, potrzeb¬ nego dla sterowania, luzu miedzy tarcza skrzy- 5 delkowa, a obudowa skrzydelek. Ponadto przewi¬ dziana duza ilosc skrzydelek daje w rezultacie odpowiednie zmniejszenie podzialki, a takze stycznej szerokosci luk pomiedzy skrzydelkami.Wynalazek wykorzystuje te okolicznosc dla znacz¬ nego zmniejszenia kosztów produkcji bocznych zaglebien przez uksztaltowanie ich jako nawier¬ canych wglebien o przekroju kolowym. Dotych¬ czas stosowane wyfrezowania w scianach bocz¬ nych, lub na zewnetrznym obwodzie obudowy skrzydelek wydrazenia byly wielokrotnie drozsze.Wedlug wynalazku, hydrostatyczne sprzeglo po¬ miarowe spelnia, na skutek bardzo cienkoscien¬ nej piasty oraz doskonalego prowadzenia oleju, wszystkie warunki dla uzyskania duzej ilosci 20 skrzydelek wzglednie komór wyporowych.Stanowi to pod wzgledem warunków montazo¬ wych najlepsze, mozliwe rozwiazanie konstruk¬ cyjne. To samo odnosi sie i do uniwersalnosci zastosowan, poniewaz wymienna piasta zebata 25 moze byc bez specjalnych kosztów dostosowana do kazdego zapotrzebowania. Wlasciwe sprzeglo pomiarowe mozna produkowac seryjnie w jedno¬ litym wykonaniu, a dopiero przy dostawie wypo¬ sazyc w kazdorazowo przewidziana piaste zebata. 30 Ta prosta konstrukcja nowych elementów kon¬ strukcyjnych moze tak dalece obnizyc koszt pro¬ dukcji hydrostatycznego sprzegla pomiarowego, ze równiez od strony ekonomicznej nic nie prze¬ szkadza pozadanej wszechstronnej stosowalnosci. 35 Urzadzenie wedlug wynalazku jest uwidocznio¬ ne na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia hy¬ drostatyczne sprzeglo pomiarowe w przekroju po¬ dluznym, fig. 2 — widok piasty zebatej, czesciowo w przekroju, fig. 3 — sprzeglo pomiarowe w prze- 40 kroju wzdluz linii A—B na fig. 1, fig. 4 — sprze¬ glo pomiarowe w przekroju wzdluz linii C—D na fig. 1, fig. 5 — panewke lozyskowa, czesciowo w przekroju, a fig. 6 — te sama panewke lozysko¬ wa w przekroju poprzecznym. 45 Na fig. 1, 3 i 4 jest przedstawiona tarcza skrzy¬ delkowa 31, o promieniowo na zewnatrz uksztal¬ towanych skrzydelkach 31a otoczona, z malym lu¬ zem obudowa skrzydelek 32, o promieniowo wew¬ natrz uksztaltowanych skrzydelkach 32a. Skrzy- 50 delka 31a, 32a sa tak wykonane, ze dopuszczaja wzgledny obrót miedzy tarcza skrzydelkowa 31 i obudowa skrzydelek 32, ograniczony wskutek wzajemnego przylegania. Istniejace miedzy skrzy¬ delkami 31a, 32a komory wyporowe 5 zmieniaja 55 przeciwbieznie swoje objetosci pod wplywem skrzydelek 31a.Zebata piasta 33 o zewnetrznym uzebieniu 34 (fig. 1 i fig. 2), jest wprowadzona w wewnetrzne uzebienie 34a tarczy skrzydelkowej 31 i przez to 60 z nia polaczona w sposób staly. Obudowa skrzy¬ delek 32 jest osadzona obrotowo i prowadzona na piascie zebatej 33, za pomoca dwu lozysk kulko¬ wych 3, z zewnetrznymi pierscieniami bieznymi 35 usytuowanymi bezposrednio na czolach zebów 65 zewnetrznego uzebienia 34. Ponadto, na cylin-57457 8 drycznej czesci