Pierwszenstwo: Opublikowano: 09.XI.1966 (P 117 282) 06.XII.1965 Niemiecka Republika Demokratyczna 20.111.1968 54925 KL. 21 aS 35/11 MKP H 02 m Wspóltwórcy wynalazku: Erwin Hilgenfeld, Norbert Heyman Wlasciciel patentu: VEB Elektro-Apparate-Werke Berlin Treptow.. Ber- lin-Treptow (Niemiecka Republika Demokratyczna) Sposób i urzadzenie zapewniajace powstawanie drgan w przetworniku, w szczególnosci z obciazeniem dolaczonym na stale lub chwilowo, równiez w stanie spoczynku Wynalazek dotyczy sposobu i urzadzenia zapew¬ niajacego powstawanie drgan w przetworniku, w szczególnosci z obciazeniem dolaczonym na stale lub chwilowo, równiez w stanie spoczynku.Znane sa przetworniki oraz ich zasada dzialania, wyposazone w tranzystor na przemian przewodzacy i nie przewodzacy pracujacy jako oscylator.Stosowane sa one do zasilania urzadzen elektrycz¬ nych napieciem przemiennym wyzszej czestotliwosci lub do zasilania wyzszymi napieciami stalymi.Podczas, gdy dzialanie przetwornika przy wlasci¬ wym doborze jego elementów, przy jego stanie uru¬ chomionym jest najczesciej bez zarzutu, to zapoczat¬ kowanie drgan jest zwiazane z mniejszymi lub wiek¬ szymi trudnosciami zaleznie od tego, jak wykonane jest obciazenie dolaczone do przetwornika.Trudnosci te wystepuja szczególnie wtedy, gdy wartosc opornosci obciazenia zbliza sie do zera lub gdy obciazenie zawiera glównie pojemnosciowe skla¬ dowe bierne.W celu unikniecia tych wad laczy sie czesto uzwojenie sprzezenia zwrotnego oraz uzwojenie pier¬ wotne • za pomoca kondensatora. Nie wystarcza to jednak, aby zapewnic powstawanie drgan przetwor¬ nika dla kazdego przypadku obciazenia. Poza tym przy okreslonych opornosciach, obciazenia, obwód drgajacy utworzony z tego kondensatora oraz z in- dukcyjnosci uzwojenia pierwotnego, moze wytwa- Jzac niekontrolowane drgania, wskutek czego prze- 15 20 25 twornik pracuje tak jak oscylator o fali sinusoidal¬ nej.Znanym jest takze dolaczanie po wtórnej stronie przetwornika- dodatkowego zródla napiecia, którego biegunowosc jest przeciwna do kierunku przepusto¬ wego prostownika. W innych przypadkach dla za¬ pewnienia powstawania drgan w przetworniku, jest przewidziany specjalny obwód startowy, utworzony z opornosci, z jednego lub dwóch kondensatorów oraz diody. Próbowano równiez dopasowac przeklad¬ nie odpowiednio do obciazenia za pomoca odczepów i urzadzenia przelaczajacego. Znanym jest równiez oddzialywanie dodatkowymi srodkami sprzezenia zwrotnego na baze tranzystora, które to srodki skladaja sie z pomocniczych transformatorów i/lub pomocniczych tranzystorów.Wszystkie wymienione srodki, kazde z osobna lub w polaczeniu z innymi srodkami pomocniczymi za¬ pewniaja wprawdzie rozpoczecie drgan przetwornika, jednak wymagaja stosowania dodatkowych elemen¬ tów konstrukcyjnych, zwiekszonej przestrzeni, a w konsekwencji powoduja zwiekszenie ceny aparatury.Wynalazek stawia sobie za zadanie, aby przy nie¬ wielkim nakladzie srodków zapewnic powstawanie drgan w przetworniku równiez przy opornosciach obciazenia zblizonych do zera lub zawierajacych glównie pojemnosciowe skladowe bierne.Wedlug wynalazku uzyskuje sie to w ten sposób, ze przy uruchamianiu przetwornika za pomoca srod¬ ków laczeniowych w okreslonej kolejnosci najpierw 5492554925 4 przylozone zostaje napiecie zasilajace, a dopiero po¬ tem obciazenie dolaczone do zacisków wyjsciowych przetwornika zostaje wlaczone do aparatury.Urzadzenie sluzace do przeprowadzenia sposobu wedlug wynalazku znamienne jest tym, ze srodek la¬ czeniowy jest wykonany w postaci przycisku, który poza zestykiem wlaczajacym w obwodzie pierwotnym zawiera jeszcze zestyk przelaczny bezprzerwowy we wtórnym obwodzie pradowym.Ponadto wedlug wynalazku w obwodzie zasilania jest umieszczony przekaznik z zestykiem roboczym we wtórnym obwodzie.Wielkiemu wzrostowi napiecia po stronie wtórnej J^df^asJfeifiSMJ--jalowego przeciwdziala sie w ten spo- |sjjb^ ze£t Jfiejdiu zaciskami wyjsciowymi umieszczone jijest obciazenie podstawowe skladajace sie z neo- ¦ nówki i opornika. * .»