Pierwszenstwo: 23. VII. 1964 dla zastrz. 1—3 i 8—12 10. XI. 1964 dla zastrz. 4—6 Szwecja Opublikowano: 11. VIII. 1969 57403 KI. 21 a3, 22/10 Wspóltwórcy wynalazku Sten Daniel Vigren, Sztokholm, (Szwecja) i Rolf Albin Zander, Alvsjo (Szwecja) wspólwlasciciele patentu: Per Harry Elias Claesson, Drewiken (Szwecja) Wybierak krzyzowy Przedmiotem wynalazku jest wybierak krzyzo¬ wy do automatycznej centrali telefonicznej z dwo¬ ma krzyzujacymi sie wzajemnie grupami cewek, na przyklad z krzyzujacymi sie cewkami poziomy¬ mi i pionowymi, dajacy moznosc otrzymywania duzych róznic miedzy wzbudnoscia nieprzyciaga- nia i przyciagania.Znane wybieraki krzyzowe do central telefo¬ nicznych posiadaja zazwyczaj mechaniczne drazki z palcami wyrózniajacymi oraz mostki. Wybieraki tego rodzaju sa bardzo skomplikowane. Czas uru¬ chamiania grupy zestyków takiego wybieraka jest stosunkowo dlugi i wynosi okolo 40 milisekund.Wskutek drgan palców wyrózniajacych niezbedne jest zapewnienie przerw miedzy kolejnymi zadzia- laniami, wynoszacych okolo 100 milisekund. Z po¬ wodu duzego ciezaru elektromagnesów sluzacych do uruchamiania drazkówr i kotwic mostków, wy¬ bieraki te charakteryzuja sie duzym ciezarem; ciezar wybieraka wynosi 10—19 kilogramów.Istnieja równiez projekty wybieraka krzyzowego ze skrzyzowanymi wzgledem siebie cewkami po¬ ziomymi i pionowymi. W kazdym punkcie skrzyzo¬ wania jest tam stosowany tak zwany przekaznik jezyczkowy, wyposazony w zestyki. Przekaznik je¬ zyczkowy wymaga jednakze dla zadzialania znacz¬ nie wiekszej wzbudnosci niz przekaznik zwykly i charakteryzuje sie niska niezawodnoscia dzialania.Jezeli jedna z cewek poziomych wzbudzi sie pradem o natezeniu rzedu na przyklad 100 mA, zaden z przyporzadkowanych tej cewce przekazni¬ ków nie powinien zostac uruchomiony. Jezeli jed¬ nak wzbudzi sie pradem takiego samego rzedu równiez jedna z cewek pionowych, przekaznik s znajdujacy sie w punkcie skrzyzowania wzbudzo¬ nych cewek powinien zadzialac. Przekaznik je¬ zyczkowy nie powinien zatem zadzialac przy wzbu¬ dzeniu pradem 100 mA, natomiast przy wzbudze¬ niu pradem 200 mA powinien zadzialac nieza- io wodnie.Teoretyczna granica miedzy pradem przyciaga¬ nia i nie przyciagania wynosi 150 mA bez toleran¬ cji. Prowadzi to do wymagania waskich tolerancji podczas produkcji, takich, aby przekaznik nie za- 15 dzialal przy pradzie 125 mA, natomiast aby zadzia¬ lal przy pradzie 175 mA.Znane jest równiez zastosowanie w kazdym, punkcie skrzyzowania wybieraka z krzyzujacymi, sie cewkami przekaznika bocznikowego, wyposa- 20 zonego w dwa rdzenie, z których kazdy jest obej¬ mowany przez jedna z krzyzujacych sie wzajemnie cewek. Równiez i w tym ukladzie nie mozna jed¬ nak uzyskac zadowalajacej pewnosci dzialania.Znane sa takze rózne rozwiazania, majace na 25 celu unikniecie niepozadanego zadzialania prze¬ kaznika podczas wzbudzenia tylko jednej z cewek sluzacych do uruchamiania go. Tak na przyklad znany jest sposób takiego doboru czesci obwodu magnetycznego spelniajacych role bocznika ma- 30 gnetycznego dla strumienia magnetycznego, po- 57403 i.3 wstalego podczas wzbudzenia jednej cewki, aby przy wzbudzeniu obu zwojnic nastapilo nasycenie tych czesci, powodujace zmniejszenie efektu bocz¬ nikowania.Przekazniki tego rodzaju nie nadaja sie jednak dla wybieraka z krzyzujacymi sie cewkami, cze¬ sciowo ze wzgledu na niemozliwosc unikniecia rdzenia skladajacego sie z kilku polaczonych ze soba czesci, poniewaz jest to niezbedne dla za¬ pewnienia prawidlowego rozmieszczenia wzgledem sioh}e róznych czesci rdzenia oraz wzajemnie skrzyzowanych, przebiegajacych przez wiele prze¬ kazników, cewek. Powoduje to powstanie niewi- ^^dod^J-ch i nie dajacych sie skontrolowac szczelin powietrznych, wplywajacych ujemnie na zamierzo¬ ny przebieg dzialania przekaznika oraz na zmniej¬ szenie jego niezawodnosci.Przyczyna niepewnosci dzialania takiego rozwia¬ zania wybieraka w centrali telefonicznej jest rów¬ niez 'duzy rozrzut wartosci pradów zadzialania, j wskutek czego moze niekiedy nie wystapic za¬ mierzony stan nasycenia Okreslonych czesci rdze¬ nia.Dalej znane sa przekazniki typu bocznikowego z dwoma niesymetrycznymi obwodami magne¬ tycznymi. W rozwiazaniach tego rodzaju mozna by uzyskac dosc duza pewnosc dzialania, pod warun¬ kiem, ze wzbudzona zostanie najpierw okreslona zwojnica, a dopiero potem druga. Przekaznik ten nie nadaje sie jednak do zastosowania w wybie¬ raku z krzyzujacymi sie cewkami dla urzadzen telefonicznych, poniewaz obie wzajemnie skrzyzo¬ wane cewki obejmuja wiele przekazników. Prze¬ kaznik dla takiego wybieraka musi byc zatem symetryczny. Nie moze on zostac uruchomiony w chwili, gdy prad zostanie dolaczony tylko do jednej ze zwojnic.Dalej znany jest wybierak z krzyzujacymi jsie cewkami, w którym przewidziano zastosowanie przekaznika z bocznikiem magnetycznym w kaz¬ dym punkcie skrzyzowania cewki wierszowej i kolumnowej. W wybieraku tym przewidziano takze specjalne zwojnice podtrzymujace. Zwojnica podtrzymujaca moze byc wspólna dla wielu prze¬ kazników. Zwojnica ta jest umieszczona w taki sposób, ze prad trzymania wytwarza nie tylko strumien magnetyczny trzymania w uruchomionym przekazniku, lecz równiez takze strumien rozpro¬ szenia w przekazniku nie uruchomionym, przeciw¬ dzialajacy sile dzialajacej w szczelinie roboczej i eliminujacy mozliwosc niepozadanego zadziala¬ nia przekaznika nieuruchomionego lub przeciw- dzialajacy takiemu zadzialaniu. Jednakze sila przeciwdzialajaca wystepuje równiez w przypadku, gdy powinien byc uruchomiony przekaznik, przez którego zwojnice podtrzymujaca plynie prad trzy¬ mania. W tym przypadku uruchomienie jest utrud¬ nione i wymagana jest wieksza wzbudnosc zwojnic magnesujacych.Dalej znane sa przekazniki z dwoma szczelinami powietrznymi, a mianowicie ze szczelina powietrz¬ na robocza oraz pomocnicza szczelina powietrzna.W stanie spoczynkowym przekaznika, szczelina robocza jest stosunkowo duza, zas szczelina po¬ mocnicza mala i pomijalna. W stanie roboczym 57403 4 szczelina robocza jest mala i równa zeru a szczeli¬ na pomocnicza jest dosc duza. Po wzbudzeniu wytwarza sie w szczelinie roboczej silne pole ma¬ gnetyczne, zas w szczelinie pomocniczej — slabe 5 pole magnetyczne, uniemozliwiajace poczatkowo ruch kotwicy i dopuszczajace go dopiero po prze¬ kroczeniu okreslonej wartosci przez natezenie pola magnetycznego w szczelinie roboczej. Znane sa takze w takim przekazniku postacie wykonania, io w których przewidziano "zastosowanie specjalnych, zwartych zwojnic, w których, podczas narastania strumienia roboczego, indukuje sie prad elektrycz¬ ny, zwiekszajacy chwilowo natezenie pola w szcze¬ linie pomocniczej. Przekaznik ten nie nadaje sie 15 do stosowania w wybieraku krzyzowym.Dalej znany jest przekaznik, w którym przewi¬ dziano magnes trwaly, utrzymujacy kotwice w po¬ zycji spoczynkowej, w celu uzyskania czulosci na kierunek przeplywu pradu. W jednej z postaci 20 wykonania przewidziano cewke, polaczona szere¬ gowo ze zwojnica wzbudzajaca i wytwarzajaca pole magnetyczne, przeciwnie do pola magnesu trwalego. Przekaznik ten nie jest jednak syme¬ tryczny i nie nadaje sie do stosowania w wybie- 25 raku krzyzowym.Dalej znany jest przekaznik z bocznikiem ma¬ gnetycznym, wyposazony w dwie zwojnice magne¬ sujace i jedna zwojnice podtrzymujaca. Jedna zwojnica magnesujaca sluzy do uruchamiania 30 przekaznika, zas druga do wylaczania przez nasy¬ cenie bocznika magnetycznego. W przekazniku tym wystepuje niebezpieczenstwo zadzialania przekaz¬ nika w chwili gdy wzbudzona jest tylko zwojnica magnesujaca, poniewaz czesci bocznikujace musza 35 byc dosc male dla umozliwienia pewnego nasyce¬ nia przy niezbyt duzej mocy. Ponadto powstaje niebezpieczenstwo zadzialania przekaznika pod¬ czas wzbudzenia tylko zwojnicy podtrzymujacej.Ten przekaznik takze nie jest symetryczny i do 40 stosowania w wybieraku krzyzowym nie nadaje sie.Wedlug wynalazku, w kfcziym punkcie skrzyzowa¬ nia przewiduje sie obwód magnetyczny, wyposazony w uklad bocznikujacy oraz w uklad zestyków, uru¬ chamiany przez ten obwód. Kazdy obwód magne- 45 tyczny jest wyposazony co najmniej w jeden rdzen magnetyczny oraz jedna czesc ruchoma, na przyklad kotwice, która jest przystosowana do uruchamiania ukladu zestyków. Czesc takiego obwodu magnetycz¬ nego nalezy do cewki poziomej danego punktu skrzy- 50 zowania i odpowiada obwodowi z czesciomi boczni¬ kujacymi, natomiast druga czesc tego obwodu nalezy do cewki pionowej danego punktu skrzyzowania.Z zasady dzialania obwodu magnetycznego z cze¬ sciami bocznikujacymi wedlug wynalazku wynika, 55 ze gdy wzbudzona jest tylko jedna z krzyzujacych sie cewek, na przyklad tylko cewka pozioma na kotwice dziala bardzo mala sila przyciagania, lub tez praktycznie sila ta w ogóle nie dziala. Zjawisko to spowodowane jest zwarciem obwodu magnetycz- 60 nego dla strumienia roboczego. Kiedy