Pierwszenstwo: Opublikowano: 29.1.1965 (P 107 161) 10.VII.1970 55219 KI. 17 a, 4/01 MKP F 25 b UKD Wspóltwórcy wynalazku: mgr inz. Kazimierz Latkiewicz, mgr inz. Wie¬ slaw Warczak Wlasciciel patentu: Centralny Osrodek Chlodnictwa, Kraków (Polska) Zawór bezpieczenstwa do sprezarek, zwlaszcza chlodniczych, pracujacych w obiegu zamknietym Przedmiotem wynalazku jest zawór bezpieczen¬ stwa do sprezarek, zwlaszcza chlodniczych, pracu¬ jacych w obiegu zamknietym, zabezpieczajacy przed nadmiernym wzrostem cisnienia.W sprezarkach sprezajacych czynnik krazacy w obiegu zamknietym, jak to ma miejsce na przy¬ klad w sprezarkach chlodniczych, stosowane sa do¬ tychczas dwa rodzaje zabezpieczenia mechanicz¬ nego przed nadmiernym wzrostem cisnienia w sprezarce a mianowicie: sprezynowy zawór bezpie¬ czenstwa albo plytka bezpieczenstwa. W obu ro¬ dzajach zabezpieczenia obowiazuje zasada, ze w wypadku wzrostu cisnienia ponad wartosc dopusz¬ czalna nie wolno wypuscic czynnika do atmosfe¬ ry, lecz na strone niskiego cisnienia. Zagadnienie to rozwiazane jest w ten sposób, ze zawór bezpieczen¬ stwa lub plytka bezpieczenstwa zamyka przewód laczacy komore tloczna sprezarki z jej komora ssawna i w przypadku nadmiernego wzrostu cisnie¬ nia czynnik tloczony powraca na strone ssawna.Tak wiec zawór bezpieczenstwa otwiera sie przy pewnej nastawialnej róznicy cisnien miedzy strona tloczna i ssawna. Pelne otwarcie zaworu wymaga jeszcze pewnej nadwyzki cisnienia, które wynosi do 15% nastawionej róznicy cisnien. W chwili otwar¬ cia zaworu, sprezarka nadal spreza czynnik do cis¬ nienia równego róznicy cisnien, na jaka zawór zo¬ stal nastawiony, a sprezony goracy czynnik zaczy¬ na przeplywac na strone ssawna powodujac pod¬ grzanie zasysanych (par. Powoduje to wzrost cisnie- 10 3 15 20 25 30 *nia ssania a tym samym wzrost cisnienia tlocze¬ nia, mimo prawidlowego dzialania zaworu bezpie¬ czenstwa.Szybkosc wzrostu cisnienia tloczenia zalezy od objetosci strony tlocznej i w krancowym wypad¬ ku, gdy w czasie pracy urzadzenia zostanie zam¬ kniety zawór odcinajacy tloczny, wzrost cisnienia nastepuje bardzo szybko i moze doprowadzic do zniszczenia sprezarki. W wypadku stosowania plyt¬ ki bezpieczenstwa, zamontowuje sie ja miedzy ko¬ mora ssawna a tloczna i jest ona tak dobrana, ze peka po przekroczeniu ustalonej róznicy cisnien miedzy ssaniem a tloczeniem. Pekniecie plytki zwal¬ nia swobodny przeplyw, którego utrzymanie nie wymaga juz róznicy cisnien tak, ze sprezarka zo¬ staje odciazona i praktycznie przestaje sprezac, pokonujac tylko opory przeplywu przez zawory tloczne. Plytka bezpieczenstwa daje wiec pelne za¬ bezpieczenie sprezarki, ale system ten posiada za¬ sadnicza wade, mianowicie uniemozliwia dalsza prace urzadzenia bez uprzedniej wymiany plytki, co jest bardzo klopotliwe i wymaga wylaczenia urza¬ dzenia z ruchu i czesciowego demontazu sprezarki.Celem wynalazku jest usuniecie opisanych wad czyli wykonanie takiego zaworu bezpieczenstwa, który zapewnilby pelne odciazenie sprezarki po przekroczeniu dopuszczalnej róznicy cisnien i poz¬ walal na ponowne wlaczenie jej do pracy bez ko¬ niecznosci zatrzymywania i demontazu.Powyzszy cel osiaga sie przez skonstruowanie za- 55219KI. 17 a, 4/01 55219 MKP F 25 b F19.1 F19. 