Opublikowano: 25.IX.1968 58007 KI. 5 b, 35/18 MKP E 21 c Wspóltwórcy wynalazku: dr inz. Wlodzimierz Sikora, mgr inz. Kazimierz Solty^ek, mgr inz. Zbigniew Latasiewicz, inz.Bogumil Korfek, mgr inz. Michal Fels Wlasciciel patentu: Glówny Instytut Górnictwa, Katowice (Polska) Czlon skrawajacy do urabiania mineralów Przedmiotem wynalazku jest czlon skrawajacy do urabiania mineralów majacy zastosowanie w maszynach i urzadzeniach, urabiajacych.Dotychczas znany i stosowany czlon skrawa¬ jacy w maszynach i urzadzeniach urabiajacych jest zaopatrzony w nóz uksztaltowany w postaci pel¬ nego klina lub stozka, a jego wierzcholek lub krawedz tnaca jest uzbrojona w trudno scieralna wkladke, wykonana z weglików spiekanych. Aby uzyskac dostateczna wytrzymalosc kruchego ostrza na obciazenia udarowe, katy tego ostrza musialy byc odpowiednio duze, co jednak mialo te ujemna wade, ze zwiekszal sie przez to kat natarcia na calizne. Nóz o takim uksztaltowaniu ostrza pod¬ czas pracy nie tylko odcina, ale miazdzy odlu- pujaca sie skale cala swa powierzchnia natarcia, daje duze opory urabiania i kruszy ja ha drobne czasteczki, co na przyklad przy urabianiu wegla jest zjawiskiem niekorzystnym, ze wzgledu na zbyt drobny sortyment urobku i zwiekszenie za¬ pylenia w miejscu pracy. Stad tez wytwórcy i u- zytkownicy narzedzi urabiajacych mineraly daza do stosowania nozy o mozliwie malych katach ostrza, co jednak praktycznie nie bylo mozliwe do realizacji ze wzgledu na trudnosci trwalego i pew¬ nego zamocowania plytek wykonanych z trudno- sciernych materialów. Poza tym dotychczasowy ksztalt ostrzy o malych katach, przy urabianiu skal bardzo szybko ulegaja uszkodzeniom me¬ chanicznym. 21 30 Podczas urabiania, ostrze noza sciera sie, powsta¬ ja duze powierzchnie starcia na plaszczyznach przy¬ lozenia, w zwiazku z czym ostrze to traci pier¬ wotny ksztalt, i wzrastaja opory urabiania. Kil¬ kakrotne ostrzenie dotychczasowych nozy napo¬ tyka na trudnosci zwlaszcza gdy taki nóz ma pra¬ cowac w zespole z innymi nozami, poniewaz przez ostrzenie zmniejsza sie jego dlugosc, a konstruk¬ cja ucnwytu znanych czlonów skrawajacych u- niemozliwia wysuniecie noza. Krótszy nóz pra¬ cujacy w zespole z nozami o normalnej dlugosci, na przyklad na bebnie urabiajacym odcina mniej¬ szy zabiór lub w ogóle nie urabia calizny. Poza tym maly' wymiar drogich spieków nie pozwala na wielokrotna regeneracje przez ostrzenie. Ostrze¬ nie stepionych krawedzi napawanych twardymi stopami metalicznymi jak równiez niekorzystne z tego wzgledu, ze zeszlifowuje sie zewnetrzne warstwy spawu najbardziej odporne na scieranie.Celem wynalazku jest usuniecie tych wad przez zastosowanie czlonu skrawajacego o konstrukcji umozliwiajacej ostrzenie noza, wysuniecie na do¬ wolna dlugosc urabiania i pozwalajacej na wpro¬ wadzenie bardzo malego kata tego ostrza, co ma te istotna ceche i jednoczesnie zalete, ostrze takie charakteryzuje sie mala energochlonnoscia ura¬ biania, mozliwoscia wielokrotnego ostrzenia oraz tym, ze urobek jesf odcinany w wiekszych ka¬ walkach bez nadmiernego kruszenia. Czlon jest zaopatrzony w uchwyt tak uksztaltowany, ze umo- 56 00756 007 3 zliwia regulacje wysuniecia nozy na dowolna wiel¬ kosc.Cel ten osiagnieto dzieki zastosowaniu czlonu skrawajacego o odpowiednim ksztalcie noza w po¬ staci