Opublikowano: 20.Y.1969 57366 k^M^ KL ^4Tg;20/trr MKP F 16 k fi1 2A UKD Twórca wynalazku: mgr inz. Eugeniusz Garbacz Wlasciciel patentu: Centralny Osrodek Chlodnictwa, Kraków (Polska) Czterodrozny zawór nawrotny Przedmiotem wynalazku jest czterodrozny za¬ wór nawrotny, dwupozycyjny, sterowany przy pomocy trójdroznego zaworu elektromagnetyczne¬ go — znajdujacy zastosowanie przede wszystkim w sprezarkowych urzadzeniach chlodniczych i kli¬ matyzacyjnych w celu odwracania kierunku obie¬ gu chlodniczego.Znane dotychczas zawory tego typu (zwane rów¬ niez rozdzielaczami) posiadaja wprawdzie suwa¬ ki o ksztalcie podobnym do suwaka w zaworze bedacym przedmiotem wynalazku to jest z wy¬ cieciami w czesci cylindrycznej suwaka, tworza¬ cymi przestrzenie kierujace przeplywem czynnika, moga jednak byc sterowane poprzez nadanie su¬ wakowi ruchu obrotowego co utrudnia, a nie¬ kiedy wrecz uniemozliwia, stosowanie ich w ukla¬ dach automatycznej regulacji i zdalnego stero¬ wania.Znane sa równiez zawory, których suwak wy¬ konuje ruch posuwisty wzdluz swojej osi. Za¬ wory te nadaja sie wprawdzie do sterowania zdalnego ale do spelnienia funkcji wymaganej od zaworu nawrotnego musza miec i tak suwak, jak i wspólpracujaca z nim tuleje o bardzo zlo¬ zonym ksztalcie i o duzych wymianach, co spra¬ wia, ze zawory te sa skomplikowane i zawod¬ ne w dzialaniu. Ponadto zawory te maja niekie¬ dy piec doprowadzen do przestrzeni rozdziel¬ czych suwaka co równiez wplywa na zwiekszenie ich gabarytów. Wiejksze wymiary powoduja wiek- 10 15 20 25 30 sze zuzycie materialów — a tym samym zwiek¬ szaja ciezar zaworów. Prócz tego technologia wy¬ konania stosowanych dotychczas zaworów jest trudna i pracochlonna — co wplywa na zwiek¬ szenie kosztów ich produkcji.Postawiono sobie za cel skonstruowanie zaworu nawrotnego pozbawionego wymienionych wad, prostego w wykonaniu, o malych wymiarach, nadajacego sie do stosowania w ukladach zdalnie sterowanych i ukladach automatycznej regulacji.Cel ten zostal osiagniety przez zastosowanie suwaka (poruszajacego sie w tulei ruchem po¬ suwistym), który przesuwajac sie z jednej po¬ zycji roboczej w druga — realizuje odwrócenie kierunku obiegu chlodniczego to znaczy: odcina wymiennik ciepla pracujacy w normalnym (nie- odwróconym) obiegu jako parownik od strony ssawnej sprezarki i laczy go ze strona tloczna sprezarki, a jednoczesnie odcina skraplacz od strony tlocznej sprezarki i laczy go ze strona ssawna sprezarki.Zastosowanie prostego w konstrukcji. suwaka pozwolilo na zmniejszenie wymiarów gabaryto¬ wych calego zaworu a tym samym na zmniejsze¬ nie zuzycia materialów i robocizny. Pozwolilo to skonstruowac zawór o pewnym, dlugotrwalym i niezawodnym dzialaniu.Przedmiot wynalazku jest przedstawiony w przykladzie wykonania na rysunkach, na których fig. 1 przedstawia zawór w przekroju wzdluznym 5736657366 3 lacznie z zaworem pilotujacym w widoku z bo¬ ku, fig. 2 — zawór w pólprzekroju poprzecznym, fig. 3 — suwak zaworu w widoku z przodu, fig. 4 — suwak zaworu w widoku z boku, fig. 5 suwak zaworu w przekroju podluznym, fig. 6 suwak za¬ woru w przekroju poprzecznym, fig. 7 — tuleje zaworu w przekroju podluznym, fig. 8, 9, 10 i 11 — schematy dzialania zaworu w obu poloze¬ niach roboczych.Czterodrozny zawór nawrotny wedlug wyna¬ lazku sklada sie z dwóch zasadniczych zespolów: czterodroznego zaworu glównego oraz trójdroz- nego elektromagnetycznego zaworu pilotujace¬ go 10.Czterodrozny zawór glówny sklada sie z tulei 15 oraz z suwaka 1 który posiada cztery wycie¬ cia A, B, C i D zwane w dalszym ciagu opisu ko¬ morami. Komory A i B sa usytuowane prosto¬ padle do komór C i D. Suwak 1 ma ponadto wy¬ konany równolegle do osi przez cala dlugosc otwór 14, w którego konce na powierzchniach czolowych suwaka wmontowane sa dysze 7 i 8.Równolegle do osi suwaka jest wykonany na ' pewna glebokosc otwór 12, w który