Pierwszenstwo: 15.VII.1965 Czechoslowacja Opublikowano: 30.VIII.1968 56031 KI. 63 d, 8 MKP B UKD 6012&JJ Wspóltwórcy wynalazku: inz. Jifi Tobias, inz. Zdzislaw Mendza Wlasciciel patentu: Polsko-Czechoslowacki Osrodek Badawczo-Rozwojo¬ wy Ciagników, Brno (Czechoslowacja) Urzadzenie do zmiany rozstawu kól pojazdów mechanicznych, zwlaszcza ciagników Przedmiotem wynalazku jest urzadzenie do zmiany rozstawu kól pojazdów mechanicznych, zwlaszcza ciagników, które umozliwia latwa zmia¬ ne rozstawu kól tylnych i jednoczesnie zapewnia nastawianie rozstawu na zadane polozenie.Dla pracy w rolnictwie jest niezbedne, aby ciag¬ niki rolnicze byly wyposazone w urzadzenia dla zmiany rozstawu kól, ze wzgledu na rózne rozsta¬ wy rzadków kultur rolniczych. Zmiana rozstawu przednich kól ciagnika uzyskiwana jest wylacznie rozsuwaniem lub zsuwaniem zwrotnic kól w przedniej osi. Zmiana rozstawu tylnych kól nape¬ dzanych jest trudniejsza i bardziej zlozona. Zmia¬ na ta uzyskiwana jest najczesciej obracaniem tarcz kól oraz wzajemna wymiana kól lewego na prawe i prawego na lewe.Niewygoda tego sposobu jest to, ze koniecznym jest podniesienie tylu ciagnika, zdjecie ciezkich kól i zamontowanie z powrotem. Czynnosci te sa pracochlonne szczególnie przy kolach o wiekszych rozmiarach.W celu ulatwienia zmiany rozstawu kól tylnych stosowane sa rozwiazania konstrukcyjne umozli¬ wiajace zmiane rozstawu bez demontazu kól przy wykorzystaniu mocy silnika.W tych rozwiazaniach zazwyczaj obrecz polaczo¬ na jest z tarcza za pomoca zlacz, które zapewniaja przeniesienie momentu napedowego na kola i przy ustawianiu rozstawu umozliwiaja przesuwanie sie obreczy z cupona wzgledem tarczy.Na tarczy lub na obreczy sa wykonane srubowe prowadnice, w których zamocowana jest tarcza lub obrecz za posrednictwem zlacz.Zmiana rozstawu dokonywana jest w ten spo¬ sób, ze najpierw luzuje sie zlacza a nastepnie ru¬ sza sie do przodu lub do tylu ciagnikiem. Wówczas tarcze kól obróca sie wzgledem obreczy rozsuwa¬ jac jednoczesnie lub zsuwajac kola. Po tej czyn¬ nosci zlacza zostaja zacisniete z powrotem.W niektórych rozwiazaniach zlacza sa umiesz¬ czone promieniowo w prowadnicach o ksztalcie spirali i przymocowane sa do tarcz. Przy zaciska¬ niu zlacza, wykreca sie sruby rozpierajace docis¬ kajac tym samym te zlacza do prowadnic na obre¬ czy i uzyskuje sie w ten sposób zlaczenie tarczy z obrecza na zadany rozstaw kól.Niewygoda tego rozwiazania jest to, ze przy za¬ ciskaniu zlacza na prowadnicach latwo powstaje ekscentrycznosc tarczy wzgledem obreczy, ponie¬ waz jest rzecza bardzo trudna uzyskac jednakowe wykrecenie srub rozpierajacych, dociskajacych zlacza tarczy do obreczy.Ekscentryczne ustawienie kola moze powodowac drgania ciagnika szczególnie przy wiekszych pred¬ kosciach jazdy.Dalsza niewygoda jest to, ze wielkosc zacisku miedzy zlaczem a prowadnica jest zalezna od wiel¬ kosci wykrecenia zlacza. Przy mniejszym zacisku moze dojsc dojrzypadkowej zmiany rozstawu kól. 560313 Przy duzym zacisku moze dojsc do trwalej defor¬ macji, obreczy.Stosowane sa równiez rozwiazania zlacz wyko¬ nanych na zasadzie promieniowego zaciskania na prowadnicach za pomoca mimosrodu. Poza tym ustawienie i zabezpieczenie rozstawu kól jest po¬ dobne jak w przypadku zastosowania zlacz w ksztalcie spirali. Niewygoda tego rozwiazania jest to, ze do zacisniecia trzeba uzyc znacznej sily.Wymienione wyzej rozwiazania maja i te wade, ze ze wzgledu na tolerancje wykonawcze wymaga- ;i$ d*L»ch luzów poosiowych na zlaczach w celu ¦zape^ifiLnia niezakleszczania sie tarcz w prowad¬ nicach przy zmianie rozstawu, a takze przy pro¬ mieniowym zaciskaniu moze dojsc do odchylenia od plaszczyzny pionowej kola, to znaczy do bocz¬ nego bicia kól.Wszystkie wymienione wyzej niewygody elimi¬ nuje opisane ponizej urzadzenie do zmiany rozsta¬ wu kól pojazdów mechanicznych zwlaszcza ciagni¬ ków wedlug wynalazku, charakteryzujace sie tym, ze zlacze tworzy wspornik, skosnie sciety klin i sruba, przy czym wspornik jest przymocowany do tarczy.We wsporniku jest wykonane skosne wyciecie.Wyciecie to jest spiralne, zgodne z pochyleniem spirali prowadnic na