piasty zebatej 33 jest osadzana pa¬ newka lozyskowa 36.Gwintowana tarcza 37 dociska osiowo: panewke lozyskowa 36, oba wewnetrzne pierscienie biezne 35 i tarcze skrzydelkowa 31, dzieki czemu uzy¬ skuje sie olejoszczelne wzajemne przyleganie oraz mocne osadzenie tych czesci na piascie zebatej 33.Tarcza skrzydelkowa 31 posiada w obszarze kaz¬ dego skrzydelka 3la dwa promieniowe otwory 31b, 31c. Promieniowe otwory 3lb koncza sie wew¬ natrz w wyfrezowaniach 31d, a na zewnatrz w osiowych otworach sterowniczych 31e, które sa otwarte ku lewej powierzchni czolowej tarczy skrzydelkowej 31, podczas gdy promieniowe otwo¬ ry 31c wewnatrz koncza sie w wytoczeniu 31h tarczy skrzydelkowej 31, wzglednie w wytoczeniu 33e piasty zebatej 33, a na zewnatrz w osiowych otworach sterowniczych 3lg, przy czym ,te ostat¬ nie sa otwarte w kierunku prawej powierzchni czolowej tarczy skrzydelkowej 31.Element przekazujacy 38 (fig. 1) jest, za posred¬ nictwem dwu pierscieni slizgowych 39, ulozysko- wany obrotowo w panewce lozyskowej 36 i ma, dla dolaczenia nieruchomego doprowadzenia oleju oraz aparatu mierzacego cisnienie, jeden lub wie¬ cej promieniowych otworów polaczeniowych 40, które wewnatrz wchodza do pierscieniowej ko¬ mory 41 usytuowanej pomiedzy obu pierscieniami slizgowymi 39.Panewka lozyskowa 36 ma na swym obwodzie (fig. 5 i 6) rowek pierscieniowy 36a, pokrywajacy sie z komora 41, a oprócz tego ma wewnetrzne uzebienie 36b, przy czym srednica dna rowka pierscieniowego 36a jest mniejsza od najwiekszej srednicy wewnetrznego uzebienia 36b, tak, ze przecina sie on z wewnetrznym uzebieniem 36b.Dzieki takiemu rozwiazaniu, kazda luka miedzy zebami wewnetrznego uzebienia 36b ma okienko 36c, laczace ja hydraulicznie z rowkiem pierscie¬ niowym 36a. Dla bocznego prowadzenia elemen¬ tu 38, pierscienie slizgowe 39 posiadaja boczne plaszczyzny biezne, prowadzone na tarczy gwin¬ towanej 37, wzglednie na zewnetrznym kolnierzu 36d panewki lozyskowej 36.Piasta zebata 33 (fig. 1 i 2) ma w obszarze swe¬ go zewnetrznego uzebienia 34 rowek pierscienio¬ wy 33b, a tarcza skrzydelkowa 31 ma na prawej stronie wytoczenie 31h, obejmujace czola zebów zewnetrznego uzebienia 34. W rowek pierscienio¬ wy 33b jest wlozony pierscien samouszczelniajacy 4,2 o przekroju okraglym z olejoodpornej gumy i pierscien oporowy 43, wykonany z tworzywa sztucznego lub z metalu. Aby umozliwic wlozenie pierscienia 43 moze on byc podzielony na dwie lub trzy czesci.Dzieki takiemu rozwiazaniu, piasta zebata 33- moze byc tak wprowadzona w tarcze skrzydelko¬ wa 31, ze uzebienie zewnetrzne 34 zazebia sie z lewej strony pierscienia 42, z uzebieniem wew¬ netrznym 34a tarczy skrzydelkowej 31, przy czym samouszczelniajacy pierscien 42 tworzy równocze¬ snie, miedzy piasta zebata 33 i tarcza skrzydelko¬ wa 31, uszczelnienie dla promieniowych otworów 31b i 3lc. Jak dalej opisano na pierscien 42 dzia¬ la, od lewej strony cisnienie oleju, które