Przedmiotem niniejszego wynalazku jest sposób wytwarzania szczotek weglowych, grafitowych i metalografitowych zaopatrzonych w gietkie kon¬ cówki z linek miedzianych, polegajacy na wyko¬ naniu w korpusie szczotki gwintowanego otworu, nagrzaniu go do temperatury bliskiej temperatury topnienia lutowia, umieszczonego w otworze, a nastepnie na wcisnieciu w otwór linowej konców¬ ki przewodu.W znanym dotychczas sposobie wytwarzania szczotek do elektrycznych maszyn komutatorowych linowa koncówke przewodu laczy sie z korpusem szczotki za pomoca nitu rurowego. W tym celu w szczotce wykonuje sie otwór odpowiadajacy srednicy nitu, obustronnie poglebia sie (rozszerza sie) go a z boku wykonuje 'sie otwór sluzacy do wprowadzenia koncówki. Nastepnie umieszcza sie w korpusie nit, okreca sie go koncówka linki, naklada obustronnie podkladki, po czym rozpra- sowuje go w celu uzyskania zamocowania linowej koncówki przewodu. Zasadnicza wada tego spo¬ sobu laczenia jest jego niesztywnosc i niedosta¬ teczny styk powodujacy iskrzenie w obrebie zet¬ kniecia linowej koncówki z nitem co powoduje podniesienie temperatury szczeki i ma ujemny wplyw na odbiór radiowy i telewizyjny, a takze na prace maszyny.Sposób ten jest ponadto szczególnie niedogodny w przypadku szczotek weglowych i grafitowych, charakteryzujacych sie znaczna kruchoscia, wsku- 10 i5 20 25 tek czego zarówno przy wierceniu, nawiercaniu jak i nitowaniu powstaja duze ilosci braków.Okolicznosc ta ma szczególne znaczenie w przy¬ padku produkcji szczotek o niewielkich wymia¬ rach, a tym samym o malej wytrzymalosci, zwla¬ szcza zas szczotek stosowanych w urzadzeniach elektrycznych samochodów (pradnicach i rozrusz¬ nikach).Dodatkowa niedogodnoscia tego znanego sposobu jest duza pracochlonnosc laczenia linowej kon¬ cówki przewodu przekraczajaca niejednokrotnie pracochlonnosc wykonania korpusu i pozostalych elementów szczotki, jak równiez w przypadku szczotek metalografitowych — szkodliwosc wy- dzialajacych sie przy obróbce pylfcw zawieraja¬ cych miedz dla zdrowia czlowieka.W celu - czesciowego wyeliminowania tych wad zastosowano sposób wytwarzania szczotek pole¬ gajacy na wywierceniu otworu, osadzeniu kon¬ cówki i wypelnieniu go sproszkowana masa prze¬ wodzaca (zawierajaca miedz), a nastepnie ubiciu jej za pomoca specjalnych ubijarek. Charaktery¬ zuje sie on jednak bardzo wysoka pracochlonnos¬ cia i moze byc zastosowany wylacznie dla szczo¬ tek o duzych wymiarach, w których sily dyna¬ miczne powstajace przy ubijaniu nie powoduja pekniecia korpusu.Powyzsze wady i niedogodnosci eliminuje spo¬ sób wytwarzania szczotek do elektrycznych ma¬ szyn komutatorowych wedlug wynalazku, który 551533 polega na wykonaniu w korpusie szczotki gwinto¬ wanego otworu, ogrzaniu korpusu do temperatu¬ ry bliskiej temperaturze krzepniecia zastosowa¬ nego lutowia, umieszczeniu dozowanej ilosci lu¬ towia wewnatrz otworu i doprowadzeniu go do stanu gesto plynnego, a nastepnie na osadzeniu w otworze linowej koncówki przewodu tak, aby nadmiar lutowia zostal z niego wycisniety. W wyniku tego procesu uzyskuje sie bardzo dobra przyczepnosc lutowia zarówno do gwintowanej powierzchni otworu jak i do karbowanej po¬ wierzchni koncówki, duza sztywnosc polaczenia i doskonaly styk elektryczny na calej powierzchni zetkniecia calkowicie eliminujacy mozliwosc iskrzenia i zwiazane z tym wady.Ponadto sposób wedlug wynalazku eliminuje calkowicie braki powstajace w znanym sposobie przy wierceniu prostopadlych otworów oraz przy nitowaniu wzglednie ubijaniu proszku, jak rów¬ niez koniecznosc stosowania kosztownych mie¬ dzianych nitów rurkowych oraz innych elemen¬ tów z metali kolorowych. Pracochlonnosc obróbki szczotki wytwarzanej sposobem wedlug wynalaz¬ ku jest o okolo 40% nizsza w porównaniu do pra¬ cochlonnosci znanych dotychczas sposobów, zas jej wytrzymalosc jest o okolo 50% wieksza.Sposób wytwarzania szczotek elektrczynych ma¬ szyn komutatorowych wedlug wynalazku jest wyjasniony na zalaczonym rysunku, przedstawia¬ jacym szczotke wykonana tym sposobem w prze¬ kroju podluznym.Sposób ten polega na wykonaniu w korpusie 1 szczotki gwintowanego otworu 2, którego srednica D jest o okolo 20% do 30% wieksza od srednicy d laczonej z korpusem linowej miedzianej konców¬ ki 3 przewodu, a nastepnie na ogrzaniu korpusu do temperatury nieco nizszej lub równej tempe¬ raturze topnienia zastosowanego lutowia. Jako lu¬ towie stosuje sie najkorzystniej rurke cynowa za¬ wierajaca wewnatrz kalafonie, przy czym ilosc lutowia dobiera sie w ten sposób, aby po osa¬ dzeniu koncówki 3 wypelnilo ono przestrzen mie¬ dzy wewnetrzna powierzchnia otworu 2, a zew¬ netrzna powierzchnia koncówki 3, a niewielki nadmiar lutowia wyplynal z otworu. Taka ilosc 55153 4 lutowia umieszcza sie w otworze 2 rozgrzanego korpusu, a nastepnie po doprowadzeniu go do sta¬ nu ciastowatosci (po odczekaniu okreslonego cza¬ su) wtlacza sie wspólsrodkowo do otworu kon- 5 cówke linowa 3 przewodu w wyniku czego luto¬ wie wypelnia calkowicie przestrzen miedzy wew¬ netrzna gwintowana powierzchnia otworu 2, a zewnetrzna karbowana powierzchnia koncówki 3, po czym szczotke szybko studzi sie. 10 Jak wykazaly badania sposób wedlug wynalaz¬ ku zapewnia uzyskanie zestyku elektrycznego na calej powierzchni zetkniecia koncówki, przy czym scislosci tego polaczenia sprzyja dodatkowo skurcz powodujacy zacisniecie koncówki przez 15 otaczajaca ja warstwe lutowia. Natomiast duza powierzchnia gwintowanego otworu 2 i karbowa¬ nej koncówki 3 stwarza wystarczajaca przyczep¬ nosc lutowia eliminujaca mozliwosc wyrwania koncówki ze szczotki. 20 Sposób wytwarzania szczotek elektrycznych wedlug wynalazku moze znalezc równiez zasto¬ sowanie do laczenia koncówek przewodów lino¬ wych do innych elementów maszyn i urzadzen elektrycznych. 25 PL