jednak wzbu¬ dzona zostanie równiez druga cewka (w tym przy¬ padku pionowa), wytworzone strumienie robocze do¬ daja sie do siebie i powoduja przyciaganie kotwicy.Wybierak krzyzowy wedlug wynalazku posiada es w porównaniu z tradycyjnymi wybierakami krzy-5 zówymi, wyposazonymi w krzyzujace sie szyny, na¬ stepujace zalety. Prad, niezbedny dla jego dziala¬ nia jest znacznie mniejszy, a czas zadzialania moze byc skrócony z okolo 100 milisekund (w przypadku wybieraków o konstrukcji tradycyjnej) do okolo 6 milisekund. Pod wzgledem warunków granicz¬ nych przyciagania i nieprzyciagania zapewnia on pelna niezawodnosc dzialania.Ponizej opisano szczególowo kilka przykladów realizacji wynalazku w powolaniu sie na rysunki, na których fig. 1 przedstawia widok boczny prze¬ kaznika z obwodem magnetycznym, wyposazonym w bocznik magnetyczny, fig. 2 przedstawia prze¬ kaznik od strony górnej, fig. 3 przedstawia prze¬ kaznik od strony czolowej, fig. 4 przedstawia sche¬ matycznie czesc wybieraka krzyzowego z prze¬ kaznikami, wyposazonymi w obwody magnetyczne z bocznikami magnetycznymi, w innej postaci, fig. 5 przedstawia uklad wedlug fig. 4 widziany z lewej strony, fig. 6 przedstawia uklad wedlug fig. 5 w widoku od dolu w odniesieniu do fig. 5, fig. 7 przedstawia schematycznie czesc obwodu magnetycznego wybieraka krzyzowego wedlug wy¬ nalazku, w nieco zmienionej postaci wykonania, fig. 8 przedstawia czesc wybieraka krzyzowego z obwodem magnetycznym podobnym do przedsta¬ wionego przez fig. 7, fig. 9 przedstawia uklad we¬ dlug fig. 8, w widoku od lewej strony tej figury, fig. 10 przedstawia uklad wedlug fig. 9 w widoku od dolu tej figury, fig. 11 przedstawia znany prze¬ kaznik, w którym zastosowano bocznik magnetycz¬ ny, fig. 12 przedstawia inna postac wykonania przekaznika wedlug fig. 11, fig. 13 takze przedsta¬ wia inna postac wykonania tego przekaznika, fig. 14 przedstawia jeszcze inna postac wykonania tego przekaznika, fig. 15 przedstawia fragment wybieraka krzyzowego, w którym zastosowano przekaznik o konstrukcji mechanicznej wedlug fig. 14, fig. 16 przedstawia bardziej szczególowo jeden z przekazników; zastosowanych w wybiera¬ ku wedlug fig. 15, fig. 17 przedstawia uklad we¬ dlug fig. 15 w widoku od góry tej figury, fig, 18 przedstawia uklad wedlug fig. 17 w widoku od strony prawej tej figury, fig. 19 przedstawia sche¬ matycznie przekaznik z bocznikiem magnetycznym, w jednej z dalszych postaci wykonania wedlug wynalazku, w stanie wyjsciowym, fig. 20 przed¬ stawia przekaznik wedlug fig. 19 w stanie robo¬ czym, fig. 21 przedstawia w czesciowym przekroju zmieniona postac wykonania przekaznika wedlug fig. 19 i 20, skróconego i charakteryzujacego sie zwarta budowa, w stanie wyjsciowym, fig. 22 przed¬ stawia przekaznik wedlug fig. 21 w stanie robo¬ czym, fig. 23 przedstawia widok od strony górnej przekaznika wedlug fig. 19 i 20, fig. 24 przedstawia widok czolowy przekaznika wedlug fig. 21, od pra¬ wej strony tej figury, fig. 25 przedstawia widok boczny kotwicy przekaznika wedlug fig. 21, fig. 26 przedstawia kotwice w widoku z góry, fig. 27 przedstawia przekaznik jezyczkowy z ukladem bocznikujacym strumien magnetyczny, zastosowa¬ ny w jednej z postaci wykonania wedlug wyna¬ lazku, fig. 28 przedstawia, w sposób uproszczony i schematyczny, uklad laczeniowy wedlug wyna¬ lazku dla centrali telefonicznej, fig. 29 przedsta- 5*403 C wia dokladniej schemat fragmentu centrali tele¬ fonicznej, w której zastosowano zasade, objasniona na "fig. 28, fig. 30 przedstawia przekaznik z obwo¬ dem magnetycznym, wyposazonym w uklad bocz- 5 nikujacy strumien magnetyczny, w dalszej postaci wykonania wedlug wynalazku w widoku od dolu, fig. 31 przedstawia przekaznik wedlug fig. 30, w stanie wyjsciowym, w widoku bocznym i fig:, 32 przedstawia ten przekaznik w stanie roboczym, io równiez w widoku bocznym.Przekaznik wedlug fig. 1 posiada mostek 1, ko¬ twice 2, rdzenie 5 i 6 oraz jarzmo 3. Wszystkie wymienione czesci sa wykonane z materialu ferro¬ magnetycznego, na przyklad z zelaza. 15 Material czesci 1, 2, 3 i 6 powinien sie charakte¬ ryzowac mala wartoscia koercji, na przyklad mniejsza niz 1 Oersted, natomiast korzystnie jest wykonac czesc 5 z materialu o duzej wartosci koercji, na przyklad wiekszej niz 2 Oerstedy. 20 w jarzmie 3 moze byc przewidziana niewielka powietrzna szczelina 4. Rdzenie przekazników sa wyposazone, w znany sposób, w zwojnice 7 i 8.Uklad zestyków, oznaczony cyfra 9, moze sie skla¬ dac, jak przedstawiono na rysunku, z dwóch spre- *5 zyn stykowych, lub tez wiekszej liczby sprezyn.Gdy przez zwojnice 7 plynie prad magnesujacy, wytwarza sie magnetyczny, roboczy strumien F|, przechodzacy przez jarzmo 3, rdzen 6, rdzen 5 i tylna czesc mostka 1. Poniewaz powietrzna szcze- 30 lina 4 jest znacznie mniejsza niz szczelina miedzy kotwica i koncem rdzenia 5, przez kotwice prze¬ chodzi tylko nieporównywalnie mniejsza czesc strumienia, wskutek czego kotwica pozostaje, nie— ruchoma. Jezeli w podobny sposób zostanie na- 35 magnesowany pradem rdzen 6 spowoduje to wy¬ tworzenie magnetycznego strumienia F2, którego tylko znikomo mala czastka przejdzie przez ko¬ twice i jej nie poruszy.Jezeli natomiast obydwie zwojnice 7 i 8 zostana 40 jednoczesnie zasilone pradem dla wytworzenia magnetycznych strumieni FI i F2 o kierunkach zgodnych, strumienie te dzialajac zgodnie wytworza silny strumien roboczy F3 przechodzacy przez mostek 1 i kotwice 2 i spowoduja przyciagniecie 45 kotwicy. Wedlug wynalazku prad -plynacy przez zwojnice 5 i 6 powinien byc przerwany jedno¬ czesnie, lub tez najpierw prad plynacy przez zwoj¬ nice 6.W obydwóch tych przypadkach magnetyczny 50 strumien szczatkowy rdzenia 5 bedzie trwal dalej i przechodzil przez mostek i .kotwice, przytrzymu¬ jac ja, jezeli wartosc koercji rdzenia 5 bedzie stosunkowo duza. Przy przyciagnietej kotwicy 2, ^ miedzy nia i rdzeniem 5 znajduje sie stosunkowo 55 mala szczelina powietrzna, korzystnie mniejsza od szczeliny 4, wobec czego znaczna czesc magne¬ tycznego strumienia FI przechodzi przez kotwice.Wartosc koercji rdzenia 5 powinna byc taka aby z calkowita pewnoscia kotwica 2 pozostawala «o w polozeniu przyciagnietym.Kotwica ta odpadnie w polozenie spoczynkowe, gdy tylko przez zwojnice 8 przeplynie prad, który moze miec ten sam kierunek co prad magnesowa¬ nia. Wzbudzany teraz magnetyczny strumien #2 •5 przechodzi przez kotwice, mostek i rdzen % ale57403 8 przez ten rdzen przechodzi w kierunku odwrot¬ nym do utrzymujacego sie tam strumienia FI, wobec czego nastapi odmagnesowanie rdzenia 5.Jezeli teraz zostanie przerwany doplyw pradu do uzwojenia 8 zanikna obydwa strumienie FI i F2, gdyz rdzen 5 odmagnesuje sie.Nawet jezeli rdzen 5 zostanie namagnesowany przez strumien F2 w kierunku przeciwnym, w cia¬ gu pewnego krótkiego czasu bedzie taki stan, ze przechodzacy przez kotwice magnetyczny strumien bedzie równy zeru i w ciagu krótkiego czasu ko¬ twica powróci w polozenie spoczynkowe. Wielkosc impulsu odmagnesowujacego nie jest krytyczna.Odwzbudzenie przekaznika odbywa sie za po¬ moca przeplywu pradu przez zwojnice 8, w tym samym kierunku co prad magnesujacy. W wielu przypadkach daje to duze korzysci, zwlaszcza w ukladach sterowanych elektronicznie, w których sa stosowane diody prostownicze lub tranzystory.Jezeli w tego rodzaju ukladach kierunek pradu musi byc odwrócony, normalnie konieczne jest podwojenie elementów ukladu, a w tym przypadku . jest to zbyteczne.W przekazniku wedlug fig. 1—3, rdzen 5 jest ze stali o duzej wartosci koercji. Rdzen ten moze byc jednak równiez wykonany w wiekszosci z zelaza o malej wartosci koercji a tylko mala jego czesc z materialu o duzej wartosci koercji, na przyklad z takiego materialu jaki jest stosowany na magne¬ sy trwale. Rdzen 5 musi byc jednak tak wyko¬ nany, aby sila magnetomotoryczna w Oerste- dach wystarczala do przytrzymania kotwicy, Jezeli wartosc koercji jest duzo wieksza od wy¬ maganej dla powrotu kotwicy w polozenie spo¬ czynkowe dla odmagnesowania rdzenia 5 moze byc potrzebne zasilenie zwojnicy 8 pradem nadmier¬ nym.Szczelina 4 powinna byc w stosunku do zmiennej szczeliny powietrznej miedzy kotwica i zakoncze¬ niem rdzenia 5 tak duza, aby strumien magnetycz¬ ny przechodzacy przez kotwice byl maly gdy tylko jedna zwojnica zostanie zasilona pradem i kotwi¬ ca znajdzie sie w stanie spoczynkowym. Natomiast w stanie czynnym przez kotwice przechodzi znacz¬ na czesc magnetycznego strumienia pozostalosci magnetycznej.Fig. 4—6 przedstawiaja wybierak krzyzowy skla¬ dajacy sie z wielu przekazników z bocznikowym polem magnetycznym. W kierunku jednej wspól¬ rzednej, dla kazdego rzedu przekazników w tym kierunku, sa umieszczone dwa czlony wydluzone w postaci grzebieni. Dla najwyzszego rzedu prze¬ kazników tylne czesci tych grzebieniowych czlo¬ nów oznaczono 10 i 13. W srodkowym rzedzie oznaczono je liczbami 11 i 14, a w dolnym 12 i 15.Uwidoczniono tu tylko trzy rzedy, ale rozumie sie, ze w zaleznosci od wielkosci urzadzenia moze byc ono wyposazone w dowolna liczbe rzedów.Kazdy z grzebieniowych czlonów jest zaopatrzo¬ ny w zeby, a kazdy zab stanowi jeden z rdzeni jednego przekaznika bocznikowego.Wydluzone, tylne czesci 10 i 13 sa zaopatrzone w zeby 25, 26, 27 i 16, 17, 18. Pozostale rzedy prze¬ kazników sa skonstruowane podobnie do przedsta¬ wionych na rysunku.Grzebieniowe czesci 10, 11 i 12 trzech pokaza¬ nych rzedów i wystajace z nich zeby sa wykonane z materialu ferromagnetycznego o stosunkowo duzej wartosci koercji, natomiast grzebieniowe 5 czesci 13, 14 i 15 trzech pokazanych rzedów i wy¬ stajace z nich czesci sa wykonane z materialu o stosunkowo malej wartosci koercji.Kazdy z zebów 25, 26, 27 wystajacych z górnego rzedu, oraz odpowiadajace im czesci w innych io rzedach odpowiadaja rdzeniowi 5 przedstawionemu na fig. 1—3 przekaznika. Poza tym kazdy z zebów IG, 17, -18 odpowiada czesci 13 wystajacej z gór¬ nego rzedu (oraz odpowiadajacym mu czesciom w innych rzedach) odpowiada rdzeniowi 6 prze- 15 kaznika uwidocznionego na fig. 1—3.Kazdy z przekazników ma kotwice oznaczona w górnym rzedzie liczbami 34, 35 i 36, w srodko¬ wym rzedzie liczbami 37, 38 i 39 oraz w dolnym rzedzie liczbami 40, 41 i 42. 