Pierwszenstwo: 18.111.1965 Szwecja Opublikowano: 30.IX.1968 55993 KI. 81 c, 12 MKP B65d 2S/jif UKD Twórca wynalazku i Anders Ruben Rausing, Blentarp (Szwecja) wlasciciel patentu: Pojemnik i sposób jego wytwarzania Przedmiotem wynalazku jest pojemnik, wyko¬ nany z wewnetrznej, stosunkowo cienkiej warstwy materialu, spoistej i odpornej na dzialanie produk¬ tów, które maja byc w tym pojemniku przechowy¬ wane oraz z zewnetrznej powloki z materialu o 'wiekszej sztywnosci. Przedmiotem wynalazku jest równiez sposób wytwarzania wspomnianych pojem¬ ników.W przemysle opakowan czesto powstaje zagad¬ nienie wytwarzania opakowan nadajacych sie do pakowania artykulów, które z racji swych wlasci¬ wosci wymagaja specjalnych materialów opakowa¬ niowych. Na przyklad produkty o duzej zawarto¬ sci tluszczu, jak olej stolowy, majonez, maslo i tym podobne nie moga byc pakowane w tekture i po¬ dobne materialy, a tylko w pojemniki z materialów odpornych na dzialanie tluszczu.Wiadomo, ze tego rodzaju produkty sa pakowane w sloiki lub butelki ze szkla albo ze sztucznych tworzyw, ale poniewaz materialy te sa kosztowne, wzglednie maja inne wady, jak stosunkowo duzy ciezar oraz podatnosc na uszkodzenia, przeto próbo¬ wano stosowac tansze materialy, jak tektura lub papier, pokrywane cienka warstwa odpowiedniego materialu odpornego na dzialanie wymienionych produktów, które maja byc pakowane.Takim materialem wykladzinowym jest na przy¬ klad wosk lub sztuczne tworzywa. W przypadku tych ostatnich funkcje szczelnego zamykania i me¬ chanicznej ochrony dzieli sie miedzy dwa rózne 25 30 materialy, a mianowicie funkcje szczelnego zamy¬ kania spelnia cienka warstwa sztucznego tworzy¬ wa, zas funkcje mechanicznej ochrony spelnia sto¬ sunkowo sztywna warstwa tektury lub podobnego materialu.Przy wytwarzaniu znanych opakowan wielowar¬ stwowych do konfitur i syropów warstwe szczelnie zamykajaca wykonuje sie w ten sposób, ze prefa¬ brykowane opakowanie z tektury zanurza sie w ka¬ pieli z wosku lub w emulsji sztucznego tworzywa, wzglednie maluje sie wnetrze opakowania emul¬ sja sztucznego tworzywa albo odpowiednim lakie¬ rem. Sposoby te maja jednak powazne wady, gdyz czesto trudno jest za pomoca wspomnianych me¬ tod uzyskac spoista, ciagla warstwe wewnetrzna opakowania. Z tego tez wzgledu pozadane jest opra¬ cowanie sposobu, który umozliwialby wytwarzanie opakowan nie majacych tych wad.Sposób wedlug wynalazku pozwala wytwarzac pojemniki, których koszt odpowiada w pelni kosz¬ towi znanych naczyn ale które nie maja wad tych znanych opakowan. Pojemnik wedlug wynalazku cechuje to, ze sklada sie on z wewnetrznej warstwy, stanowiacej ciagla wykladzine w postaci rurowego korpusu, majacego na jednym koncu skierowany na zewnatrz kolnierz, biegnacy wokolo czesci ruro¬ wej korpusu.Dolna czesc korpusu i kolnierz maja wymiary tak dobrane, ze bez zewnetrznego wsparcia mechanicz¬ nego, nie zmieniajac nadanego im ksztaltu, moga 55 99355 993 przejmowac wszystkie naprezenia pochodzace od produktu wypelniajacego pojemnik i to zarówno przy napelnianiu pojemnika produktem, jak i pod¬ czas transportu oraz poslugiwania sie pojemnikiem.Z drugiej zas strony wymiary rurowej czesci kor¬ pusu sa tak dobrane, ze w celu zachowania nada¬ nego jej ksztaltu przy normalnym oddzialywaniu naprezen pochodzacych od produktów wypelniaja¬ cych pojemnik, ta czesc korpusu musi byc wzmoc¬ niona mechanicznie za pomoca