Pierwszenstwo: Opublikowano: 23.XII.1966 (P 118 137) 20. IX. 1968 55890 KI. 49 a, 4 MKP B28b- 323e 5/oz UKD Wspóltwórcy wynalazku: mgr inz. Mieczyslaw Kozikowski, mgr inz.Andrzej Lukaszewicz, mgr inz. Leonard Korcz Wlasciciel patentu: Zaklady Przemyslu Metalowego H. Cegielski Przed¬ siebiorstwo Panstwowe, Poznan (Polska) Naped glówny jednowrzecionowego automatu tokarskiego Przedmiotem wynalazku jest uklad kinematycz¬ ny napedu glównego jednowrzecionowego automatu tokarskiego.Znane automaty tokarskie jednowrzecionowe po¬ siadaja naped glówny zaopatrzony w cztery sprzeg¬ la i jedna lub dwie pary kól zebatych wymiennych, co umozliwia uzyskanie w automatycznym cyklu pracy dwóch lewych i dwóch prawych predkosci obrotów wrzeciona. Uzyskuje sie przy tym szereg n ii obrotów np.: + n; + —; — o 2i,d n n —; — — lub np. + n; + 2.R 10 n n_ n_ + 2;~4;~8"' Te znane uklady kinematyczne i uzyskane za ich pomoca predkosci obrotów wrzeciona posiadaja pewne niedogodnosci. Ograniczona ilosc obrotów wrzeciona oraz ich podzial na prawe i lewe zmusza czesto przy zmianie ilosci obrotów do równoczesnej zmiany ich kierunku, co z kolei wymaga zastoso¬ wania innego narzedzia. W najbardziej typowym przypadku obróbki na automacie: toczenie — gwin¬ towanie narzynka lub gwintownikiem — wycofanie narzedzia po gwintowaniu, znane napedy nie daja swobody wyboru kierunku obrotów do gwintowa¬ nia w stosunku do kierunku obrotów do toczenia.Ponadto w praktyce z czterech mozliwych predkosci obrotów jedynie trzy sa najczesciej wykorzysty¬ wane.Wynalazek ma na celu skonstruowanie takiego ukladu kinematycznego do napedu automatów, któ¬ ry przy nieznacznym zwiekszeniu ilosci elementów uzytych do napedu pozwolil by osiagnac wydatne zwiekszenie dysponowanych ilosci obrotów wrzecio- 5 na z mozliwoscia dobierania w zaleznosci od po¬ trzeby obrotów o kierunku przeciwnym.Wedlug wynalazku, cel ten osiaga sie przez zbu¬ dowanie ukladu zaopatrzonego w piec sprzegiel i dwie pary wymiennych kól zebatych, przy czym io jedno z kól wymiennych moze byc umieszczone na koncówce jednego z dwóch walków posredni¬ czacych w przeniesieniu napedu. Zastosowanie pie¬ ciu sprzegiel w okreslonym ukladzie, który zosta¬ nie dalej szczególowo opisany, daje mozliwosc 15 uzyskania szesciu predkosci wrzeciona, z tego czte¬ rech w jednym kierunku i dwóch w drugim, dzieki czemu uzyskuje sie szereg obrotów np. +n; + _i_ E. — — 5l n 20 +2'+3;+6;~6;"l2' Wyposazenie napedu w kolo zebate osadzone na jednym z dwóch walków posrednich daje w tym ukladzie nieoczekiwany skutek w postaci 25 zmiany kierunku ostatnich czterech obrotów sze¬ regu. Po przeniesieniu tego kola na drugi walek podany wyzej szereg przybierze postac: -f n; -f 30 n n n n n.+ ?"Hi; + 12;_i;"6# 55890"¦¦¦ V :. '¦"¦",.; 55890 < • ; /. . Uklad kinematyczny napedu wedlug wynalazku umozliwia stosowanie zarówno prawych jak i le¬ wych narzedzi, gdyz istnieje swoboda wyboru kie¬ runku obrotów do gwintowania w stosunku do ob¬ rotów do toczenia. Umozliwia on obróbke tymi sa¬ mymi narzedziami przy róznych ilosciach obrotów wrzeciona oraz daje wzrost wydajnosci obróbki na skutek mozliwosci dobrania obrotów najbardziej ekonomicznych dla danej operacji.Przedmiot wynalazku jest dokladniej opisany na uzytecznym przykladzie wykonania w zwiazku z rysunkiem, na którym fig. 1 przedstawia schemat kinematyczny napedu wrzeciona automatu, a fig. ¦2 — fragment tego samego napedu ze zmienionym polozeniem jednego z wymiennych kól zebatych.Jak uwidoczniono na rysunku, silnik 1 za pos¬ rednictwem zespolu kól zebatych niewymiennych oraz pary kól zebatych wymiennych 2 i 3 napedza walek 4, na którym jest osadzone kolo zebate 5 ze sprzeglem 6 oraz kolo zebate 7 ze sprzeglem 8.Walek 4 jest polaczony za posrednictwem przeklad¬ ni pasowej 9 z walkiem 10. Walek 10 posiada kola zebate 11 i 12, przy czym kolo 11 zazebia sie z ko¬ lem zebatym 13 zaopatrzonym w sprzeglo 14. Kolo 12 za posrednictwem kola zebatego 15 oraz pary wymiennych kól zebatych 16 i 17 napedza walek 18.Na rysunku fig. 1, kola zebate 16 i 17 w rzeczywi¬ stym ukladzie przestrzennym sa zazebione.Walek 18 za posrednictwem osadzonych na nim kól zebatych jest polaczony z kolem zebatym 19 zaopatrzonym w sprzeglo 20 oraz kolem zebatym 21 zaopatrzonym w sprzeglo 22, przy czym kierunki obrotu kól 19 i 21 sa rózne. Kolo zebate 13 ze sprzeglem 14, kolo zebate 19, ze sprzeglem 20 oraz kolo zebate 21 ze sprzeglem 22 sa osadzone na wspólnym walku 23, który za posrednictwem prze¬ kladni zebatej. stalej napedza wrzeciono 24.Jak juz wspomniano, kola zebate 16 i 17 sa para kól wymiennych. Równoczesnie jednak kolo 16 z polozenia uwidocznionego na fig. 1 moze byc przelozone na koncówke walka 10. Takie wlasnie polozenie kola 16 uwidoczniono na rysunku fig. 2.Cykl automatyczny sterowania napedu wrzeciona obejmuje zalaczanie jednego z dwóch sprzegiel 6 lub 8 oraz jednego z trzech sprzegiel 14, 20 lub 22.Operowanie sprzeglami 6 i 8 pozwala uzyskac na 5 walku 4 dwie rózne predkosci obrotów. Sprzegla 14, 20 i 22 pozwalaja uzyskac dla kazciej predkosci obrotów walka 4 trzy rózne predkosci obrotów wrzeciona. W rezultacie wiec opisany uklad kine¬ matyczny umozliwia uzyskanie szesciu predkosci obrotów wrzeciona, z tego zawsze cztery w jednym kierunku i dwie w przeciwnym. Dwie pary wy¬ miennych kól zebatych 2 i 3 oraz 16 i 17 pozwala¬ ja na dobranie okreslonej wielkosci -przelozen.Równoczesnie zmiana miejsca osadzenia kola 16, polaczona ze zmiana kierunku obrotów Walka 18, umozliwia korzystne zróznicowanie uzyskiwanego szeregu obrotów wrzeciona. PL