20 Kazda kotwica uruchamia jeden popychacz (na przyklad jeden z 55—57 najwyzszego rzedu prze¬ kazników), który z kolei w sposób znany jest po¬ laczony ze sprezynami stykowymi (zestyki wielo¬ krotne). Czesci 16—18 rdzenia wymienionych prze- 25 kazników sa objete przez wspólna zwojnice 45, która odpowiada zwojnicy 8 na fig. 1. Tak wiec wszystkie czesci 16—18 rdzeni w kierunku wspól¬ rzednej X, w najwyzszym rzedzie, moga byc ma¬ gnesowane równoczesnie przez wymieniona zwoj- 3i nice 45.Kazdy rzad przekazników odpowiada zasadniczo jednemu z mostków ze skojarzonym z nim magne¬ sem mostkowym w znanych wybierakach krzyzo¬ wych. Odpowiednia do potrzeby liczba rzedów 35 moze byc zainstalowana w kierunku pionowym, z których przykladowo na rysunku uwidoczniono trzy rzedy.Magnesowanie polozonych w kierunku wspól¬ rzednej Y rdzeni 27, 30 i 33 nastepuje za pomoca 40 wspólnej zwojnicy 52 odpowiadajacej magnesowi szynowemu znanej lacznicy systemu krzyzowego.Rdzenie 26, 29 i 32 sa magnesowane za pomoca wspólnej zwojnicy 51, a rdzenie 25, 28 i 31 za po¬ moca wspólnej zwojnicy 50. Jak to pokazano na 45 fig. 5 kazda z tych zwojnic ma dla kazdego prze¬ kaznika cewke tak polozona, ze kazdy z wymie¬ nionych rdzeni tego zespolu ma swoja cewke.Z powyzszego opisu widac, ze zadna z kotwic nie zostanie przyciagnieta jezeli przez jedna lub 50 kilka zwojnic jednego kierunku (X lub Y) prze¬ plynie prad i zostana namagnesowane odnosne rdzenie. Jezeli na przyklad zostanie zasilona pra¬ dem zwojnica 45, zostanie wytworzony strumien FI obejmujacy wszystkie rdzenie górnego rzedu 55 przekazników, a wiec rdzenie 16, 17 i 18 ale zaden z tych przekazników nie zadziala, az nie zostanie zasilona pradem jedna z pionowych zwojnic 50, 51 lub 52. Jezeli nastepnie zostanie zasilona pra¬ dem na przyklad zwojnica 52 wtedy zadziala-gór- 60 ny przekaznik z fig. 4 bedacy na skrzyzowaniu tych dwóch zwojnic i majacy przez nie wzbudzo¬ ne dwa rdzenie 18 i 27.W tym przekazniku pod wplywem wspólnego dzialania strumieni FI i F2 zostanie przyciagnieta 65 kotwica 36 i zadziala popychacz 57 tego przekaz-9 nika. Przy przerwaniu doplywu pradu w tych zwojnicach (zaleca sie wczesniejsze przerwanie pradu w zwojnicy 45 a potem w zwojnicy 52), pozostalosc magnetyczna w rdzeniu 27 podtrzyma nadal kotwice 36 w pozycji czynnej. 5 W analogiczny sposób zostanie przyciagnieta kotwica 35 jezeli jednoczesnie zostana zasilone impulsami pradowymi zwojnice 45 i 51, lub tez kotwica 39 przy jednoczesnym zasileniu impulsa¬ mi pradowymi zwojnic 46 i 52. Zaleca sie by bie- io guny kotwicy i/lub bieguny wspólpracujacego z nia rdzenia mialy ksztalt kulisty celem uzyskania. za¬ wezenia magnetycznego strumienia w tym miejscu.Kotwice 34 i 36 wracaja na pozycje spoczynkowa gdy zwojnica 45 otrzyma impuls pradowy. Taki 15 impuls odmagnesowuje rdzenie 25—27 lub odwraca kierunek ich namagnesowania. Takie odmagne- sowanie odpowiada odwzbudzeniu magnesu mo¬ stkowego w normalnym wybieraku krzyzowym.Z powyzszego wynika, ze wybierak krzyzowy 20 zawierajacy przekazniki wedlug wynalazku zaopa¬ trzone w obwód magnetyczny z polem boczniko¬ wym bardzo dobrze nadaja sie do sterowania im¬ pulsowego, a wiec i do sterowania przez impulsa- tory elektroniczne. Taki wybierak pracuje duzo 25 szybciej niz dotychczas znane wybieraki krzyzo¬ we, po pierwsze dlatego, ze nie zawiera jakichkol¬ wiek mechanicznie ruchomych ramion i przekazniki obydwóch osi wspólrzednych moga byc zasilane jednoczesnie dla zasilania jednej wybranej kotwicy. 30 Natomiast w dotychczasowych wybierakach krzy¬ zowych najpierw musial byc wzbudzony magnes wierszowy jednej wspólrzednej i nalezalo odcze¬ kac az palec wyrózniajacy zatrzyma sie, zanim mostek drugiej wspólrzednej mógl byc urucho- 35 miony. Oczywiste jest, ze te przebiegi trwaly znacz¬ nie dluzej, niz uruchomienie wybieraka wedlug wynalazku, w którym nastepuje jednoczesne za¬ silanie w obydwóch kierunkach.Gdy wybierak jest sterowany impulsami, cza- 40 sem bywa celowe zastosowanie pradu przytrzymu¬ jacego do przytrzymywania przyciagnietej kotwicy.W tych przypadkach do zwolnienia kotwicy wy¬ starczy przerwac doplyw pradu, co mozna wyko¬ nac jednoczesnie dla duzej liczby wybieraków po- 45 laczonych szeregowo. Jezeli wybierak wedlug wy¬ nalazku ma byc przeznaczony do pracy w ten spo¬ sób, wszystkie jego rdzenie magnetyczne musza miec mala wartosc koercji i zwojnice jednego kie¬ runku wspólrzednych na przyklad wspólrzednych 50 X musza byc zasilane pradem podtrzymujacym.Zwojnice podtrzymujace moga byc umieszczone na rdzeniach w poblizu kotwicy. W tym przypad¬ ku zwojnica 45 obejmuje rdzenie 25—27, a zwoj¬ nica 52 rdzenie 18, 21 i 24 tak aby magnetyczny 55 strumien wytworzony przez prad podtrzymujacy nie potrzebowal przechodzic przez niedajace sie uniknac male szczeliny wystepujace miedzy cze¬ sciami rdzenia zaopatrzonego w zwojnice.Powyzej podano, ze grupy sprezyn stykowych, «o pola wielostykowego moga byc rozmieszczone w znany sposób, jednak mozna równiez tak wy¬ konac kotwice, aby one same sluzyly jako ele¬ menty stykowe. W tym przypadku powinny one wchodzic w stycznosc z elastyczna listwa w ten 65 io sposób, aby nic nie przeszkadzalo biegunowi ko¬ twicy w osiagnieciu sasiadujacego z nia konca rdzenia^ Takze wychylne zamocowanie kotwicy moze byc rozwiazane w odpowiedni znany sposób.Poniewaz kazda grupa sprezyn stykowych jest uruchamiana przez nalezaca do nich kotwice, nie ma obawy samoczynnej blokady zdarzajacej sie w znanych wybierakach krzyzowych, polegajacej na tym, ze przy wzbudzeniu magnesu mostkowego i uruchomieniu jednej jego grupy sprezyn styko¬ wych wszystkie inne grupy tych sprezyn nalezace do tego mostka zostaja zablokowane.Obecnie w zwiazku z fig. 7—10 zostanie opisa¬ na odmiana konstrukcyjna wybieraka wedlug wy¬ nalazku. Na fig. 7 uwidoczniono rdzenie 103, 104 i 105 polaczone ze soba za pomoca poprzeczek 101 i 102 z materialu ferromagnetycznego. Po¬ przeczki te. sa poza tym polaczone ze soba za po¬ moca listew 106 równiez z tego materialu. Kazdy z rdzeni 103, 104 i 105 ma swoja zwojnice 111, 112 lub 113 i wszystkie te trzy rdzenie sa objete zwoj¬ nica 110. Na jednej stronie zwojnicy 111 znajduje sie kotwica 107, a do zwojnic 112 i 113 przynaleza kotwice 108 i 109.Gdy przez zwojnice 111 przeplywa prad magne¬ sowania w okreslonym kierunku, zostaje wytwo¬ rzony strumien F111 przechodzacy przez rdzen 103 i rdzenie 104, 105 oraz listwe 106. Tylko mala czesc tego magnetycznego strumienia przechodzi przez kotwice 107, gdyz miedzy nia i rdzeniem 103 w stanie bez wzbudzenia, znajduje sie stosunko¬ wo duza szczelina. Wobec tego kotwica nie be¬ dzie przyciagnieta. To samo dotyczy dwóch innych kotwic, przez które przechodza jeszcze mniejsze czesci tego strumienia.Jezeli przez zwojnice 110 przeplywa prad magnes sujacy, w rdzeniu 103 powstanie strumien F110, a w innych rdzeniach (104, 105) strumienie tej samej wielkosci. Listwa 106 sluzy jako droga po¬ wrotna tych strumieni. Równiez i w tym przy¬ padku z powodu obecnosci szczelin powietrznych miedzy kotwicami i odnosnymi rdzeniami, tylko mala czesc wytworzonego przez zwojnice 110 stru¬ mienia przejdzie przez kotwice tak, ze równiez i w tym przypadku kotwica nie zostanie przy¬ ciagnieta.Jezeli jednak prady przeplyna jednoczesnie przez zwojnice 110 i 111 w takim kierunku, ze w rdze¬ niu 103, znajdujacym sie pod szczelina powietrzna, miedzy lewym koncem kotwicy 107 i rdzeniem 103, wytworzone przez nie strumienie F 110 i F111 beda mialy kierunki przeciwne i powazna czesc tych magnetycznych strumieni bedzie zmuszona