Pierwszenstwo: 57448 KI. 42 a, 14/03 31.1.1966 (P 112 717) Opublikowano: 30.VI.1969 MKP B43 1 AlfiA UKD Wspóltwórcy wynalazku: mgr inz. Tadeusz Grzybowski, inz. Stanislaw Krupinski Wlasciciel patentu: Wytwórnia Sprzetu Komunikacyjnego Przedsiebior¬ stwo Panstwowe, Mielec (Polska) Cyrkiel traserski Przedmiotem wynalazku jest cyrkiel traserski przeznaczony ido trasowania na powierzchniach o róznych krzywiznach linii, które w rzucie pro¬ stopadlym sa liniami kolowymi.Znane metody trasowania linii kolowych na po~ wierzchniaclr przestrzennych polegaja na nanosze¬ niu oddzielnych punktów lezacych na kreslonej linii. Punkty te uprzednio sa dokladnie opisane wy¬ miarowo i reprezentuja trasowana linie kolowa.Podczas nanoszenia tych punktów zachodzi koniecz¬ nosc odmierzenia dla kazdego z nich odleglosci od dwóch baz: poziomej i pionowej, sposoby opiera¬ jace sie na nanoszeniu .oddzielnych punktów sa zmudne i bardzo pracochlonne, przy czym otrzyma¬ ny wynik nie przedstawia rzeczywistej linii ciaglej, a jedynie szereg punktów lezacych na tej linii.Aby uniknac tych niedogodnosci opracowano cyr¬ kiel traserski, który pozwala w sposób prosty kres¬ lic linie kolowe na powierzchniach przestrzennych: ciagle luib punktowe (w zaleznosci od materialu przedmiotu, na którym wykresla sie linie).Istota konstrukcji cyrkla traserskiego wedlug wy¬ nalazku, jest prezsuwne umieszczenie rysika w glo¬ wicy, przy czym w polozeniu stykowym glowicy z korba os symetrii rysika pokrywa sie z osia ob¬ rotu korby i ponadto na korbie wykonana jest skala iNoniusza.Takie rozwiazanie konstrukcyjne pozwala na wy¬ konywanie ruchów irysika wzdluz jego osi symetrii, 10 15 20 30 oraz ustawienie promienia kreslonego kola, np. z do¬ kladnoscia do jednej dziesietnej milimetra.Cyrkiel traserski, wedlug wynalazku, jest przed¬ stawiony w przykladowym rozwiazaniu na rysunku, na którym fig. (1 przedstawia cyrkiel w widoku z bo¬ ku i w czesciowym przekroju, fig. 2 — nakladki w przekroju prostopadlym do sruby glównej wzdluz linii A—A, zaznaczonej na fig. 1, fig. 3 — srube mocujaca w przekroju wzdluznym wzdluz linii B—B, zaznaczonej na fig. 1, fig. 4 — srube zacisko¬ wa w przekroju podluznym wzdluz linii C—C, za¬ znaczonej na fig. 1, a fig. 5 — srube ustalajaca w przekroju wzdluz linii D—D, zaznaczonej na fig. 4.Jak pokazano na rysunku, rysik 1 osadzony jest suwliwie w glowicy 2 rysika 1 zamocowanej nie- ruchoimo na linijce 3 posiadajacej podzialke mili¬ metrowa. Linijka 3 umieszczona jest przesuwnie w otworze prostokatnym korby 4, która to korba ma wykonane wybranie 5 równolegle do linijki 3, z na¬ niesiona skala Noniusza 6. W polozeniu stykowym glowicy 2 rysika 1 z korba 4 ios symetrii rysika 1 pokrywa sie z osia obrotu korby 4, to znaczy pro¬ mien R równy jest zero.Linijka 3 posiada nawiercenia stozkowe w odste¬ pach dziesiecio milimetrowych. Z korba 4 pola¬ czona jest suwliwie, np. za pomoca jaskólczego ogo¬ na kostka nastawna 7, w która wkrecona jest sru¬ ba mocujaca 8 przechodzaca swobodnie przez po¬ dluzne wyciecie 9 konby ,4. Os sruby mocujacej 8 lezy w plaszczyznie nawiercen stozkowych linijki 3. 