obreczy.Skosnym scieciem klina zapewnia sie promienio¬ we rozpieranie potrzebnej wielkosci dzieki ograni¬ czeniu poosiowego posuwu, tak ze nie moze dojsc do deformacji obreczy ani do poslizgu jak równiez i do mimosrodowego ustawienia kola.Promieniowe rozpieranie uzyskuje sie przez wcisniecie klina miedzy wspornik a prowadnice za pomoca sruby. Zastosowanie sruby do docisku po¬ zwala na uzycie malej sily, przy czym samoczyn¬ nie kasuje sie luzy boczne miedzy prowadnica a wycieciem we wsporniku, czym jest zmniejszona mozliwosc powstawania bocznych wychylen kola.Przyklad urzadzenia wedlug wynalazku przed¬ stawiony jest na rysunku, na którym fig, 1 przed¬ stawia poprzeczny przekrój kola, fig. 2 — widok kola z boku, fig. 3 — poprzeczny przekrój zlacza, a na fig. 4 jest przekrój I—I z fig. 3.Obrecz 1 kola posiada na wewnetrznej po¬ wierzchni obwodu równomiernie rozmieszczone prowadnice 4 prostokatnego przekroju i wygiete w ksztalt spirali o kacie pochylenia a.Na jednej z prowadnic sa umieszczone otwory 18 dla dokladnego ustawienia rozstawu kól. Tarcza 2 kola jest przykrecona srubami do kolnierza pólosi 3 ciagnika.W2ajemne polaczenie kazdej prowadnicy 4 z tar¬ cza 2 kola jest dokonane przez zlacze skladajace sie ze wspornika 6, klina 9 i sruby 11, przy czym wspornik jest zamocowany do tarczy 2 kola, sru¬ bami 17. Wspornik 6 ma wyciecie 8, uksztaltowane i pochylone wedlug prowadnicy 4, która opiera sie swoja powierzchnia 15 na dnie wyciecia 8 przy po¬ luzowaniu klina 9.We wsporniku 6 jest walcowe wybranie 7 dla klina 9 z osia pochylona w kierunku do wewnetrz¬ nej plaszczyzny prowadnicy 4 o kat p. Wybranie to jest zakonczone czolowa plaszczyzna 10 dla ograni¬ czenia poosiowego przesuwania klina 9. Klin 9 jest ¦'¦'* uksztaltowany jako skosnie sciety walec, jego scie¬ ta plaszczyzna 16 jest pochylona wzgledem osi kii* na 9 o kat p. Klin 9 jest przesuwany w walcowej czesci wspornika 6 sruba 11, wkrecona w otworze 5 12 wspornika 6. Sruba 11 ma wykonane osadzenie 13 dla oporowego pierscienia 14, który sluzy do wyciagania klina przy wykrecaniu sruby 11.Dla dokladnego ustawienia rozstawu kól do otworów 18 prowadnicy 4 wlozony jest zderzak 10 oporowy 19.Os gwintowego otworu 12 we wsporniku 6 dla sruby 11 jest przestawiona wzgledem osi wybrania walcowego 7 p odleglosc 20. Równiez os otworu dla sruby 11 w klinie 9 jest przesunieta z osi o odleglosc 20, dzieki temu nie moze dojsc do obró¬ cenia lub zaciecia sie klina 9 w walcowym wybra¬ niu 7 przy zmianie rozstawu kól.W celu dokonania zmiany rozstawu kól luzuje sie sruby 11 dociskajace kliny 9 we wszystkich 20 zlaczach. Wtedy wysuniete zostana równiez kliny 9 przy pomocy oporowych pierscieni 14, a tym sa¬ mym uzyskuje sie zwolnienie zacisku i powstanie luzu miedzy klinami 9 a prowadnicami 4. Pod wplywem ciezaru ciagnika prowadnica 4 oprze sie swoja wewnetrzna powierzchnia o powierzchnie 15 w wycieciu 8 wspornika 6. Po przestawieniu zde¬ rzaka 19 do zadanego polozenia mozna dokonac rozstawu kól ruszajac ciagnikiem do przodu lub cofajac do tylu. Po ustawieniu w nowym poloze- niu zaciska sie z powrotem sruby 11, przy czym klin 9 zostanie przesuniety tak, ze scieciem 16 oprze sie o wewnetrzna plaszczyzne prowadnicy 4 a po docisnieciu oprze sie swoja czolowa plasz¬ czyzna na czole 10 utworzona we wsporniku 6. 35 W tym polozeniu obrecz kola 1 jest polaczona z tarcza 2, dzieki czemu jest mozliwe przeniesienie momentu na kola ciagnika. Jednoczesnie klin 9 swoja scieta plaszczyzna 16 dziala na wewnetrzna powierzchnie prowadnicy tak, ze boczna plaszczyz- 40 na prowadnicy jest docisnieta do bocznej plasz¬ czyzny wyciecia 8, dzieki czemu skasowany jest luz i mozliwosc przesuniecia prowadnicy 4 w wy¬ cieciu 8 wspornika 6, a tym samym zmniejszona jest mozliwosc bocznego bicia kola. 45 Zastosowanie urzadzenia do zmiany rozstawu kól wedlug wynalazku szczególnie wygodne jest z tego wzgledu, ze przez zaciskanie przy pomocy srub dzieki wplywowi sil tracych miedzy klinem a prowadnica uzyskujemy skasowanie luzu, przy 50 czym do przykrecania srub a tyift samym i do za¬ bezpieczenia nastawionego rozstawu potrzebna jest mala sila. PL