-£rzy* sposobie wedlug wynalazku drgania w prze- twornfkti powstaja w sposób bezbledny podczas bie¬ gu luzem, co przy odpowiednim doborze jego ele¬ mentów nie sprawia trudnosci.Okazalo sie, ze przetwornik w stanie uruchomio¬ nym swoje drgania zachowuje równiez i wtedy, gdy dolaczone zostaje obciazenie. Wynalazek zostanie objasniony na podstawie dwóch przykladów wyko¬ nania przedstawionych na rysunku.Na fig. 1 przedstawiony jest przycisk z zestykiem przelacznym bezprzerwowym, a na fig. 2 przekaznik z zestykami roboczymi jako srodkami laczeniowymi.Na fig. 1 przedstawiona jest zasadnicza mysl wy¬ nalazku. Cyfra 1 oznaczony jest tranzystor, który do¬ laczony jest kolektorem do uzwojenia pierwotnego 2 a baza do jednej strony uzwojenia sprzezenia zwrot- inego 3 przetwornika, natomiast emiter tranzystora ;polaczony jest z dodatnim biegunem zródla napiecia zasilania 5. Dzielnik napiecia, skladajacy sie ze zmiennej opornosci 6 sluzacej do kompensacji spad¬ ku napiecia zródla napiecia zasilania 5, oraz z opor¬ nosci sprzezenia zwrotnego 7, dolaczony jest równo¬ legle do zródla zasilania 5, które swym ujemnym biegunem dolaczone jest do drugiej strony uzwoje¬ nia sprzezenia zwrotnego 3.Opornosc sprzezenia zwrotnego 7 zbocznikowana jest kondensatorem 8. Uzwojenie wtórne 4 przetwor¬ nika dolaczone jest np. do ukladu powielajacego, skladajacego sie z dwóch prostowników 9 i 10 oraz z dwóch kondensatorów 11 i 12. Do dwóch zacisków wyjsciowych 13 i 14 dolaczone jest obciazenie 15.Wylacznik 16, sluzacy do uruchomienia przetworni¬ ka, wlaczony jest po stronie pierwotnej w szereg ze zródlem zasilania 5.Wedlug wynalazku drugi wylacznik 17 znajduje sie po stronie wtórnej i polaczony jest z jednym z zacisków wyjsciowych 13 lub 14 tak, ze moze od¬ laczac i przylaczac obciazenie wewnatrz przyrzadu, przy czym wylaczniki 16 i 17 tak sa ze soba pola¬ czone tworzac jeden zespól laczeniowy, ze przy uru¬ chomieniu przetwornika najpierw zamyka sie wy¬ lacznik 16 a pózniej 17. Najkorzystniej, gdy ten zespól laczeniowy wykonany jest jako przycisk z zestykiem roboczym oraz z zestykiem przelacz¬ nym bezprzerwowym. Odstep czasowy miedzy przy¬ lozeniem napiecia zasilajacego a dolaczeniem obcia¬ zenia, przy dostatecznie duzej czestotliwosci drgan (ok. kilka kHz) moze wynosic tylko ulamek sekundy.Aby przeciwdzialac duzemu wzrostowi napiecia po stronie wtórnej podczas biegu luzem, przetwornik zaopatrzony jest w niewielkie obciazenie podstawo¬ we np. w uklad szeregowy skladajacy sie z neonów¬ ki 22 i opornika 21, które sa tak dobrane, ze rozpo¬ czecie drgan moze przebiegac bez trudnosci.Tego rodzaju uklad moze byc zastosowany np. do zasilania elektronowych aparatów blyskowych lub do elektrycznych urzadzen pomiarowych.Na fig. 2 jest przedstawiony inny przyklad wyko¬ nania wynalazku, w którym zródlo zasilania 5 nie jest umieszczone wewnatrz aparatury, lecz dolaczo¬ ne jest do dwóch zacisków wyjsciowych 18 i 19, przy czym wylacznik 16, sluzacy do uruchamiania prze¬ twornika, moze znajdowac sie wewnatrz lub poza aparatura. Tego rodzaju urzadzenia stosuje sie naj¬ korzystniej do zasilania odbiorników pradu przemien¬ nego jak np. swietlówek lub lamp kondensatoro¬ wych z nieprzenosnego zródla napiecia stalego.W tym wypadku uklad wedlug fig. 1 gwarantowal¬ by tylko pewne uruchomienie przetwornika, jed¬ nak nie zapewnilby samoczynnego powtórnego powstawania drgan po krótkotrwalym wylaczeniu sie napiecia zasilajacego.W tym celu w obwód zasilania wlaczony jest prze¬ kaznik 20, którego zestyk roboczy 23 przejmuje funkcje wylacznika 17, wlaczajac z opóznieniem ob¬ ciazenie 15 po zamknieciu sie wylacznika 16 lub po pojawieniu sie napiecia zasilajacego, po jego uprzed¬ nim braku w aparaturze.Takie urzadzenie posiada te zalete, ze indukcyj- nosc przekaznika 20 przeciwdziala wspomnianym uprzednio ujemnym wlasnosciom kondensatora 8 po¬ wodujacym powstawanie drgan niekontrolowanych.W przykladzie wykonania wedlug fig. 1 mozna w razie potrzeby wlaczyc w obwód zasilania induk- cyjnosc o odpowiedniej wartosci. PL