do przejscia przez kotwice 107 powodujac jej przy¬ ciagniecie.Jezeli wszystkie czesci obwodów magnetycznych na przyklad rdzenie, poprzeczki i listwa maja mala wartosc koercji, przy przerwaniu doplywu pradu do obydwóch zwojnic 110 i 111, kotwica zostanie zwolniona i powróci w polozenie spoczynkowe. Je¬ zeli natomiast doplyw pradu zostanie przerwany tylko do jednej z tych zwojnic, kotwica zostanie przytrzymana w polozeniu przyciagnietym, gdyz szczelina powietrzna miedzy kotwica 107 i rdze¬ niem 103 zostala tak zmniejszona, ze czesc ma-11 57403 12 gnetycznego strumienia kazdej zwojnicy, w której jeszcze plynie prad — przechodzi przez kotwice.Zaleca sie aby rdzen 103, w tej czesci, w której znajduje sie zwojnica 110, mial mala szczeline na przyklad szczeline 114 w poblizu zwojnicy 111. Ta szczelina powinna byc tak duza, aby ta czesc stru¬ mienia, która jest zmuszona do przejscia przez kotwice, gdy przez zwojnice 111 przeplywa prad podtrzymujacy, byla dostateczna dla utrzymania kotwicy w polozeniu przyciagnietym.Gdy rdzen 103 jest wykonany z materialu o sto¬ sunkowo duzej wartosci koercji lub zawiera magnes trwaly, po wzbudzeniu zwojnic 110 i 111 pradem magnesujacym otrzyma sie staly strumien magne- ; tyczny przytrzymujacy kotwice w stanie przy¬ ciagnietym, nawet po przerwaniu doplywu pradu dó obydwóch zwojnic 110 i 111. W tym przypadku przerwy * pradów powinny nastapic jednoczesnie lub tez prad w zwojnicy 110 powinien byc przer¬ wany wczesniej niz prad w zwojnicy 111 tak, aby szczatkowy strumien F 111 mógl zostac w tej ostat¬ niej. W tym przypadku mozna spowodowac oder¬ wanie sie kotwicy w pozycje spoczynkowa za po¬ moca impulsu pradowego w zwojnicy 110 odma- gnesowujacego rdzen 103 podobnie jak to podano powyzej dla rdzenia wedlug fig. 1—6.Oczywiste jest, ze kotwice 108 i 109 beda rów¬ niez przyciagniete gdy przyporzadkowane im zwoj¬ nice oraz zwojnica 110 zostana zasilone pradem.Jezeli w tym przypadku rdzenie maja stosunkowo duza wartosc koercji, przy której kotwica pozo¬ staje w polozeniu przyciagnietym po przerwaniu doplywu pradu, wszystkie rdzenie moga byc od- magnesowane przez dostarczenie zwojnicy 110 im¬ pulsu pradowego o tym samym kierunku co prad stosowany dla spowodowania przyciagniecia ko¬ twicy.Opisane urzadzenie wedlug fig. 7 zasadniczo odpowiada mostkowi w znanych wybierakach krzy¬ zowych. Jezeli szereg takich urzadzen (z ich rdze¬ niami, zwojnicami i listwami) zostanie ustawionych w rzedy i kolumny, utworza one wtedy wybierak krzyzowy. Tego rodzaju wybierak jest przedsta¬ wiony na fig. 8—10. Przedstawione na fig. 7 czesci 101—113 sa równiez uwidocznione w dolnym ze¬ spole mostkowym fig. 8 i 9, ale polozenie kotwicy i uklad rdzeni jest tu troche inny.Poza tym fig. 8 i 9 pokazuja równiez zespól 150 sprezynek stykowych. Na fig. 8 i 9 przedstawiono równiez dwa dalsze zespoly mostkowe zawierajace nastepujace czesci: rdzenie 117, 118 i 119 jednego, zespolu i 133, 134, 135 drugiego zespolu; magne¬ tyczne poprzeczki 115 i 116 odpowiadajace mostko¬ wi 1 z fig. 1 jednego zespolu oraz 131 i 132 dru¬ giego zespolu; listwy 120 i 136 miedzy poprzecz¬ kami; kotwice 122, 123 i 124 jednego zespolu i 137, 138, 139 drugiego zespolu. Zwojnica 111 jest tak ustawiona, ze obejmuje rdzenie 103, 117 i 133, to znaczy wszystkie rdzenie tego samego rzedu w kie¬ runku jednej wspólrzednej.Taki rzad odpowiada szynie w znanym wybie¬ raku krzyzowym. Podobnie zwojnica 112 obejmuje rdzenie 104, 118 i 134, a zwojnica 113 rdzenie 105, 119 i 135. Zespoly sprezyn stykowych dla tych do¬ datkowych zespolów sa oznaczone 151 i 152.Z podanych powyzej uwag w zwiazku z fig. 7 wynika, ze na przyklad kotwica 123 zostaje przy¬ ciagnieta, gdy prad przeplynie jednoczesnie przez zwojnice 112 i 121. W podobny sposób zostaja przy- 5 ciagniete kotwice 123 i 138, gdy jednoczesnie prze¬ plynie prad przez zwojnice 112, 121 i 140, a cztery kotwice 122, 123, 137 i 138 zostana przyciagniete, gdy jednoczesnie zwojnice 111, 112, 121 i 140 beda zasilone pradem. io Tak jak w urzadzeniu wedlug fig. 7, rdzenie moga byc wykonane z materialu o malej wartosci koercji. W tym przypadku kotwice utrzymuje sie w stanie przyciagnietym przez prad podtrzymu¬ jacy, który jest slabszy od pradu roboczego i któ- 15 ry przeplywa przez zwojnice, 111, 112 i 113, które czesciowo sa objete przez kotwice. Ale mozna równiez zasilic pradem podtrzymujacym uzwoje¬ nia 121 i 140 W innym wykonaniu rdzenie moga byc wyko- 20 nane z materialu o stosunkowo duzej wartosci koercji lub tez w niektóre czesci tego rdzenia mo¬ ze byc wstawiony magnes trwaly. W obydwóch przypadkach mozna dokonac odmagnesowania rdzenia przez przepuszczenie pradu odmagneso- 25 wujacego przez zwojnice 110, 121 i 140.Listwy, odpowiadajace listwom 106, 120 i 136 z fig. 9 moga byc oczywiscie zastosowane z prawej strony fig. 9 poza rdzeniami 103, 117 i 133, przez co magnetyczny strumien wytworzony przez zwoj- 30 nice 110, 121 i 140 bedzie mial ulatwione przejscie powrotne.Gdy jakas kotwica zostanie przyciagnieta, na przyklad kotwica 137 z rzedu zawierajacego ko¬ twice 137, 138 i 139 jednego kierunku wspólrzed- 35 nych, mozna przeszkodzic w sposób mechaniczny przyciagnieciu pozostalych kotwic 138 i 139 tego rzedu, gdy to jest pozadane. Takie mechaniczne urzadzenie moze stanowic zapadka 145 (fig. 8) majaca postac uchylnego haczyka lub ksztalt po- 40 dobny, wspólpracujaca z przedluzeniem 146 ko¬ twicy 137.Przy zadzialaniu kotwicy 137 zapadka 145 obra¬ ca sie okolo osi 147. Kazda z kotwic ma takie prze¬ dluzenie, a zapadka 145 rozciaga sie wzdluz konców 45 wszystkich tych przedluzen jednego rzedu kotwic.Gdy zapadka 145 wychyli sie pod wplywem ude¬ rzenia przedluzenia 146 jednej z kotwic, krawedz 148 tej zapadki wychyli sie w prawo nad zakon¬ czenia przedluzen 146 nieuruchomionych kotwic 50 i krawedz 148 zablokuje w ten sposób pozostale kotwice uniemozliwiajac ich uruchomienie.Na fig. 13 i 14 uwidoczniono przekaznik z polem bocznikowym i dwoma szczelinami dla kotwicy, a mianowicie jedna normalna szczelina robocza 55 i jedna pomocnicza, która w pozycji spoczynko¬ wej kotwicy jest bardzo mala. Rdzenie tego prze¬ kaznika, kotwice i jarzmo sa tak rozmieszczone, ze przy namagnesowaniu tylko jednego rdzenia, jego strumien magnetyczny przechodzacy przez 60 szczeline pomocnicza przytrzymuje kotwice w po¬ lozeniu spoczynkowym.Jezeli natomiast zostana wzbudzone dwa rdzenie, strumien przechodzacy przez szczeline pomocnicza zostanie zniesiony przez magnetyczny obwód mo- 65 stkowy, który zostal utworzony i kotwica zostaje13 przyciagnieta przez strumien, który przechodzi przez szczeline robocza. v Na fig. 11 uwidoczniono schematycznie przekaz¬ nik z polem bocznikowym. Rdzenie 201, 202 maja zwojnice 206 i 207 i sa polaczone ze soba na kon¬ cach, z jednej strony za pomoca jarzma 204, a z drugiej za pomoca mostka 203. Kotwica 205 jest osadzona uchylnie na mostku 203 i jest przy¬ ciaganapprzez jarzmo 204. Jezeli przez zwojnice 206 przeplywa prad, zostaje wytworzony magnetyczny strumien, którego czesc przechodzi przez mostek 203 i kotwice 205, a druga czesc przez rdzen 202.Czesc strumienia przechodzaca przez kotwice wytwarza oczywiscie pewne przyciaganie dziala¬ jace na nia. Gdy szczeliny powietrzne miedzy obydwoma rdzeniami i jarzmem, oraz miedzy jarz¬ mem i mostkiem sa tej samej wielkosci, okolo po¬ lowa strumienia magnetycznego wytworzonego ' przez rdzen 201 przeplywa przez kotwice. Gdy rdzen 202 otrzyma takie same wzbudzenie jak rdzen 201 strumien magnetyczny przechodzacy przez ko¬ twice zostanie zdwojony o ile namagnesowanie tych rdzeni bedzie zgodne, jak to pokazano strzalkami na fig. 11. Poniewaz do zadzialania kotwicy prad przez szczeline robocza zostal zaledwie podwojony, pewnosc dzialania takiego przekaznika jest mala, a tolerancje wytwórcze stosunkowo wysokie.Jezeli jednak rdzen 202 na fig. 11 zostanie na¬ magnesowany w kierunku przeciwnym do strzalki i wytworzy strumien o tej samej wzbudnosci co strumien w rdzeniu 201, strumien przechodzacy przez kotwice bedzie równy zeru. Wobec tego w znanych przekaznikach z polem bocznikowym otrzymuje sie dobra pewnosc. dzialania tylko wte¬ dy, gdy strumien magnetyczny jednego rdzenia do zadzialania zostaje odwrócony.Na fig. 12 uwidoczniono przekaznik z polem bocznikowym, zbudowany wlasnie na tej zasadzie i pracujacy tak jak pokazany na fig. 11. W prze¬ kazniku wedlug fig. 12 rdzenie sa ustawione w jed¬ nej linii i odpada w nim jarzmo 204 wedlug fig. 11.Rdzen 201 z fig. 11 i fig. 12 moze byc wykonany z materialu o duzej wartosci koercji. W tym przy¬ padku kotwice przytrzymuje w polozeniu przy¬ ciagnietym strumien pozostalosci magnetycznej az do czasu gdy rdzen 201 zostanie odmagnesowany.To odmagnesowanie moze byc spowodowane przez zastosowanie impulsu pradowego w zwojnicy 206 w kierunku przeciwnym magnesowaniu, lub tez impulsu pradowego w