Pierwszenstwo: • ** Opublikowano: 10.VII.1968 55381 Rl. 75 a, 7 MKP B 44 b UKD 3/oL Twórca wynalazku: inz. Henryk Borostowski Wlasciciel patentu: Olsztynskie Zaklady Opon Samochodowych, Olsztyn (Polska) Przyrzad do grawerowania napisów i znaków umownych Przedmiotem wynalazku jest elektryczny przy¬ rzad do grawerowania napisów i znaków umow¬ nych.Grawerowanie wspólczesnych map wykonanych z mas plastycznych posiadajacych specjalne po¬ dloza grawerskie wymaga stosowania odpowied¬ nich narzedzi. Dotychczas nie ma uniwersalnych zmechanizowanych narzedzi wieloczynnosciowych, a prace te wykonywane sa przy pomocy narzedzi recznych przystosowanych do jednej czynnosci.Do grawerowania linii prostych uzywane sa ryl¬ ce grawerskie skladajace sie z obsadki i wymien¬ nego, w zaleznosci od grubosci rytowanej linii ostrza. W celu wyeliminowania wplywu zmienne¬ go nacisku reki w czasie rytowania ulepszono konstrukcje rylca przez zastosowanie ukladu spre¬ zynowo obciazajacego.Do grawerowania linii krzywych uzywane sa koziolki grawerskie posiadajace korpus z dwoma nózkami slizgajacymi sie w czasie rytowania po warstwie grawerskiej nie powodujac jej uszko¬ dzenia.Przyrzadem do grawerowania warstwie jest pierscien grawerski dzialajacy podobnie jak ko¬ ziolek lecz dodatkowo posiadajacy mozliwosc ry¬ towania malych okregów. Dla lepszej kontroli wykonanych linii, pierscienie grawerskie sa wy¬ posazane w lupe.Nanoszenie napisów i znaków umownych doko¬ nywane jest wylacznie przy pomocy recznych narzedzi i szablonów.Do grawerowania mapy konieczne jest zatem uzycie kompletu odpowiednio przystosowanych przyrzadów. Takie postepowanie jest pracochlonne i wplywa ujemnie na jakosc rytowanego rysunku.Wad tych nie wykazuje przyrzad do grawero¬ wania wedlug wynalazku, którego rylec jest osa¬ dzony w wirniku, nadajacym rylcowi nie tylko ruch obrotowy, lecz i mimosrodowy. Wodzik przy¬ rzadu jest sprzezony elektrycznie i mechanicznie z wirnikiem, zapewniajac ciaglosc pracy.Przedmiot wynalazku jest przedstawiony w przykladzie wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia przyrzad w widoku aksonometrycz- nym, fig. 2 — plyte przyrzadu w widoku z dolu, fig. 3 — wodzik z uchwytem w widoku z boku w czesciowym przekroju, fig. 4 — polaczenie szy¬ ny z prawym ramieniem pantografu w przekroju wzdluz linii A—A na fig. 2, fig. 5 — urzadzenie grawerujace w widoku z boku w czesciowym prze¬ kroju pionowym, fig. 6 — wirnik w widoku z przodu w przekroju pionowym, fig. 7 — wirnik w widoku z przodu z regulacyjna plytka i na¬ kretka w czesciowym przekroju pionowym.Na bocznych nogach 1 i srodkowej nodze 2 jest na stale zamocowana stolikowa plyta 3, do spodu której jest przymocowany wspornik 4. W wspor¬ niku 4 i przedniej nodze 1 jest na stale zamoco- 30 wany metalowy pret 5, na którym jest slizgowo 10 15 20 25 553813 osadzona tulejka 6. Do spodu plyty 3 jest zamo¬ cowana