wchodzi suw- liwie kolek 13 zabezpieczajacy suwak 1 przed obrotem w tulei 15. Na obydwu koncach suwaka 1 wykonane sa pierscieniowe .rowki, w których osadzone sa pierscienie uszczelniajace 16 i 17* Zewnetrzna powierzchnia suwaka 1 jest dopaso¬ wana do wewnetrznej powierzchni tulei 15 z od¬ powiednim luzem. Tuleja 15 jest szczelnie osa¬ dzona w koszulce 18.Na obu koncach tuleja ma osadzone denka 19 i 20. W srodku swej dlugosci tuleja nia wykonane cztery otwory rozmieszczone co 90° na obwodzie.Z otworami tymi polaczone sa odpowiednio króc¬ ce 2, 3, 4 i 11 zaworu glównego, wmontowane w koszulke 18. Denka 19 i 20 maja wykonane otwo¬ ry, w które wmontowane sa szczelnie korki 21 i 22. W korkach tych sa nawiercone otworki. W otwór korlca 21 jest wmontowany przewód 9 la¬ czacy przestrzen X zaworu glównego z przestrze¬ nia Z zaworu pilotujacego 10, zas w otwór korka 22 wmontowany jest przewód 5 laczacy przestrzen Y zaworu glównego z przestrzenia W zaworu pi¬ lotujacego 10. W denko 20 wcisniety jest mimo- srodowo kolek 13, który wsuwajac sie w. otwór 12 suwaka 1 zabezpiecza go przed obrotem. Prze¬ wód 6 laczy zawór pilotujacy 10 z króccem ssaw¬ nym 11 sprezarki.Dzialanie zaworu wedlug wynalazku jest na¬ stepujace: gdy cewka zaworu pilotujacego 10 jest pod napieciem, suwak 1 zaworu glównego poprzez komore A laczy króciec 3 przewodu tlocznego sprezarki z^ króccem 2 przewodu pierwszego wy¬ miennika ciepla i równoczesnie poprzez komore B laczy króciec 4 przewodu drugiego wymiennika ciepla z króccem 11 przewodu ssawnego sprezarki.Poniewaz przewód )5 jest polaczony jednym kon¬ cem z komora W zaworu pilotujacego 10 a drugim koncem z przewodem 11 ssawnym sprezarki — dlatego do komory zaworu pilotujacego 10 dosta¬ je sie czynnik pod cisnieniem zblizonym do cis¬ nienia ssania, a stad poprzez przewód 5 do prze¬ strzeni T zaworu glównego utrzymujac w tej przestrzeni cisnienie zblizone do cisnienia ssania gdyz dysza 7 poprzez która przestrzen Y jest po¬ laczona z komora A suwaka 1 jest tak dobrana, ze nie dopuszcza do wzrostu cisnienia — ponie- 5 waz czynnik naplywajacy przez dysze 7 do prze¬ strzeni Y jest natychmiast odprowadzany do króc¬ ca przewodu ssawnego 11 przez przewody 5 i 6 o znacznie wiekszych srednicach przelotowych niz dysza 7. io Natomiast przestrzen X polaczona przewodem 9 z komora Z jest odcieta za pomoca grzybka za¬ woru pilotujacego 10 od przestrzeni W bedacej pod cisnieniem ssania, a poprzez dysze 8 polaczona z komora A bedaca pod cisnieniem tloczenia. 15 W przestrzeni X utrzymuje sie zatem cisnienie- tloczenia. Róznica cisnien w przestrzeniach X i Y utrzymuje suwak 1 w pozycji roboczej pierwszej zaznaczonej na rysunku fig. 8. Przy odlaczeniu napiecia od cewki zaworu pilotujacego 10 prze- 20 strzen W zaworu pilotujacego 10 zostanie zam¬ knieta, a przestrzen Z polaczy ze soba przewody 6 i 9.Na skutek tego w przestrzeni Y zaworu glów¬ nego dzieki dyszy 7 wytworzy sie cisnienie o war- 25 tosci zblizonej do cisnienia tloczenia, zas prze¬ strzen X zaworu glównego polaczona poprzez przewód 9, przestrzen Z i przewód 6 z króccem 11 przewodu ssawnego sprezarki bedzie wtedy pod cisnieniem ssania. Pod wplywem róznicy cisnien w przestrzeniach *Y i X, suwak 1 zaworu przesu¬ nie sie z pozycji roboczej pierwszej pokazanej na rysunku fig. 8 do pozycji roboczej drugiej uwi¬ docznionej na rysunku fig. 10.Przy tym polozeniu suwak 1 poprzez komore C laczy króciec 2 przewodu pierwszego wymiennika 35 ciepla z króccem 11 przewodu ssawnego sprezarki, a poprzez komore D laczy króciec 4 przewodu dru¬ giego wymiennika ciepla z króccem 3 przewodu tlocznego sprezarki. Jezeli teraz nastapi zalaczenie napiecia na cewke zaworu pilotujacego 10 to na- 40 stapi proces odwrotny do opisanego powyzej i su¬ wak 1 zaworu glównego przesunie sie ponownie do pozycji roboczej pierwszej przedstawionej na rysunku fig. 8. 30 45 PL