otaczajacej ja, sto¬ sunkowo sztywnej oslony rurowej.Kolnierz korpusu jest przy tym przystosowany do opierania sie o brzeg otworu oslony, podczas gdy dolna czesc pojemnika znajduje sie w poblizu przeciwnego otworu oslony, którego brzeg jest przy¬ stosowany do spelniania roli podstawy pojemnika.Przyklady wykonania pojemnika wedlug wyna¬ lazku sa opisane ponizej w odniesieniu do rysunku, na którym fig. 1, 2 i 3 przedstawiaja pionowe prze¬ kroje pojemników w postaci slojów, fig. 4 przed¬ stawia pionowy przekrój pojemnika w ksztalcie bu¬ telki, fig. 5 wyjasnia sposób oprózniania pojemnika, fig. 6 przedstawia sposób wprowadzania korpusu pojemnika do zewnetrznej oslony, a fig. 7 przedsta¬ wia pionowy przekrój gotowego pojemnika wedlug fig. 6.Pojemniki przedstawione na fig. 1 — 3 maja ksztalt slojów, to znaczy ich otwory do opróznia¬ nia maja przekroje nie rózniace sie wcale lub rózniace sie bardzo nieznacznie od przekrojów kor¬ pusu pojemnika. Slój wedlug fig. 1 sklada sie z kor¬ pusu 1 ze spoistego materialu opakowaniowego nie ulegajacego dzialaniu produktów, którymi slój ten jest napelniony. Korpus ^1 pojemnika sklada sie z cylindrycznej czesci 2, zamknietej na jednym kon¬ cu dnem 3. Dno 3 ma korzystnie ksztalt czesci kuli ale moze tez miec inny ksztalt wypukly.Górny koniec cylindrycznej czesci 2 jest wykona¬ ny tak, iz tworzy wywiniety na zewnatrz, stosunko¬ wo waski kolnierz 5. Korpus 1 jest wprowadzony i korzystnie przymocowany do wzglednie sztywnej oslony 4 z tektury lub podobnego materialu, przy czym kolnierz 5 jest tak wykonany, ze spoczywa na górnym brzegu oslony 4, a dolny brzeg 10 oslony 4 stanowi podstawe pojemnika.Aby zapobiec zasysaniu wilgoci do tekturowej oslony przez jej dolny, przeciety brzeg, gdy pojem¬ nik jest ustawiony na wilgotnym podlozu, dolny brzeg oslony 4 jest wywiniety ku górze i do wew¬ natrz tak, ze przeciety brzeg nie styka sie bezpo¬ srednio z tym podlozem. Poniewaz zas kolnierz 5 przykrywa górny, przeciety brzeg oslony 4, przeto brzeg ten nie styka sie z produktami wylewanymi z pojemnika.Korpus I o zadanym ksztalcie moze byc formo¬ wany za pomoca zmniejszonego lub zwiekszonego cisnienia i wówczas grubosc jego scianek jest za¬ sadniczo równomierna lub czesc cylindryczna 2 moze miec scianki ciensze, zaleznie od glebokosci pojemnika* Korpus 1 wykonuje sie ze sztucznego tworzywa, które daje sie formowac po ogrzaniu, a na zlmno jest wzglednie sztywne, na przyklad z tshlorku póliwiriylu.' j Wymiary korpusu dobierasie tak, ze dno 3 i kol¬ nierz 5 sa faktycznie sztywne do tego stopnia, iz nie ulegaja odksztalcaniu i nie pekaja pod dziala¬ niem normalnych naprezen, wywolywanych przez produkty wypelniajace pojemnik lub wystepuja¬ cych przy normalnym poslugiwaniu sie pojemnikiem 5 i podczas transportowania go. Z drugiej zas strony czesc cylindryczna 2 ma grubosc scianek tak dobra¬ na, ze bez zewnetrznego Wzmocnienia nie zachowuje nadanego jej ksztaltu, gdy pojemnik jest wypelniony lub poddawany normalnym manipulacjom. io Pojemnik przedstawiony na fig. 1 sklada sie z czesci cylindrycznej 2 i wypuklego dna 3, stanowia¬ cego w przyblizeniu pólkule. Wypukly, korzystnie kulisty ksztalt dna szczególnie odpowiada wymaga¬ niom odnosnie odpornosci na odksztalcanie i wy- 15 trzymalosci, gdyz ten ksztalt sprzyja rozkladaniu sie powstajacych naprezen. Cylindryczny ksztalt czesci 2 korpusu 1 natomiast nie sprzyja takiemu korzyst¬ nemu