podtrzymujaca szyna 7 o zgrubionych kon¬ cach, co stwarza miedzy szyna 7 a plyta 3 wolna przestrzen. W odgalezieniu szyny 7 i w tylnej no¬ dze 1 jest na stale osadzony metalowy pret 8, na którym jest slizgowo osadzona tulejka 9. Do tulejek 6 i 9 jest zamocowana na stale szyna 10.Do spodu lewej czesci plyty 3 jest zamocowana podtrzymujaca szyna 11 o zgrubionych koncach, co stwarza miedzy szyna 11 a plyta 3 wolna prze¬ strzen. Do nogi 2 jest obrotowo zamocowane tyl¬ ne ramie 12 i lewe ramie 13 pantografu. Szyne 10 obejmuja suwliwie i zlaczone ze soba dolna czesc wodzacego ramienia 14 oraz obejma 15. Do za¬ konczenia dolnej czesci ramienia 14 jest zamoco¬ wane obrotowo prawe ramie 16 pantografu, lacza¬ ce sie obrotowo z przednim ramieniem 17 i tyl¬ nym ramieniem 12. Lewe konce ramion 12 i 17 sa obrotowo polaczone ramieniem 13, natomiast w czesci srodkowej ramiona 12 i 17 sa obrotowo po¬ laczone nastawnym ramieniem 18.Górna czesc ramienia 14 jest zakonczona tuleja 19, w której jest obrotowo osadzony wodzik 20, osadzony jednoczesnie na stale w dwuramiennej obejmie 21 z uchwytem 22. Obejma 21 jest utrzy¬ mywana w górnym polozeniu za pomoca sprezyny 23 zamocowanej do preta 14. Na ramieniu 14 i sprezynie 23 jest zamocowany stycznik 24, sluza¬ cy do zamykania elektrycznego obwodu w przy¬ rzadzie.Miedzy wystepami 25 ramienia 18 jest osadzone uzwojenie 26 elektromagnesu, nasadzone na sliz¬ gowa dielektryczna tuleje 27, w której jest osa¬ dzony rdzen 28. Na tylna czesc rdzenia 28 jest nalozona spiralna sprezyna 29 o sile mniejszej niz sila elektromagnesu, opierajaca sie o regula¬ cyjna nakretke 30 wkrecona w ramie 18. Na przednia czesc rdzenia 28 jest osadzona regulacyj¬ na nakretka 31. Rdzen 28 jest zakonczony ukos¬ nym scieciem 32, na którym toczy sie kólko 33 osadzone na osi 34 zamocowanej w obudowie 35, osadzonej suwliwie w prowadnicach 36 zamoco¬ wanych na stale do ramienia 18. W obudowie 35 jest ulozyskowany wirnik 37, na który jest na¬ krecona pokrywa 38 z przeciwnakretka 39. Górna czesc wirnika 37 jest suwliwie osadzona w tulei 40 i polaczona na stale z gietkim wezem 41.W dolnej czesci wirnik 37 ma podluzne wycie¬ cie 42, w którym jest umieszczona regulacyjna plytka 43, polaczona obrotowo z wirnikiem 37 za pomoca osi 44. Wewnatrz wirnika 37 jest umiesz¬ czona spiralna sprezyna 45 oddzialywujaca poprzez element 46 z pochyla plaszczyzna 47 na plytke 43.W dolnej czesci plytki 43, za pomoca wkretu 48 jest osadzony rylec 49. Górna czesc plytki 43 ma pochyla plaszczyzne 50, na która oddzialywuje górna krawedz regulacyjnej, metalowej, moleto- wanej nakretki 51 z podzialka 52. Na zewnetrznej czesci wirnika 37 jest umieszczona indeksowa linia 53 z podzialka.Na plycie 3 jest zamocowana podstawa 54 sil¬ nika 55 z regulacja obrotów. Do spodu plyty 3 jest zamocowana przesuwnie, w kierunku po¬ przecznym, marginesowa .linijka 56 z podzialka. 