355219 3 woru bezpieczenstwa z zawieszajacym sie grzyb¬ kiem. Jest to normalny zawór bezpieczenstwa na¬ stawiony na dowolna róznice cisnien powodujaca jego otwarcie, ale posiadajacy urzadzenie podwie¬ szajace i blokujace grzybek, jezeli podniesie sie on na wysokosc swego pelnego skoku.Dzieki takiemu rozwiazaniu eliminuje sie moz¬ liwosc awarii na skutek nadmiernego wzrostu cis¬ nienia, zapewnia sie bezpieczenstwo pracy, zas w stosunku do dotychczas stosowanych plytek bezpie¬ czenstwa eliminuje sie przestoje i koszty z tym zwiazane. Ponadto zaoszczedza sie cenny czynnik, który w wypadku stosowania zaworów dotychcza¬ sowej konstrukcji nalezaloby wypuszczac do atmo¬ sfery.Przedmiot wynalazku jest uwidoczniony w przy¬ kladzie jednego z wielu mozliwych rozwiazan na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia zawór bez¬ pieczenstwa w przekroju wzdluznym w chwili zamkniecia, fig. 2 górna czesc zaworu w przekro¬ ju wzdluznym w chwili otwarcia i zablokowania, po zdjeciu kapturka i zalozeniu dzwigni, a fig. 3 te sama czesc w widoku z góry.Jak uwidoczniono na rysunku fig. 1, grzybek 1 jest dociskany sprezyna 3 do gniazdka 2 korpusu 4 zaworu. Trzpien 5 grzybka 1 jest prowadzony w prowadnicy 9 i w czesci prowadzonej jest stoczony na pewnej dlugosci na mniejsza srednice 8 tworzac w ten sposób wystep. Na stoczonej srednicy 8 trzpienia jest osadzona tulejka rozprezna 7 luzno przesuwna po stoczonej srednicy 8 trzpienia. W gór¬ nej czesci prowadnicy 9 jest zamontowane urza¬ dzenie podwieszajace i blokujace 10. Na prowadni¬ ce 9 jest nakrecony hermetyczny kapturek 11, w którym sa osadzone styki sygnalizacyjne 13. Na ry¬ sunku fig. 2 uwidoczniono zawór po podwieszeniu i zablokowaniu. Zaczepy urzadzeaia blokujacego 10 zaskoczyly w rowek miedzy trzpieniem 5 a tulej¬ ka 7. Kapturek 11 jest odkrecony, a zalozona jest dzwignia 15 do odblokowania zaworu. W prowad¬ nicy 9 jest wytoczony rowek, w którym jest osa¬ dzone uszczelnienie ruchowe 14.Czynnik po przekroczeniu róznicy cisnien, na jaka zostala .nastawiona sprezyna 3 zaworu przy pomocy nakretki 6, powoduje podniesienie sie grzybka 1 i ugiecie sprezyny 3. Pelne otwarcie zaworu, a tym 10 15 30 35 45 samym podniesienie sie grzybka o pelny skok na¬ stepuje po wzroscie cisnienia o dopuszczalna rózni¬ ce cisnien wynoszaca, zaleznie od typu zaworu i ksztaltu grzybka 3—15% jej nominalnej wartosci.Wtedy zadziala urzadzenie blokujace 10, które w przykladzie wykonania zostalo pokazane w ksztal¬ cie sprezynujacych zacisków zakonczonych zabkami.Zabki te zaskakuja za wystep powstaly przez podtoczenie 8 i w ten sposób zawór zostaje pod¬ wieszony i zablokowany. W tym samym momencie glówka 12 trzpienia zwiera zestyki sygnalizacyj¬ ne 13 dajac sygnaly swietlne lub dzwiekowe. W momencie zawieszenia grzybka, nastepuje swobod¬ ny przeplyw czynnika na strone ssawna i odciazenie sprezarki.Ponowne odblokowanie zaworu nie wymaga de¬ montazu ani zatrzymywania agregatu. Odkrecamy jedynie kapturek 11 i zakladamy dzwignie 15.Dzwignie te unosimy do góry do polozenia zazna¬ czonego na rysunku fig. 2 linia kreskowana, a tym samym unosimy trzpien 5 grzybka o pewien dodat¬ kowy skok. Tulejka 7 rozpreza zaciski urzadzenia blokujacego 10 a zabki zacisków nachodza na tu¬ lejke. W momencie zwolnienia dzwigni 15 sprezy¬ na 3 rozpreza sie pociagajac w dól trzpien z grzyb¬ kiem powodujac zamkniecie zaworu. Tutejka 7 przesuwa sie na stoczonej srednicy 8 trzpienia do polozenia pokazanego na rysunku fig. 1. PL