rozkladaniu sie sil, totez ta czesc* moze byc latwo odksztalcana pod dzialaniem nacisku z zew- 20 natrz na scianki korpusu." Gdyby dno 3 nie bylo wy¬ pukle, wówczas grubosc scianki nalezaloby znacz¬ nie zwiekszyc, jak to uwidoczniono na fig. 2.Pojemnik wedlug fig. 3 jest zasadniczo podobny do uwidocznionego na fig. 1, ale jest wyposazony 35 w tarcze 16 przykrywajaca jego otwór, przy czym tarcza ta laczy sie szczelnie z brzegiem 5 korpusu 1.W celu ulatwienia otwierania pojemnika tarcza 16 moze miec uchwyt 7, a przy tym szczelne laczenie so tarczy 16 z brzegiem 5 moze byc tak wykonane, ze tarcza ta daje sie latwo odrywac.Jak przedstawiono na fig. 3a, pojemnik wedlug wynalazku moze byc zamykany za pomoca pokry¬ wy 15 ze sztucznego tworzywa lub podobnego, ela- 35 stycznego materialu. Pokrywa ta, przeznaczona do umieszczania w otworze pojemnika, powinna miec srednice nieco wieksza niz srednica tego otworu.Pokrywa 15 ma srodkowa czesc soczewkowata 18, która na obwodzie jest wyposazona w odstajacy 40 i zwezajacy sie na zewnatrz, stosunkowo cienki wystep 17. Gdy pokrywa 15 jest wciskana w otwór pojemnika, wówczas wystep 17 dociska czesc brze¬ gowa scianki korpusu 1 do wewnetrznej powierzch¬ ni oslony 4. Gdyby nie bylo w tym miejscu oslony 4, 45 wówczas scianka korpusu 1 zostalaby rozciagnieta bez odksztalcania brzegu pokrywy 15.Jednakze jest pozadane aby docisk uszczelnia¬ jacy miedzy pokrywa i korpusem pojemnika byl tak duzy, zeby wystep pokrywy ulegal lekkiemu 50 odksztalceniu. To odksztalcenie osiaga sie za pomo¬ ca oslony 4, która zapobiega wybrzuszaniu sie kor¬ pusu 1. W celu ulatwienia wkladania pokrywy 15 do otworu pojemnika, górna czesc pokrywy 15 ma koln;erz 21. 55 Pojemnik opisany w odniesieniu do fig. 1 moze równiez byc wyposazony w kolnierzowa czesc 9, jak to uwidoczniono na fig. 4, gdzie czesc ta two¬ rzy wierzcholek butelki. Butelka ta jest utworzona przez szczelne zlaczenie wypuklej czesci 9 korpusu 60 1 wzdluz kolnierza 5. W celu ulatwienia oprózniania butelki, górna czesc 9 powinna byc korzystnie wy¬ posazona w otwór 12, który moze byc zamykany za- tyczka 11. Ksztalt wypuklej czesci 9 butelki uwi¬ docznionej na fig. 4 zostal wybrany tak, aby otrzy- ó5 mac mozliwie najwieksza sztywnosc przy uzyciu55 993 okreslonego materialu, ale oczywiscie ksztalt tej górnej czesci 9 moze byc rózny.Pojemnik o ksztalcie, uwidocznionym na fig. 3, moze byc w pewnych przypadkach korzystnie opróz¬ niony przez otwór w dnie 3, wykonany zaostrzonym s przedmiotem, najlepiej w srodku dna, po czym pro- dukt splywa z pojemnika. Daje to te korzysc, ze pojemnik moze byc sprawnie oprózniony, gdyz cie¬ kle produkty maja tendencje do splywania do naj¬ nizej polozonego punktu pojemnika, to jest do miej- io sca, w którym wykonano otwór. Pojemnik w tej postaci nadaje sie zwlaszcza do oleju stolowego lub do innych celów, kiedy cala zawartosc pojemnika jest wylewana na raz.Na fig. 5 uwidoczniono, jak pojemnik wedlug wy- 15 nalazku jest wraz z zewnetrzna oslona 4 prowadzo¬ ny przez brzeg 18 otworu do napelniania 13. Po¬ jemnik jest dociskany do ewentualnie wydrazone¬ go wewnatrz ostrza 14, które powoduje przebicie srodkowej czesci dna 3, przy czym zawartosc po- 20 jemnika splywa przez otwór 13 do napelniania. W celu ulatwienia oprózniania wskazane jest dodatko¬ wo wykonac otwór napowietrzajacy, aby zapobiec obnizaniu sie cisnienia w pojemniku.Uwidocznione odmiany