4 Na plycie 3 sa zamocowane uchwyty 57 do moco¬ wania wzornika.Przed uzyciem przyrzadu, za pomoca nakretki 30 reguluje sie sile napiecia rozprezajacej sprezy- 5 ny 29 na rdzen 28, natomiast nakretka 31 regu¬ luje sie zaglebienie rylca 49 w grawerskiej war¬ stwie 58. Miedzy uchwyty 57 zaklada sie zadany wzornik umownego znaku lub napisu. W zalez¬ nosci od zadanej grubosci rytowanej linii 59, po- io slugujac sie podzialka 52 i linia 53, za pomoca obrotu nakretka 51 reguluje sie wychylenie plasz¬ czyzny 50, dokonujac tym samym obrotu plytki 43 wokól osi 44, co oddzialywuje na wielkosc mi- mosrodowego ruchu koncówki rylca 49. Wyzsze 15 ustawienie nakretki 51 zwieksza mimosrodowy ruch koncówki rylca 49, natomiast nizsze usta¬ wienie — zmniejsza mimosrodowy ruch, az do zupelnego jego zaniku. Po ustawieniu za pomoca linijki 56 przyrzadu na arkuszu grawerskiej war- 20 stwy 58 w miejscu rytowania, podlacza sie silnik 55 do zródla pradu i za pomoca uchwytu 22 opu¬ szcza sie wodzik 20 na wzornik.W tym momencie nastepuje zwarcie stycznika 24. Zamkniecie obwodu pradu powoduje oddzialy- 25 wanie uzwojenia 26 na rdzen 28, który przez ukosne sciecie 32 i kólko 33 powoduje opuszczenie obudowy 35 wraz z Wirnikiem 37. W wyniku tego rylec 49 zaglebia sie w grawerskiej warstwie 58.Jednoczesnie zostaje uruchomiony silnik 55, co 30 powoduje obroty wirnika 37 a wraz z nim rylca 49.Przesuwajac koncem wodzika 20 po liniach wzornika, az pomoca ukladu ramion 16, 13, 12, 17 i 18 pantografu powoduje sie przeniesienie ruchu 35 w nastawionej skali na plaszczyzne grawerskiej warstwy 58. Zatrzymanie przyrzadu nastepuje z chwila zwolnienia przez obslugujacego nacisku na uchwyt 22. Oddzialywanie sprezyny 23 na gór¬ na obejme 21 powoduje rozwarcie styków 24 40 i przerwanie obwodu pradu. Wywoluje to zatrzy¬ manie silnika 55 i zaprzestanie oddzialywania uzwojenia 26 na rdzen 28. Pod wplywem rozpre¬ zajacego dzialania sprezyny 29, sciecie 32 unosi ku górze kólko 33 a wraz z nim obudowe 35, wir- 45 nik 37.i rylec 49, który w ten sposób zostaje oder¬ wany od grawerskiej warstwy 58.Przyrzad wedlug wynalazku umozliwia wyko¬ nywanie prac grawerskich wedlug posiadanych wzorów napisów i znaków umownych o róznej 50 grubosci linii bez koniecznosci zmiany rylca przy zachowaniu ciaglosci zmiany grubosci linii. Ele¬ ktryczne sprzezenie czesci sterujacej wodzikiem z czescia sterujaca rylcem pozwala na natych¬ miastowe dzialanie przyrzadu bez potrzeby wyko¬ nywania dodatkowych ruchów i zbednego ryto¬ wania z chwila przerwania pracy wodzikiem.Konstrukcja przyrzadu i jego sposób dzialania za¬ bezpiecza przed uszkodzeniem grawerskiej war¬ stwy w miejscach nie przeznaczonych do rytowa¬ nia. Duza zaleta przyrzadu jest szybkosc odtwa¬ rzania wzorów za pomoca rylca.Zastepujac wodzik technicznym olówkiem, moz¬ na odtwarzac metoda rytowania dowolne, ozdobne* fl5 lub techniczne pismo. <55381 PL