zwojnicy 207 o kierunku zgodnym z magnesowaniem jej.W przekazniku wedlug fig. 13 sa dwie szczeliny, a mianowicie: robocza szczelina 208 i pomoc¬ nicza szczelina 209. Jak podano ponizej takie wy¬ konanie przekaznika zapewnia zwiekszona nieza¬ wodnosc.Przyjmujac, ze zwojnica 206 (fig. 13) otrzyma prad, który wytworzy w rdzeniu 201 strumien magnetyczny w kierunku strzalki, jedna czesc tego strumienia przejdzie przez robocza szczeli¬ ne 208 i kotwice 205 i wywola pewne przycia¬ ganie, ale glówny strumien przejdzie przez rdzen 202, mala szczeline 209 i kotwice 205 przytrzymujac kotwice w polozeniu spoczynko¬ wym. Szczelina 209 jest przy polozeniu spo- 14 czynkowym kotwicy, duzo mniejsza od roboczej szczeliny 208, wobec czego strumien w szczelinie 209 bedzie duzo wiekszy od strumienia w szcze¬ linie 208 i przyciaganie w szczelinie 209 bedzie s wieksze. .Podobny rozklad strumienia nastapi, gdy zamiast przepuscic prad przez zwojnice 206, przepusci sie go przez zwojnice 207, co wynika z fig. 13. Przy tej konstrukcji nie ma zadnej obawy zadzialania 10 przekaznika przy namagnesowaniu tylko jednego rdzenia 201 lub 202.Jezeli jednak zwojnice 206 i 207 zostana jedno¬ czesnie zasilone pradem tak, aby powstaly dwa strumienie o kierunkach przeciwnych, jak na 15 fig. 13 i przyjmujac, ze opornosc magnetyczna szczelin 208 i 209 jest taka sama, wartosc stru¬ mienia w szczelinie 209 bedzie wynosic zero, wo¬ bec czego obydwa strumienie przez szczeline 208 przyciagna kotwice. Rózne czesci rdzeni tworza 20 tu mostek magnetyczny, którego punkt równowagi znajduje sie w szczelinie 209.Dla zadzialania przekaznika celowe jest, aby zwojnica 207 otrzymala prad z pewnym opóznie¬ niem w stosunku do zwojnicy 206 i w takim kie- 25 runku, aby strumienie magnetyczne w szczelinie 209 mialy kierunki przeciwne. W tym przypadku kotwica rozpocznie swój ruch, gdy wartosc stru¬ mienia w szczelinie 209 zblizy sie do zera.Po zmianie kierunku strumienia strumien sie 30 zmniejszy, gdyz nastapilo juz powiekszenie sie szczeliny 209. Z tego powodu wielkosci pradów magnesujacych w uzwojeniach 206 i 207 moga byc w szerokich granicach bez szkody dla dobrego dzialania przekaznika. Pomocnicza szczelina 209 35 zapewnia wiec dobre dzialanie przekaznika.Jezeli rdzen 201 (fig. 13) jest wykonany z ma¬ terialu o duzej wartosci koercji, otrzymuje sie strumien szczatkowy w ten sam sposób, jak w przykladzie wedlug fig. 11 i 12. Ten strumien 40 szczatkowy przytrzymuje kotwice w polozeniu przyciagnietym, gdy prad magnesujacy zostanie przerwany najpierw w zwojnicy 207, a nastepnie w zwojnicy 206. Przekaznik moze wiec byc od¬ magnesowany przez przepuszczenie przez zwoj- 45 hice 206 impulsu pradowego o kierunku prze¬ ciwnym niz prad magnesowania, lub przez prze¬ puszczenie przez zwojnice 207 impulsu pradowego o kierunku zgodnym z pradem magnesowania.W tym ostatnim przypadku strumien, magne- 50 tyczny przechodzi z rdzenia 202 przez szczeline 208 do przyleglego do niej konca rdzenia 201, czesciowo przez rozproszenie i czesciowo przez szczeline 209 i kotwice 205. W praktyce okazalo sie, ze dostateczne odmagnesowanie rdzenia ,201 55 otrzymuje sie, jezeli rdzen 202 otrzyma wzbudze¬ nie normalne do jego namagnesowania.Ksztalt kotwicy z fig. 13 moze byc zmienio¬ ny na ksztalt wedlug fig. 14. W tej odmianie pomocnicza szczelina 209 znajduje sie na koncu 60 rdzenia 202 odleglego od szczeliny 208. Ten prze¬ kaznik dziala tak samo jak przekaznik we¬ dlug fig. 13, ale odmagnesowanie przez impuls pradowy w zwojnicy 207 odbywa sie w nim z wieksza sprawnoscia niz w przekazniku 65 wedlug fig. 13. Rcjzenie 201, 202 (fig. 14) sa ta.57403 15 -~ 16 polaczone za pomoca spawu punktowego lub ni¬ towania.Na fig. 15—18 ,uwidoczniono czesc wybieraka krzyzowego skladajacego sie z przekazników po¬ kazanych na fig. 14. W tym wybieraku, przekaz¬ niki maja rdzenie 211, 212, 213 oraz inne rdzenie nieuwidocznione na tych rysunkach. Te rdzenie sa wykonane (najkorzystniej) z materialu magne¬ tycznego o stosunkowo duzej wartosci koercji, na przyklad 40 Oerstedów. Rdzenie te odpowiadaja rdzeniowi 201 wedlug fig. 14 i sa polaczone z in¬ nymi rdzeniami 217—222, które odpowiadaja rdze¬ niowi 202 z fig. 14.Kotwice przekazników sa oznaczone liczbami 223—228. Zwojnica 230 obejmuje rdzenie 211, 212 i 213, a zwojnica 231 obejmuje inne rdzenie polo¬ zone w kierunku tej samej wspólrzednej. Zwojnice 230 i 231 sa polozone miedzy-ramionami nalezacy¬ mi do kotwic, ale kotwice nie sa objete przez te zwojnice. Jedna zwojnica 232 obejmuje rdzenie 217 i 220, druga zwojnica 233 obejmuje rdzenie 218 i 221 a trzecia zwojnica 234 obejmuje rdzenie 219 i 222. Rdzenie 211, 212 i 213 sa przykrecone srubami 241, 242 i 243 do listwy 240 z materialu magnetycznego, która w przekroju ma ksztalt po¬ kazany na fig. 18.Ponizej podano opis kotwicy, w szczególnosci kotwicy 223 przedstawionej na fig. 16 i 18. Kotwi¬ ca 223 ma czesc 239 polozona naprzeciw konca rdzenia 217 tak, ze miedzy rdzeniem 217 i kotwica 223 znajduje sie pomocnicza szczelina 209.Poza tym kotwica 223 ma dwa ramiona 244 i 245 równolegle do rdzenia 217 i dwa ramiona 246 i 247 równolegle do rdzenia 211. Te czesci kotwicy sa wytloczone z jednego kawalka blachy i sa pola¬ czone ze soba czescia 248. Ramiona 246 i 247 sa osadzone w wglebieniach 249 i 250 listwy 240. Wy¬ sunieciu sie kotwicy z tych wglebien listwy 240 zapobiegaja konce ramion 246 i 247 kotwicy opie¬ rajace sie na kolnierzu zwojnicy 232. Robocza szczelina 208 znajduje sie miedzy rdzeniem 217 i przeciwlegla czescia 248 .kotwicy.W kazdym skrzyzowaniu wybieraka miedzy zwojnicami róznych wspólrzednych znajduje sie zespól sprezynek stykowych. Na rysunkach kazdy zespól ma dwa zestyki, w tym dwa styki rucho¬ me i dwie listwy stykowe, ustawione szeregowo w tym samym kierunku jednej wspólrzednej.Ponizej opisano przykladowo zespól zestyków po¬ lozony pomiedzy zwojnicami 230 i 232, to jest w tym samym skrzyzowaniu co kotwica 223. Sty¬ kowe listwy 250 i 251 sa zamocowane do plyty 254 z materialu izolacyjnego, majacej wyciecie wchodzace na koniec rdzenia 207 i dociskajace do zwojnicy 232. Listwy stykowe sa umieszczone po obydwóch stronach izolacyjnej plyty 254 za pomo¬ ca wystepów zagietych na krawedzi plyty.Sprezynki stykowe nalezace do jednego rzedu polozonego pod katem prostym do stykowych li¬ stew, a wiec na przyklad sprezynki 256 i 258 sa w miejscach zamocowania miedzy soba polaczone.Moga one wystawac z listwy metalowej wspólnej dla danego szeregu i przebiegajacej na tylnej stro¬ nie wybieraka.Zgodnie z fig. 18 sprezynki te sa zagiete na ply¬ cie 260 z materialu izolacyjnego i przechodza przez wyciecia w listwie 240 tak, aby plytka 260 .dole¬ gala do listwy 240. Po wsunieciu sprezynek w otwo¬ ry, wolne ich konce sa skrecone o 90° i zamocowa- 5 ne do plytki. W ten bardzo prosty i wygodny sposób otrzymuje sie polaczenie elektryczne mie¬ dzy sprezynkami stykowymi jednego rzedu.Z fig. 17 wynika, ze ruchome sprezynki stykowe sa zamocowane po jednej stronie zwojnic 230, 231 io przewidzianych dla jednego kierunku wspólrzed¬ nych i ze sa one uruchamiane z drugiej strony tych zwojnic. Przewazna czesc ruchomych spre¬ zynek stykowych (na przyklad 258, 259 na fig. 15) przechodzi na druga strone zwojnicy, na przyklad 15 zwojnicy 230 (fig. 15 i 17). Stanowi to wygodne i zaoszczedzajace miejsce rozwiazanie trudnego za¬ dania konstrukcyjnego.Ruch kotwicy 223 zostaje przeniesiony za po¬ moca zamocowanej do niej listwy 261 na sprezynki 20 stykowe. Jak wynika z fig. 16 i 17 listwa 261 jest wcisnieta w wglebienie ramion 246 i 247 kotwicy.Dla zmontowania wybieraka wymaganej pojem¬ nosci, mozna ustawic obok siebie odpowiednia liczbe listew 260. Na rysunku uwidoczniono tylko 25 dwie takie listwy. Na kazdej listwie mozna zamo¬ cowac wymagana liczbe przekazników. Na ry¬ sunku na kazdej listwie uwidoczniono po trzy takie przekazniki. Przy powiekszeniu liczby listew i przekazników, proporcjonalnie wzrasta wielkosc 30 zwojnic.Wybierak wedlug fig. 15—18 pracuje w naste¬ pujacy sposób. Gdy tylko jedna zwojnica przekaz¬ nika zostanie zasilona pradem magnesujacym, to obojetnie do którego kierunku wspólrzednych ona 35 nalezy, na skutek wytworzonego strumienia ma¬ gnetycznego w szczelinach powietrznych — zadna kotwica nie zostanie uruchomiona (fig. 14).Jezeli jednak obydwie zwojnice jednego prze¬ kaznika nalezace do dwóch róznych kierunków 40 wspólrzednych zostana jednoczesnie zasilone pra¬ dem, nastepuje przyciagniecie kotwicy umieszczo¬ nej na teoretycznym skrzyzowaniu tych zwojnic, jak to juz opisano powolujac sie na fig. 14, przy jednoczesnym zasileniu pradem zwojnic 206 i 207. 