pojemnika wedlug wyna- 25 lazku maja za zadanie przedstawic jedynie mozli¬ wosci zastosowania tych pojemników. Moga one byc wykorzystywane na przyklad jako bezzwrotne opakowania pokarmu dla niemowlat, przy czym na górnej lub dolnej czesci moze byc wykonywany 30 smoczek lub inne srodki.Przedmiotem wynalazku jest równiez sposób wy¬ twarzania opisanych ' pojemników, polegajacy na tym, ze ze sztucznego tworzywa, dajacego sie for¬ mowac w podwyzszonej temperaturze, za pomoca 35 zwiekszonego lub zmniejszonego cisnienia wytwarza sie korpus 1 pojemnika o ustalonym z góry ksztal¬ cie, po czym korpus ten wprowadza sie do prefa¬ brykowanej, sztywnej oslony, na przyklad z tektu¬ ry, której wewnterzny przekrój zasadniczo odpo- 40 wiada zewnetrznemu przekrojowi rurowej czesci korpusu.Formowanie korpusu za pomoca zwiekszonego lub zmniejszonego cisnienia odbywa sie korzystnie w ten sposób, ze wzglednie sztywne i po ogrzaniu 45 dajace sie formowac tworzywo, na przylad chlo¬ rek poliwinylu, ogrzewa sie za pomoca grzejnika i przy uzyciu trzpienia wciska do formy, której ksztalt odpowiada zadanemu ksztaltowi korpusu 1 pojemnika. Warstwe sztucznego tworzywa dociska 50 sie nastepnie do scianek formy na przyklad wpro¬ wadzajac do wnetrza formy sprezony gaz lub zmniejszajac cisnienie pomiedzy zewnetrzna po¬ wierzchnia warstwy i scianami formy.Utworzony korpus oddziela sie nastepnie od resz- 55 ty blony przez przeciecie wokól otworu korpusu, ale w odleglosci kilku milimetrów od tego otworu, przy czym uzyskuje sie w ten sposób wywiniety na zewnatrz kolnierz 5 wokól otworu naczynia. Po ochlodzeniu, gdy korpus odzyskal sztywnosc, usuwa 60 sie go z formy i w sposób uwidoczniony na fig. 6 wprowadza do przygotowanej uprzednio oslony 4, wykonanej na przyklad z tektury lub podobnego, sztywnego materialu. W celu ulatwienia wprowa¬ dzania korpusu 1 do oslony 4, o ile ta jest wykona- s* na z tektury, mozna ja zwilzyc, aby napeczniala, a wówczas po wyschnieciu kurczy sie i przylega scisle do korpusu.Po wprowadzeniu korpusu 1 do oslony 4, lub w czasie wprowadzania, oslone te przyciska sie do podstawy, w której, jak uwidoczniono na fig. 6, jest wykonany pierscieniowy rowek prowadniczy 20 o srednicy odpowiadajacej srednicy oslony 4.Na fig. 7 pokazano, jak dolny brzeg 10 oslony 4 po docisnieciu do podstawy i prowadzony przez pier¬ scieniowy rowek 20 zwija sie stopniowo do wewna¬ trz, tworzac wywiniety do wewnatrz kolnierz.Opisane przyklady pojemnika wedlug wynalazku maja zilustrowac jedynie przydatnosc przedmiotu wynalazku jako opakowanie róznych produktów, przy czym mozna oczywiscie przewidziec szereg in¬ nych zastosowan tego pojemnika.Pojemnik wedlug wynalazku daje szereg korzy¬ sci w porównaniu ze znanymi pojemnikami. Przede wszystkim koszt wytwarzania jest niewielki, korpus jego ma mechaniczna wytrzymalosc wieksza- niz wytrzymalosc pojemników tekturowych, powleczo¬ nych wewnatrz woskiem lub sztucznym tworzy¬ wem, przeciete brzegi tekturowej oslony sa w po¬ jemniku wedlug wynalazku zabezpieczone przed wchlanianiem cieczy, w wypukly ksztalt dna po¬ jemnika ulatwia jego opróznianie, gdyz zawartosc pojemnika nie moze gromadzic sie w zalamaniach miedzy dnem i sciankami pojemnika. Poza tym tekturowa oslona moze byc korzystnie stosowana do umieszczania na niej tekstu reklamujacego, po¬ jemnik moze byc latwo zamykany platkiem, przy¬ mocowywanym na goraco wzdluz kolnierza korpu¬ su. PL