ostro scietego preta, wewnatrz wydrazonego, zaopatrzonego w osiowe podluzne rowki wypel¬ nione trudnoscieralnym stopem. W ten sposób ko¬ lowa czesc ostrza noza jest zaopatrzona w podluzne trudnoscieralne wkladki, tworzace segmentowe u- zbrojenie skrawajacego czola ostrza. Szybsze zu¬ zycie krawedzi noza pomiedzy wkladkami dopro¬ wadza do falistego uksztaltowania czola noza, co jednak nie pogarsza efektów urabiania lecz przeciwnie umozliwia skuteczniejsze wnikanie o- strza do calizny jednoczesnie odlupywanie jej w wiekszych kawalkach.Wydrazenie preta noza zmniejsza maksymalnie powierzchnie natarcia ostrza, przez co nóz ataku¬ jac calizne mineralu nie miazdzy go w strefie rdze¬ niowej ostrza. Stosunkowo dlugie podluzne rowki wypelnione trudnoscieralnym stopem pozwalaja na wielokrotne szlifowanie ostrza, a samo szlifowanie odbywa sie od powierzchni natarcia ostrza i nie niszczy powierzchni napawanego stopu.Proponowany nóz mozna wysuwac z uchwytu jarzma ha dowolna dlugosc dzieki zastosowaniu obwodowych karbów wykonanych w srodkowej czesci noza. Scianki otworu uchwytu sa równiez zaopatrzone w rowkowe karby, odpowiadajace wy¬ miarowo karbom na trzonie noza dzieki czemu osiagnieto mozliwosc dowolnego wysuwania noza i pewnosc jego mocowania poprzez docisk klinem, czy tez odpowiednim elementem srubowym. Naj¬ mniejszy kolejny przesuw noza uzyskuje sie w za¬ leznosci od odleglosci pomiedzy kolejnymi kar¬ bami.Wynalazek zostal blizej wyjasniony na przykla¬ dzie jego wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia czlon skrawajacy w przekroju wzdluz osi podluznej noza, fig. 2 w przekroju zaznaczo¬ nym na fig. 1 wzdluz linii A-A, fig. 3 ostrze noza w widoku z góry, a fig. 4 w przekroju zaznaczo¬ nym na fig. 1 wzdluz linii B-B.Czlon skrawajacy wedlug wynalazku sklada sie z noza 1 wykonanego w postaci wydrazonego pre¬ ta 1 zaopatrzonego w dwa ostrze 2 i 2a znajduja¬ ce sie na przeciwleglych, skosno scietych jego koncach. Na zewnetrznej srodkowej czesci noza 1 sa wykonane poprzecznie do osi obwodowe kar- 4 by 3, a na koncach stanowiacych jego ostrza 2 i 2a osiowe podluzne rowki 4 wypelnione trudno¬ scieralnym stopem 5 oraz z uchwytu skladaja¬ cego sie z jarzma 6 zamocowanego do urzadzenia 5 urabiajacego 7 na przyklad do bebna maszyny urabiajacej. Czesc scianki otworu jarzma 6 jest zaopatrzona w rowkowe karby 8 odpowiadajace ksztaltom obwodowych karbów 3 trzonu noza 1, natomiast z drugiej strony otworu scianki jarzma 6 jest umieszczony przesuwnie klin 9 zabezpieczo- 10 , . ny przed wypadnieciem za pomoca sprezystego u- chwytu 10, którego szczeki znajduja sie w po¬ dluznych rowkach 11 klina 9.Tak wykonany czlon skrawajacy wedlug wyna¬ lazku pozwala przede wszystkim na zmniejszenie oporów urabiania, a wiec na mniejszy wydatek energii do napedzania organów urabiajacych, po¬ prawia sklad ziarna urobku i zmniejsza zapyle¬ nie, co jest istotne, zwlaszcza przy urabianiu po¬ kladów wegla, umozliwia wielokrotna regenera¬ cje noza przez ostrzenie oraz pozwala na regu¬ lacje jego wysuwu z uchwytu. Dodatkowa zaleta czlonu skrawajacego wedlug wynalazku jest jego prosta konstrukcja i latwosc wykonania. Czlon skrawajacy wedlug wynalazku ma zastosowanie 25 w maszynach urabiajacych mineraly, a zwlaszcza w maszynach wrebiacych bebnowych i strugach. PL