45 Jezeli natomiast zwojnice 230 i 232 zostana jedno¬ czesnie zasilone pradem, zostanie przyciagnieta kotwica 223. Jezeli w kazdym kierunku wspól¬ rzednych po kilka zwojnic zostanie jednoczesnie zasilonych pradem, zostana przyciagniete te kotwi- so ce, które leza na skrzyzowaniach, których obydwie zwojnice zostaly zasilone pradem.Odmagnesowanie przekaznika moze nastapic w dwa rózne sposoby, co równiez opisano w zwiaz¬ ku z fig. 14. W przypadku jezeli rdzen danej zwoj- 55 nicy ma duza wartosc koercji, gdy zwojnica ta zostanie zasilona pradem w kierunku przeciwnym pradowi magnesowania, albo tez w przypadku jezeli zwojnica ma rdzen o malej wartosci koercji, gdy zostanie ona zasilona pradem o tym samym 60 kierunku co prad jej magnesowania."Rózne kotwice moga byc oczywiscie uruchamia¬ ne w jakiejkolwiek pozadanej kolejnosci. Ponie¬ waz zwojnice, które obejmuja rdzenie o malej wartosci koercji dzialaja odmagnesowujaco na «5 rdzsnie o duzej wartosci koercji i sa im przy- 20 25 30 35 40 45 50 5557403 17 1« porzadkowane, nalezy zapewnic aby kotwica przyciagnieta nie zostala zwolniona. W tym celu mozna równoczesnie zasilic pradem zwojnice, które obejmuja rdzenie o duzej wartosci koercji.Mozna równiez zastosowac w przekaznikach, wylacznie rdzenie majace mala wartosc koercji.W tym przypadku trzeba jednak dostarczyc prad podtrzymujacy do tych zwojnic, które w poprzed¬ nim ukladzie mialy rdzenie o duzej wartosci koer- * cji. W tym przypadku odmagnesowanie przekazni¬ ka nastepuje przez przerwanie pradu podtrzymu¬ jacego.Na fig. 19 i 20 uwidoczniono odmiane konstruk¬ cyjna przekaznika z polem bocznikowym do wy¬ bieraków wedlug fig. 15—18. Przy stosowaniu tej odmiany przekaznika z polem bocznikowym, otrzy¬ muje sie jeszcze lepsze dzialanie przytrzymujace kotwicy przy zmniejszeniu pradu odmaghesowu- jacego w porównaniu z pradem wymaganym przez przekaznik wedlug fig. 12—14 do tego celu.W przekazniku z polem bocznikowym wedlug fig. 19 i 20 na koncu kotwicy zastosowano trzecia powietrzna szczeline 310. W polozeniu czynnym kotwicy, szczelina 310 jest bardza mala. Jest ona tak usytuowana, ze strumien magnetyczny, przy¬ trzymujacy kotwice w polozeniu przyciagnietym, przechodzi czesciowo przez te szczeline i czescio¬ wo przez szczeline robocza 308.Na fig. 19 pokazano przekaznik z kotwica 305 w polozeniu nieprzyciagnietym czyli spoczynko¬ wym, a na fig. 20 w polozeniu przyciagnietym.Przekaznik ma rdzen skladajacy sie z dwóch czesci 301 i 302. Kazda z tych czesci ma swoje uzwoje¬ nie 306 lub 307 i moze miec rdzen o innej wartosci koercji niz druga z nich. Korzystne jest gdy czesc 301 ma stosunkowo duza a czesc 302 stosunkowo mala wartosc koercji. Kotwica 305 obejmuje oby¬ dwie czesci 301 i 302 rdzenia. W przedstawionym wykonaniu przekaznik ma pierwsza czyli robocza powietrzna szczeline 308 i druga lub pomocnicza powietrzna szczeline 309. Te szczeliny odpowia¬ daja szczelinom 208 i 209 przekaznika z fig. 13 i 14. W tym przypadku jest jednak jeszcze trzecia szczelina 310.Te trzy szczeliny otrzymuje sie przez nadanie wolnemu koncowi kotwicy 305 ksztaltu litery „U", której.ramiona obejmuja z przeciwnych stron wol¬ ny koniec czesci 302 rdzenia. Z fig. 19 i 20 wynika, ze powietrzna szczelina w polozeniu z przyciagnie¬ ta kotwica jest mniejsza niz w polozeniu spoczyn¬ kowym tej kotwicy.Czesci 301 i 302 rdzenia moga byc wykonane równiez z materialu o tej samej. wartosci koercji i w tym wykonaniu stanowia jedna czesc.Niezaleznie od tego «czy zwojnica 306 lub 307 lub tez obydwie beda stosowane jako przytrzymujace, przekaznik powinien byc tak wykonany, aby co najmniej trzecia szczelina 310 byla bardzo mala, czyli zeby przyciagnieta kotwica dotykala bez¬ posrednio czesci 302 rdzenia. Przy tym równiez i pierwsza powietrzna szczelina 308 moze byc bar¬ dzo mala. Jest równiez mozliwe aby pierwsza po¬ wietrzna szczelina 308 i trzecia szczelina 310 byly do siebie w odpowiedni sposób dobrane, przy czym moga byc one sobie równe lub od siebie rózne, dla otrzymania przewidzianego lub pozadanego, stanu magnetycznego przekaznika w jego dwóch polozeniach.W stanie pobudzonym przekaznik wedlug fig. 20 5 dziala bardzo podobnie do przekaznika wedlug fig. 14. W tym stanie trzecia powietrzna szczelina 310 jest mala, to znaczy mniejsza od szczeliny 308, wobec czego stosunkowo duza czesc strumienia szczatkowego czesci 301 rdzenia przechodzi przez szczeline 310 i wywarte przez ten strumien przy¬ ciaganie kotwicy 305 bedzie równiez stosunkowo duze.To przyciaganie kotwicy bedzie nawet silniejsze od przyciagania jej bezposrednio przez szczeline 308, gdyz szczelina 310 jest dalej polozona od punktu obrotu kotwicy niz szczelina 308. Przy zwolnieniu przekaznika, to jest po odmagnesowa- niu czesci 301 rdzenia, trzecia szczelina 310 jest równiez korzystna, gdyz pomniejsza ona konieczna do odmagnesowania wzbudnosc. Strumien magne¬ tyczny z zwojnicy 307 ma droge powrotna przez górne ramie zakonczenia kotwicy 305 w ksztalcie litery „U", z którym sie styka rdzen 302 Trzecia szczelina ma bardzo mala opornosc ma¬ gnetyczna w chwili rozpoczecia zwalniania ko¬ twicy.Próby praktyczne wykazaly, ze przy trzeciej szczelinie 310, kt^óra w przyciagnietym stanie ko¬ twicy wynosi przykladowo 0,05 mm lub* mniej, pierwsza szczelina powinna wynosic (korzystnie) okolo 0,2 mm, na to aby w czesci 301 rdzenia powstal dostatecznie silny strumien odmagneso- wujacy. Przy zbyt malej pierwszej szczelinie 308, przy odmagnesowaniu, zbyt duza czesc strumie¬ nia z czesci 302 rdzenia przechodzi przez szcze¬ line 308 wobec czego odmagnesowanie staje sie mniejpewne. , Powyzsze wymiary szczelin powietrznych do¬ tycza natezenia pola magnesujacego rzedu 100 Oerstedów.Dalej praktyka wykazala, ze kotwica moze byc równiez bezposrednio zwolniona przy przeplywie pradu przez zwojnice 307 dajacego stosunkowo male natezenie pola odmagnesowujacego wyno¬ szace 30—60 Oerstedów. Przy wiekszej wzbudnosci kotwica wraca w polozenie spoczynkowe gdy na¬ stapi przerwanie pradu w zwojnicy 307, gdyz prad ten w zwojnicy 307 wytwarza w trzeciej szczeli¬ nie 310 tak silny strumien, ze kotwica pozostaje w pozycji przyciagnietej az do czasu przerwania doplywu pradu. ¦„¦¦..Nalezy przy tym zaznaczyc, ze przekaznik moze byc zaopatrzony w trzecia szczeline równiez w in¬ ny sposób niz za pomoca pokazanego na rysunku zakonczenia kotwicy w ksztalcie litery „U".Na fig. 21—26 uwidoczniono przekaznik majacy równiez trzy szczeliny tak jak pokazany na fig. 19 i 20, ale z pewnymi zmianami konstrukcyjnymi dajacymi przekaznik mniejszy i bardziej zwarty* przy czym fig. 21 przedstawia, go w pozycji spo¬ czynkowej, a fig. 22 w pozycji czynnej. Fig. 23 przedstawia jego widok z góry, a fig. 24 — widok od tylu.Przekaznik ma dwa rdzenie 401 i 402 (odpowia¬ dajace rdzeniom 301 i 302 na fig. 19 i 20), Rdzen 15 20 25 30 35 40 45 50 55 6057403 19 20- 401 sklada sie z dwóch czesci 401a i 401b. Co naj¬ mniej jedna z tych czesci jest wykonana (najko¬ rzystniej) z materialu o duzej wartosci koercji, wynoszacej przykladowo okolo 30 Oerstedów. Cze¬ sci 401a i 401b sa ze soba polaczone przez spawa¬ nie lub w inny sposób. Rdzen 402 jest wykonany z materialu o duzej wartosci koercji i moze . byc polaczony z rdzeniem 401 równiez przez spa¬ wanie.Przekaznik ma poza tym specjalnie uksztalto¬ wana kotwice 405 uwidoczniona dokladniej na fig. 25 i 26. Kotwica ta ma zagieta pod katem prostym czesc 405a, która na jednym boku ma wyciecie 405b, przez które przechodzi wolny koniec rdzenia 402 (fig. 21 i 22). Drugi bok ma dwa boczne ra¬ miona 405c i 405d. Wszystkie te czesci tworza jed¬ na kotwice wytloczona z blachy stalowej o malej wartosci koercji. ' Ramiona 405c i 405d spoczywaja swymi koncami na wystepach bocznych czesci 401b rdzenia 401, a polnymi brzegami na bocznych zawinieciach 401c.Narozniki miedzy tylnymi zakonczeniami i dolny¬ mi krawedziami ramion 405c i 405d sa zaokraglo¬ ne dla ulatwienia przechylu kotwicy. Przy zadzia¬ laniu przekaznika, kotwica przechyla sie z polo¬ zenia wedlug fig. 21 w polozenie wedlug fig. 22.Przekaznik ma dwie zwojnice a mianowicie zwoj¬ nice 406 na czesci 401a rdzenia i zwojnice 407 na rdzeniu 402. Te zwojnice odpowiadaja zwojnicom 306 i 307 w wykonaniu wedlug fig. 19 i 20.Przekaznik ma trzy szczeliny powietrzne, a mia¬ nowicie robocza szczeline 408 miedzy przednim koncem czesci 401a i powierzchnia czesci 405a ko¬ twicy 405, druga szczeline 409 pomiedzy wolnym koncem rdzenia 402 i jedna z powierzchni ograni¬ czajacych wyciecie 405b od dolu, oraz trzecia szcze¬ line 410 pomiedzy wolnym koncem rdzenia 402 i przeciwlegla powierzchnia ograniczajaca (od góry) wyciecie 405b. Te trzy szczeliny powietrzne 408, 409 i 410 odpowiadaja szczelinom 308, 309 i 310 z fig. 19 i 20.Dzialanie przekaznika wedlug fig. 21—26 odpo¬ wiada dokladnie dzialaniu przekaznika wedlug fig. 19 i 20 wobec czego nie potrzebuje byc blizej omówione.Uwidoczniony na fig. 21—26 przekaznik dobrze nadaje sie do zastosowania w wybierakach krzyzo¬ wych opisanych w zwiazku z fig. 16—18. Otrzy¬ mane w ten sposób wybieraki sa bardzo zwarte i jednoczesnie dzieki prostej konstrukcji przekazni¬ ków stosunkowi) tanie.W opisanych przekaznikach zwojnice magnesu¬ jace sa nalozone tylko na nieruchome czesci rdze¬ ni obwodu magnetycznego. Dla fachowca zrozu¬ miale jest, ze w wiekszosci uwidocznionych prze¬ kazników jest mozliwe nalozenie zwojnic nie na rdzenie, a na odpowiednie czesci, kotwicy.Na fig. 27 przedstawiono przekaznik jezyczko¬ wy z polem bocznikowym, w którym styki sa osadzone bezposrednio na ruchomych czesciach materialu ferromagnetycznego i sa hermetycznie zamkniete w bance szklanej, a natomiast zwojnice sa osadzone na zewnatrz tej banki.Przekaznik wedlug fig. 27 sklada sie z rdzenia 502 zawierajacego sztabke ( 502a, jarzmo 502b i sztabke 502c. Sztabki przechodza przez wyciecia w jarzmie i sa w tych miejscach dobrze magne¬ tycznie polaczone z jarzmem. Co najmniej jedna z tych sztabek jest jednak elektrycznie izolowana od jarzma. Sztabki. 