powo¬ duje wcisniecie tego pierscienia w luki miedzy zebami zebatej piasty 33.Temu zjawisku zapobiega pierscien oporowy 43.W bocznej sciance 32b obudowy szkrzydelek 3£ 5 (fig. 1 i 3) wykonane sa, miedzy skrzydelkami 32a, po dwa wglebienia 32d w ksztalcie dwu okraglych nawiercen, przy czym wglebienia 32d leza wzgle¬ dem osi obrotu sprzegla pomiarowego na tym samym promieniu, co otwory sterownicze 31e. io Takze boczna sciana 32c obudowy skrzydelek 32- ma, pomiedzy skrzydelkami 32a po dwa wspól¬ pracujace z przyporzadkowanymi osiowymi otwo¬ rami sterowniczymi 31g nawiercane wglebienia 32e. 15 Dla hydraulicznego polaczenia obu stron czolo¬ wych tarczy skrzydelkowej 31 ta ostatnia ma wieksza ilosc rozmieszczonych na kole podzialo¬ wym wokól osi obrotu osiowych otworów 31i. Ele¬ ment przekazujacy 38 jest tak uksztaltowany, ze 20 sprzeglo pomiarowe moze pracowac w polozeniu poziomym i pionowym, i ma otwór odplywowy 38a dla dolaczenia nieruchomego t przewodu od¬ plywowego. Obudowa skrzydelek 32 ma, na stro¬ nie przeciwleglej elementu 38 kolnierz dolacze- 25 niowy 2a oraz zamykajaca pokrywe 22, która sta¬ nowi olejoszczelne zamkniecie sprzegla pomiaro¬ wego.Oprócz tego, w pokazanym przykladzie wyko¬ nania piasta zebata 33 ma cylindryczny otwór 30 33c z rowkiem klinowym 33d, do osadzenia kon¬ cówki walka silnika napedowego, przy czym sru¬ ba 33f sluzy do osiowego zamocowania nie nary¬ sowanej koncówki tego walka. 35 Dzialanie urzadzenia wedlug wynalazku jest ni¬ zej opisane. Olej, doprowadzony przez otwór do- laczeniowy 40 do, zasadniczo nieruchomego, ele¬ mentu przekazujacego 38 doplywa poprzez komo¬ re pierscieniowa 41 i rowek pierscieniowy 36a do 40 wszystkich luk miedzy zebami wewnetrznego uze¬ bienia 36b panewki lozyskowej 36 i nastepnie przeplywa przez luki miedzy zebami zewnetrznego uzebienia 34 czesciowo bezposrednio, a czesciowo takze przez laczace hydrauliczne wszystkie luki 45 miedzy zebami wytoczenia 35a, wewnetrznego pierscienia bieznego 35, do promieniowych otwo¬ rów 31b, a stamtad do otworów sterowniczych 31e.W srodkowym polozeniu skrzydelek 3la, pomiedzy skrzydelkami 32a, otwór sterowniczy 31e pokry- 50 wa sie z obu wglebieniami 32d sciany bocznej 32b tak, ze olej przeplywa poprzez te wglebienia do znajdujacych sie po obu stronach skrzydelek 31a pustych komór, majacych dzialanie komór wyporowych 5. W polozeniu srodkowym skrzyde- 55 lek 3la nastepuje równoczesnie polaczenie hy¬ drauliczne z wyporowych komór 5, poprzez wgle¬ bienia 32e do sterowniczych otworów 31g, a stad poprzez promieniowe otwory 3lc, i wytoczenie 33e, w piascie zebatej 33, do znajdujacych sie, po prawej stronie uszczelniajacego pierscienia 42, luk miedzy zebami piasty zebatej 33, przy czym olej przeplywa dalej przez luki miedzy zebami pia¬ sty 33 wzglednie przez wewnetrzny pierscien biez¬ ny 35 lozyska kulkowego, do komory 44. 