5744857448 W korbe 4 wkrecona jest sruba ustalajaca 10, któ¬ ra za pomoca sruby zaciskowej 11 zwiazana jest z kostka nastawna 7. Korba 4 osadzona jest obro¬ towo w 'glowicy 12 zamocowanej nieruchomo na srubie glównej13. 5 Sruba glówna 13 jest suwliwie umieszczona w tu- lei 14 i posiada nakretke oporowa 15 opierajaca sie o czolo tulei 14 i nakretke zaciskowa 16. Tuleja 14, .polaczona jest nieruchomo z \podstawa 17 i posiada wyciecie pokazane na fig. 2, w którym umieszczona 10 jest nakladka czolowa 18 zlaczona z nakladka tyl¬ na49- W nakladce czolowej 18 wkrecona jest sruba {mdfcujaca 20, która swym czolem opiera sie o scie¬ cie 21 sruby glównej 13. Powierzchnia boczna 22 podstawy 17 jest dokladnie dorobiona i jest rów- 15 nolegla do osi symetrii rysika 1.Podczas operacji wykreslania na przedmiocie linii, która w rzucie na plaszczyzne prostopadla do osi symetrii rysika 1 jest kolem, nalezy przedmiot tak ustawic, aby plaszczyzna boczna 22 podstawy 17 20 byla prostopadla do (plaszczyzny na która rzut linii trasowanej jest kolem. Zachowujac taki kierunek osi symetrii rysika jak podano powyzej, ustawiamy i zamocowujemy rysik 1 w polozeniu R = 0, przez zetkniecie glowicy 2 [rysika 1 z konba 4, oraz usta- 25 wiamy caly cyrkiel tak, aby os rysika 1 przecho¬ dzila przez srodek trasowanego kola.Pionowe przesuniecie korby 4 wraz z rysikiem 1 dokonuje sie poprzez obrót nakretki oporowej 15, co .powoduje wysuwanie lufo wsuwanie sie sruby glównej 13 z tulei 14. Sruba zaciskowa 20 zabez¬ piecza przed obrotem srube glówna 13, poniewaz swym czolem opiera sie o sciecie 21. Nakretka za¬ ciskowa 16 zapewnia trwale ustawienie sruby glów¬ nej 13 w wymaganym polozeniu. Ustawienie pro¬ mienia R ustawia sie z dokladnoscia np. do 0,11 mm przy uzyciu skali Noniusza 6. Ustawienie promie¬ nia R zlozone jest z dwóch czynnosci: najpierw ustawia sie czesc wartosci promienia zlozona z pel¬ nych dziesiatek milimetrów, a nastepnie jednosci i dziesietne czesci.Ustawienie pelnych dziesiatek dokonuje sie po¬ przez przesuniecie linijki 3 na odpowiednia war¬ tosc i wkrecenie sruby mocujacej 8 w nawiercenie stozkowe wykonane w linijce 3. Nastepnie zwalnia sie srube zaciskowa 11 i obracajac srube ustalajaca 10 ustawia sie pozostale jednosci i dziesietne czesci milimetra na skali Noniusza 6. Po ustawieniu war¬ tosci promienia R kresli sie linie kolowe na przed¬ miocie: ciagle lub punktowe. W tym celu obraca sie korba 4, powodujac jednoczesnie nacisk na rysik 1, w celu zapewnienia jego stycznosci z po¬ wierzchnia przedmiotu.W przypadku wykonywania linii punktowej, pod¬ czas obrotu korba 4 odsuwa sie rysik 1 od przed¬ miotu, a nastepnie rysikiem I wykonuje sie poje¬ dynczy punkt na przedmiocie. Czynnosc te powtarza sie wielokrotnie. PL