502a /i 502c oraz jarzmo 502b sa wykonane z materialu o malej wartosci koercji na przyklad wynoszacym mniej niz jeden. Oersted.Rdzen 502 odpowiada rdzeniowi 202 w przekazni¬ ku wedlug fig. 13. Poza tym ten przekaznik ma rdzen 501 skladajacy sie z sztabki 501a, jarzma4 501b i sztabki 501c. Jeden koniec sztabki 501c jest polaczony z sztabka 502c rdzenia 502 za po- . moca spawu 500. % Czesci 501a i 501c przechodza przez wyciecie w jarzmie 50Ib i maja w tych miejscach dobije polaczenie magnetyczne, ale co najmniej jedna z nich jest od jarzma izolowana elektrycznie.Jezeli przekaznik ma byc tak wykonany, zeby kotwica po jej przyciagnieciu zostala przytrzyma¬ na bez potrzeby przeplywu pradu podtrzymujacego przez zwojnice, co najmniej sztabka 501c rdzenia 501 powinna miec stosunkowo duza wartosc koercji na przyklad okolo 30 Oerstedów.Na wolnym koncu sztabki 501a jest zamocowana krótka plaska sprezynka 510a, do niej jest zamo¬ cowana kotwica 505. Sprezynka 510 jest przyspa¬ wana w punkcie 511 do sztabki 501a, a do kotwi¬ cy 505 w punkcie 512. Kotwica 505 zachodzi na konce sztabki 501a w pokazany sposób, celem zapewnienia dobrego magnetycznego sftyku ze sztabka niezaleznie od materialu sprezynki 510.Korzystne jest wykonanie sprezynki. 510 z blachy stalowej.Na swym wolnym koncu kotwica 505 ma na obydwóch stronach zgrubienia 513 i 514 wykona¬ ne z materialu ferromagnetycznego, ale pokryte powierzchniowo dobrym metalem stykowym na przyklad palladium. W pokazanym na rysunku polozeniu zgrubienia 513 przylega z pewnym do¬ ciskiem do sztabki 502a. Powierzchnia, z która sty¬ ka sie to zgrubienie jest równiez pokryta dobrym metalem stykowym.Pomiedzy zgrubieniem 514 kotwicy 505 i sztabka 501c znajduje sie szczelina 508 odpowiadajaca szczelinie 208 przekaznika wedlug fig. 13 i spel¬ niajaca role szczeliny roboczej. Powierzchnia sztab¬ ki 501c w zakresie szczeliny 508 jest równiez po¬ kryta metalem stykowym tak, ze kotwica w stanie przyciagnietym ma dobry styk elektryczny z sztab¬ ka 501c. Poza tym, miedzy zgrubieniem 513 i sztabka 502a znajduje sie magnetyczna szczeli¬ na 509, która w pokazanym polozeniu spoczynko¬ wym kotwicy 505 jest bardzo mala i odpowiada grubosci warstwy metalu stykowego na zgrubie¬ niu 513 i na sztabce 502a. Szczelina ta odpowiada dodatkowej szczelinie 209 w przekazniku wedlug fig. 13.Przekaznik wedlug fig. 27 ma poza tym dwie zwojnice a mianowicie zwojnice 506 nalozona na sztabke 501c oraz zwojnice 507 nalozona na sztab¬ ke 502c. Zwojnica 506 odpowiada zwojnicy 206, a zwojnica 507 — zwojnicy 207 przekaznika we¬ dlug fig. 13.Wszystkie czesci stykowe przekaznika wedlug fig. 2T sa w pokazany sposób zamkniete w her- 10 15 20 25 30 35 40 45 50 55 6057403 21 22 metycznej szklanej bance 515. Przekaznik tenx nie posiada osobnego zespolu sprezynek stykowych.Kotwica 505 ze zgrubieniami 513 i 514 spelnia tu role ruchomej sprezynki stykowej przekaznika, a sztabki 501c i 502c role nieruchomych styków 5 zestyku.Dzialanie przekaznika wedlug fig. 27 jest bar¬ dzo podobne do dzialania przekaznika wedlug fig. 13 wobec czego nie wymaga osobnego omówienia.Przekazniki wyposazone w szczeliny pomocnicze, io przykladowo w szczeline 209 na fig. 13 sa urucha¬ miane czesciowo przez przyciaganie w szczelinie roboczej oraz czesciowo przez zniesienie przytrzy¬ mania w szczelinie pomocniczej.Zasada dzialania pomocniczej szczeliny 209 moze 15 byc wyjasniona jak nastepuje. Strumien magne¬ tyczny przechodzacy przez obwód ze szczelina 259 zostaje zniesiony przez dzialajaca w odwrotnym kierunku sile magnetomotoryczna. Sile przyciaga¬ nia poprzez robocza szczeline 208 mozna, co naj- 20 mniej teoretycznie zastapic sprezyna lub tez przez sile przyciagania magnesu trwalego i uruchamiac przekaznik wylacznie magnetycznie poprzez szcze¬ line 209.Lepsza niezawodnosc dzialania otrzymuje sie 25 oczywiscie przez kombinacje roboczej szczeliny 208 i pomocniczej szczeliny 209, a jeszcze lepsza gdy do tej kombinacji dioda sie jeszcze trzecia szczeline 310 wedlug fig. 19 i 20.Jezeli w lacznicy telefonicznej jako wybierak 30 wstepny dla kazdego do niej przylaczonego abo¬ nenta jest zastosowany wybierak krzyzowy z po¬ lami bocznikowymi, lub tez innego typu wybierak krzyzowy ze skrzyzowanymi zwojnicami, mozna jeden z zespolów przekaznikowych zastosowac jako 35 przekaznik oddzielajacy.Z fig. 4 i 5 wynika, ze w pokazanym na nich wybieraku konieczna jest w tym celu tylko nie¬ znaczna zmiana w listwach stykowych, z którymi wspólpracuja zespoly stykowe uruchamiane przez 40 listwy 55—57 i to w ten sposób, aby styki robocze zamienic na styki rozwierne. W tym celu wystar¬ czy tylko tak wygiac listwy stykowe aby ich po¬ wierzchnie stykowe byly polozone nie na a pod sprezynkami stykowymi a powierzchnie stykowe 45 sprezynek aby znalazly sie nie na stronie górnej, a na dolnej stronie tych sprezynek.Podobna zmiane mozna zastosowac w wybiera¬ ku wedlug fig. 15—18. W tym przypadku dla otrzy¬ mania zadanej funkcji rozdzialu nalezy zmienic so przekrój stykowych listew 250, 251.W znanej lacznicy telefonicznej, przekaznik od¬ dzielajacy nalezacy do danego abonenta laczy go z urzadzeniem identyfikujacym.W znanej lacznicy telefonicznej, przy podniesie- 55 niu sluchawki przez abonenta nalezacy do niego przekaznik rozwierny laczy go z urzadzeniem iden¬ tyfikujacym. Po zidentyfikowaniu abonenta prze¬ kaznik rozwierny rozlacza polaczenie miedzy abo¬ nentem i urzadzeniem identyfikujacym. Odnosne «o zestyki musza nalezec do danego abonenta i musza byc uruchamiane niezaleznie od zestyków nale¬ zacych do innych abonentów.Jezeli wybierakiem wstepnym w lacznicy tele¬ fonicznej jest znany wybierak krzyzowy, mozna 65 te poszczególne zestyki rozwierne polaczyc razem z zespolem sprezynek stykowych i uruchamiac je bezposrednio magnesem mostkowym. Ten uklad mozna stosowac tylko w takich lacznicach, w któ- rych w wybieraku wstepnym lub wywolawczym 1% kazdemu abonentowi jest przydzielony mostek.Jest to jednak rozwiazanie kosztowne, wabel^^*- czego w znanych konstrukcjach kazdy abone^mai* wlasny przekaznik rozwierny.W wybieraku krzyzowym, zwlaszcza w opisanym wybieraku z polem bocznikowym, kazdy zespól przekazników moze byc uruchomiony niezaleznie od innych zespolów, wobec czego zestyki spelnia- ' jace czynnosc odlaczania moga byc polozone pod zespolami styków'wybieraka. Stanowi to powazne uproszczenie w stosunku do zwyklych lacznic i daje konstrukcje bardziej zwarta, tansza i bardziej niezawodna.Na fig. 28 uwidoczniono uklad bardzo uprosz¬ czony wyjasniajacy urzadzenie zestyków rozwier- nych poszczególnych abonentów. Jest ono polaczo¬ ne linia L z stykowa listwa K wybieraka krzy¬ zowego z przekaznikami z polem bocznikowym.Normalny przekaznik danej linii abonenckiej przedstawiono tu w postaci opornika R i równo¬ legle do niego wlaczono kondensator C zwierajacy napiecie zaklócajace wystepujace w abonenckiej linii L.Liniowy przekaznik R z kondensatorem C sa wlaczone pomiedzy zródlo pradowe i zestyk Brl nalezacy do jednej pary zestyków. Drugi zestyk tej pary oznaczono Br2. Zestyki Brl i Br2 naleza do zespolów wielostykowych wybieraka i wspól¬ pracuja z normalnymi stykowymi listwami KI . i K2.Gdy abonent w aparacie ab przez podniesienie sluchawki z widelek wywola stacje, nastepuje zamkniecie nastepujacego obwodu: biegun dodat¬ ni, zestyk Br2, listwa K2, jedna zyla linii L, apa¬ rat ab, druga zyla linii L, stykowa listwa KI, zestyk Brl, liniowy przekaznik R i biegun ujemny.Z powodu spadku napiecia na opornosci liniowego przekaznika R (lub tez opornika wlaczonego z nim w szereg) zostaje przesuniety potencjal styku Brl w kierunku dodatnim. Miedzy zestykiem Brl i urzadzeniem identyfikujacym lacznicy telefo¬ nicznej jest poprowadzony przewód S i abonent aparatu ab zostaje zidentyfikowany na podstawie spadku napiecia w jego przewodzie. Gdy to na¬ stapi zostaja rozwarte zestyki Brl i Br2 i zostaje przerwany ten obwód pradowy.Wybierak jest poza tym wyposazony w