65 Z tej wydrazonej komory 44 olej przeplywa po-57457 9 przez znajdujace sie z prawej strony lozysko kul¬ kowe 3, osiowe otwory wej strony lozysko kulkowe 3, do wydrazonej ko- « mory ukladu przenoszacego 38 wzglednie do otwo¬ ru odplywowego 38a. Poniewaz opisana droga nie 5 6tawia zazwyczaj strumieniowi oleju wiekszego oporu, nie wystepuje przez to równiez niepozada¬ ne oddzialywanie na cisnienie pomiarowe. Skoro tylko jednak z piasty zebatej 33 na kolnierz do- laczeniowy 2a, lub na odwrót, zostanie przenie- 10 siony moment obrotowy, to wówczas pomiedzy tarcza skrzydelkowa 31 i obudowa skrzydelek 3& wystapi wzgledny obrót, na skutek którego olej doplywajacy poprzez promieniowe otwory 31b wchodzi przede wszystkim do zmniejszajacych sie 15 przy tym objetosciowo komór wyporowych 5, a hydrauliczne polaczenie promieniowych otwo¬ rów 31b ze zwiekszajacymi sie komorami wypo¬ rowymi 5 jest stale coraz to bardziej dlawione.Ten sam wzgledny obrót powoduje, ze wglebie- 20 nia 32e przeciwleglej sciany bocznej 32c (fig. 4), 2. coraz bardziej dlawia hydrauliczne polaczenie zmniejszajacych sie komór wyporowych 5 z pro¬ mieniowymi otworami odplywowymi 31c, przy czym coraz bardziej powiekszaja hydrauliczne po- 25 3 laczenie zwiekszajacych sie komór wyporowych 5 z otworami sterowniczymi 31gr, wzglednie z pro¬ mieniowymi otworami dla przeplywu wstecznego 31c.Wskutek tego, miedzy cisnieniem cieczy podu- 30 szek olejowych w zmniejszajacych sie komorach wyporowych 5, a cisnieniem cieczy w powieksza¬ jacych sie komorach wyporowych 5 wystepuje róznica cisnien proporcjonalna do momentu obro- 4 towego. Spowodowany przez wzgledny obrót pro- 35 ces sterowania doplywu i odplywu z komór wy¬ porowych 5 prowadzi zawsze do takiego stanu, przy którym sila obwodowa wytworzona na skrzydelkach przez cisnienie pomiarowe równo¬ wazy sie z sila obwodowa spowodowana przez moment obrotowy. Kierunek wzglednego obrotu dostosowuje sie do kierunku momentu obrotowe¬ go i dzieki ukladowi zaglebien 32d, 32e, nie ma 5 wplywu na wytworzone cisnienie pomiarowe, wzglednie na sam pomiar. 45 Cisnienie pomiarowe, proporcjonalne do mo¬ mentu obrotowego, wystepuje takze w doprowa¬ dzeniu oleju" a takze w otworach dolaczeniowych " 40 ukladu przenoszacego 38. Zalaczony tu nieru- gQ chomy aparat do pomiaru cisnienia moze byc wy- cechowany bezposrednio do odczytu momentu ob¬ rotowego. Cisnienie pomiarowe moze oprócz tego uruchamiac aparaty regulacyjne, sterujace lub kontrolne. Zasada wynalazku przedstawia natural- _ -nie pewien przyklad uksztaltowania konstrukcyj¬ nego. Na przyklad pojecie „zewnetrznego uzebie¬ nia" piasty zebatej mozna rozumiec bardzo szero¬ ko. Takze uzebienie takie, jak w podanym przy¬ kladzie (fig. 1) panewka lozyskowa 36 moze byc w czesciowo zastapione przez uzebienie wewnetrzne.Najogólniejsza cecha wynalazku jest to, ze osiowe doprowadzenie i odprowadzenie oleju, od tarczy 6. skrzydelkowej 31, odbywa sie wzdluz zewnetrzne¬ go obwodu piasty zebatej33. fi5 10 PL