pewna liczbe zestyków MK zwiazanych z listwami KI i K2 i tak pracujacych, aby wywolujacego abo¬ nenta po jego identyfikacji polaczyc z urzadze¬ niami wybiorczymi sluzacymi do dokonania pel¬ nego polaczenia z wskazanym innym abonentem.Na fig. 29 uwidoczniono jak szescdziesieciu czte¬ rech abonentów jest polaczonych z czterema wy¬ bierakami VI—V4 za pomoca czterech przewodów U2 i czterech U3. Kazdy z wybieraków VI i V4 ma osiem listew stykowych, z których dwie sa pokazane na rysunku. Kazda listwa stykowa jest podzielona ha dwie czesci, z którymi jest polaczona linia abonencka. Na rysunku pokazano linie abo-23 57403 24 riencka i listwy stykowe jako jednoprzewodowe ale w praktyce stosuje sie dla kazdego abonenta dwie zyly i jedna pare listew.Wybierak VI ma listwy K00—K15, z których uwidoczniono na rysunku listwy K00, KOI oraz K14 i K15 i z którymi sa polaczone dwie linie abo- henckie 00, 01 oraz 14, 15. Kazda listwa stykowa pracuje jednoczesnie trzema zestykami roboczymi, które dla listwy K00 sa oznaczone KOOa, KOOb i KOOc, a dla listwy KOI sa oznaczone KOla, KOlb i KOlc. Kazdy z tych zespolów wielostykowych jest polaczony z co najmniej jedna grupa styków innej listwy stykowej.Zespoly wielostykowe kazdej z tych grup sa po¬ laczone miedzy soba i z wychodzacym z nich prze¬ wodem posrednim polaczonym z grupa przewodów U2 lub U3. Styk KOOa listwy K00 jest polaczony z podobnymi stykami we wszystkich innych li¬ stwach nalezacych do abonentów z numerami pa¬ rzystymi az do listwy K62. Ta grupa styków jest ze swej strony polaczona z przewodem wyjscio¬ wym U2a grupy U2. W podobny sposób styk KOOb jest polaczony z odpowiednimi stykami innych listew stykowych, nalezacych do abonentów z nu¬ merami parzystymi az do listwy K62. Ta grupa jest polaczona z przewodem wyjsciowym U2b gru¬ py U2.Styk KOOc jest polaczony z odpowiednimi sty¬ kami innych listew stykowych nalezacymi do abo¬ nentów o parzystych numerach, ale tylko do 30.Ta grupa jest polaczona z wyjsciowym przewodem U3c grupy U3.Styk K32c listwy K32 jest polaczony z odpowied¬ nimi stykami listew stykowych abonentów o parzy¬ stych numerach od 32 do 62. Ta grupa jest pola¬ czona z wyjsciowym przewodem TJ32c grupy U3.Styk KOla listwy KOI jest polaczony ze wszyst¬ kimi odpowiadajacemu mu stykami listew styko¬ wych nalezacymi do abonentów z nieparzystymi numerami do 63. Ta grupa jest polaczona z prze¬ wodem U2a' grupy U2. Dalej styk KOlb jest po¬ laczony z wszystkimi odpowiednimi stykami wszystkich listew nalezacych do abonentów o nie¬ parzystych numerach do 63. Ta grupa styków jest polaczona z przewodem U2b' grupy wyjsciowych przewodów U2.Styk KOlc listwy KOI jest polaczony z odpowia¬ dajacymi mu stykami innych listew stykowych innych abonentów majacych nieparzyste numery do 31. Ta grupa jest polaczona z przewodem U3c' grupy U3. Styk K33c listwy K33 jest polaczony z odpowiadajacymi jemu stykami innych listew stykowych abonentów o nieparzystych numerach od 33 do 63. Ta grupa jest polaczona z przewodem U33c grupy U3.Kazda czesc listwy stykowej wybieraków VI, V2, V3 i V4 pracuje ze stykiem rozwiernym BrOO dla listwy K00 oraz BrQl dla listwy KOI. Kazdy z tych styków jest polaczony z urzadzeniem zawieraja¬ cym przekaznik liniowy oznaczony LRO0 dla styku BrOO oraz LR01 dla styku BrOl. Z kaz¬ dym stykiem rozwiernym jest polaczony nie uwi¬ doczniony przewód odpowiadajacy przewodowi S na fig. * 28, prowadzacy do nie uwidocznionego urzadzenia identyfikujacego lacznicy.Dla powiekszenia pojemnosci lacznicy ma ona jeszcze dwa dalsze wybieraki V5 i V6 z dolaczo¬ nymi do nich aparatami o numerach 00—63. Te wybieraki maja razem osiem listew stykowycji 5 akl—akS polaczonych z przewodami wyjsciowymi Uli—U18 tworzacymi trzecia grupe Ul przewo¬ dów wyjsciowych.Wybieraki V5 i V6 maja tylko styki robocze.Przy tych wybierakach nie sa potrzebne styki io rozwierne, gdyz te czynnosc spelniaja odpowied¬ nie styki wybieraków VI—V4.Przedstawiona zasada laczenia linii abonenckich z przewodami wyjsciowymi pozwala na bardzo korzystny rozdzial obciazenia lacznicy. Z rysunku 15 fig. 29 wynika, ze kazdy przewód wyjsciowy grupy Ul jest dostepny tylko dla osmiu abonentów. Kaz¬ dy przewód grupy U3 obsluguje szesnastu abo¬ nentów, a kazdy przewód grupy U2 — trzydziestu dwóch abonentów. W tym ukladzie polaczenie abo- 20 nenta wywolujacego powinno byc przeprowadzone w ten sam sposób, aby zajal on najpierw przewód wyjsciowy grupy Ul, a gdy wszystkie przewody tej grupy sa zajete, aby skorzystal z przewodu w grupie U3, a dopiero gdy wszystkie przewody 25 grupy Ul i U3 sa zajete — zostal wybrany dla niego przewód z grupy U2.Mozna tez spowodowac aby jeden z zespolów stykowych wspólpracujacy z dana czescia li¬ stwy stykowej spelnil jakakolwiek funkcje dla 30 abonenta przylaczonego do tej czesci listwy, która to funkcje w lacznicy normalnej spelnia wlasny jego przekaznik liniowy. Ten zespól stykowy w za¬ leznosci od konstrukcji i ukladu polaczen pozo¬ stalych obwodów pradowych moze zawierac styki 35 robocze i rozwierne.Opisana powyzej w zwiazku z fig. 28 i 29 ogólna zasada laczenia ma zastosowanie do róznego ro¬ dzaju i róznej wielkosci lacznic.Na fig. 30—32 uwidoczniono przekaznik z po- 40 lem bocznikowym w innej jeszcze odmianie we¬ dlug wynalazku. Fig. 30 przedstawia ja w widoku od dolu, fig. 31 — w polozeniu spoczynkowym, w widoku z boku i fig. 32 — w polozeniu czyn¬ nym, w widoku z boku. 45 Przekaznik posiada wydluzony rdzen skladajacy sie z dwóch zlaczonych ze soba czesci 601 i 602.Równolegle do rdzenia 601, 602 jest ustawiona kotwica 605 majaca na jednym koncu wywinieta w góre czesc 611, polaczona wychylnie z zakon- 50 czenrem rdzenia 601. Na drugim koncu kotwicy 605 znajduje sie drugie wygiecie 612. Miedzy tym wygieciem 612 i koncem rdzenia 602 znajduje sie robocza szczelina 608.Kotwica ma w srodku dwie nakladki 613, 614 za- 55 giete w góre na rdzeniu 601, 602 i ku sobie do srodka tak aby obejmowaly go po bokach wedlug fig. 30.Miedzy swobodnymi koncami nakladek 613, 614 i spodem rdzenia znajduje sie pomocnicza szczelina 609. Ta szczelina jest mala gdy przekaznik jest 60 w polozeniu spoczynkowym (fig. 31), ale powieksza sie gdy przekaznik zadziala (fig. 32). Zwojnica 606 obejmuje czesc 601 rdzenia, a zwojnica 607 jego druga czesc 602.Czesci 601, 602, 605, 606, 607, 608 i 609 przekaz-25 57403 26 65 nika odpowiadaja czesciom 201, 202, 205, 206, 207, 208 i 209 przekaznika wedlug fig. 13.W czasie pracy gdy na przyklad prad zostanie doprowadzony tylko do zwojnicy 606 (fig. 31) to wytworzony w rdzeniu strumien magnetyczny prze¬ chodzi w kierunku strzalki 614a, przez przegub 611 prawa czesc kotwicy 605 i wystajace nakladki 613 i 614 w kierunku strzalki 615, oraz przez bardzo mala pomocnicza szczeline 609 z powrotem do rdze¬ nia 601. Kotwica 605 jest wtedy przytrzymana w polozeniu spoczynkowym dzieki przyciaganiu przez mala szczeline 609.Gdy prad magnesujacy zostanie dostarczony tylko do zwojnicy 607, wytworzy on w rdzeniu 602 strumien magnetyczny w kierunku strzalki 616, który przejdzie przez nakladki 613, 614 w kie¬ runku strzalki 617 i lewa czesc kotwicy 605 oraz przez stosunkowo duza powietrzna szczeline 608 z powrotem do rdzenia 602. Ten strumien wytwa¬ rza w malej pomocniczej szczelinie 609 silniejsze przyciaganie niz w duzej roboczej szczelinie 608 wobec czego i w tym przypadku nie nastapi za¬ dzialanie przekaznika.Jezeli jednak jednoczesnie zostana zasilone pra¬ dem magnesujacym zwojnice 606 i 607 obydwa wy¬ zej podane strumienie powstana jednoczesnie i jak wynika z fig. 31 strumienie te na odcinku nakla¬ dek 613, 614 i w pomocniczej szczelinie 609 maja dzialanie odwrotne. Jezeli te dwa strumienie sa sobie równe, wartosc przyciagania w szczelinie 609 wynosi zero i w szczelinie 608 kotwica zostanie przyciagnieta do rdzenia. W czasie ruchu kotwicy, powiekszy sie szczelina 609 a zmniejszy sie szcze¬ lina 608 wobec czego praktycznie w szczelinie 609 nastapi zanik strumienia magnetycznego. Wytwo¬ rzone przez zwojnice 606 i 607 strumienie magne¬ tyczne lacza sie w szereg i obydwa dzialaja zgod¬ nie przyciagajac kotwice 612.Przyciagnieta kotwica moze byc przytrzymana w tym polozeniu przez prad podtrzymujacy prze¬ plywajacy przez jedna ze zwojnic 606 lub 607. Ten prad podtrzymujacy powinien byc duzo slabszy od pradu magnesujacego tak aby nie wystarczal do przyciagniecia kotwicy w stanie spoczynkowym, gdy druga zwojnica zostanie zasilona pradem ma¬ gnesujacym. Stosunek pradu magnesujacego do pradu podtrzymujacego powinien wynosic korzy¬ stnie okolo 6:1.Szczególnie korzystne jest zasilenie pradem pod¬ trzymujacym zwojnicy 607, gdyz w pozycji czynnej przekaznika z powodu malej szczeliny roboczej 608 wytwarza ona stosunkowo silny strumien ma¬ gnetyczny, a w pozycji spoczynkowej kotwicy 612 wytwarza bardzo slaby strumien, gdyz w tej po¬ zycji szczelina 608 jest duza. PL