Pierwszenstwo: Opublikowano: 20.111.1968 04.VIII. 1966 (P 115 937) 54875 KL. 42 c, 24/01 MKP G 01 c l/x UKD Twórca wynalazku: dr. inz. Zdzislaw Szklarzewicz Wlasciciel patentu: Politechnika Krakowska, Kraków (Polska) Przyrzad do pomiarów pochylen lub ugiec Przedmiotem wynalazku jest przyrzad do pomia¬ rów pochylen lub ugiec, który jest prz^zadem po¬ miarowo-kontrolnym przeznaczonym do mierzenia wielkosci odchylen od wymaganego polozenia ma¬ szyn oraz ich elementów, budynków, budowli itp. oraz do mierzenia wielkosci ugiec elementów ma¬ szyn lub urzadzen w przypadku których konieczne jest uzyskanie precyzyjnego pomiaru o wysokim stopniu dokladnosci przy dopuszczalnym szerokim zakresie zmian temperatury otoczenia. Konstrukcja przyrzadu dostosowana jest przy tym do zdalnego dokonywania odczytów wyników pomiarów.Obecnie do pomiarów pochylen lub ugiec stosuje sie szereg powszechnie znanych urzadzen dzialaja¬ cych na zasadzie poziomicy, kolimatorów, autoko- limatorów lub przyrzadów dzialajacych na zasadzie wahadla itp. Do pomiarów ciaglych sluza miedzy innymi takie znane urzadzenia jak przyrzad do po¬ miarów pochylen oparty na zasadzie odczytu prze¬ suniecia pecherzyka powietrza w ampule poziomicy, przyrzad do pomiarów przechylów statków dzialajacy na zasadzie wahadla oraz niwelator elektronowy dzialajacy równiez na zasadzie wahadla.Wszystkie te przyrzady obarczone sa wadami wy¬ nikajacymi z charakteru wykorzystanych metod po¬ miaru. I tak przyrzady oparte na zasadzie wychyle¬ nia pecherzyka w osrodku cieklym sa wrazliwe na zmiany temperatury a dokladnosc ich wskazan w najlepszym wykonaniu jest rzedu 0,01 do ,0,02 15 20 25 mm/m, przy wymaganej niezmiennej temperaturze otoczenia, zas wykonanie ich jest bardzo trudne.Przyrzady dzialajace na zasadzie wahadla sa czule na wstrzasy, co niekorzystnie wplywa na wynik po¬ miaru oraz charakteryzuja sie duzymi wymiarami gabarytowymi pozostajacymi w scislym zwiazku z wymagana dokladnoscia wskazan. Powazna wada tych przyrzadów jest istnienie w nich czesci rucho¬ mych, trudny do rozwiazania problem tlumienia drgan oraz lozyskowanie zawieszenia wahadla.Celem wynalazku jes opracowanie przyrzadu do- pomiarów pochylen lub ugiec, który nie posiada tych wad.Cel ten zostal osiagniety w wyniku opracowania przyrzadu wedlug niniejszego wynalazku, którego istota polega na tym, ze mimosrodowe wyboczenie obciazonego masa, sprezystego preta umocowanego sztywno pionowo w podstawie jest miernikiem po¬ chylenia lub ugiecia badanego elementu do którego mocuje sie przyrzad przy czym do tego sprezystego preta lub do masy przymocowana jest przyslona, która znajduje sie miedzy zródlem swiatla a zlozo¬ nym z fotooporów ukladem mostkowym, tak ze prze¬ suniecie tej przyslony powoduje zmiane opornosci mostka, co odczytuje sie na skali wskaznika.Przyrzad wedlug wynalazku przedstawiony jest schematycznie na rysunku i sklada sie z utwierdzo¬ nego sztywno w podstawie 1 sprezystego preta 2 obciazonego masa 3 przy czym do sprezystego preta 2 lub do masy 3 przymocowana jest dowolnym spo* 54875sobem przyslona 4 znajdujaca sie miedzy zródlem swiatla 5 a ukladem mostkowym 6 zlozonym z foto- oporów 7 przy czym drgania masy 3 sa tlumione przy pomocy tlumika drgan 8^as zmiane opornosci ukladu mostkowego 6 wynikajaca ze zmiany prze~- kroju strumienia swietlnego padajacego na fotoopo- ry 7 wynikajaca z przemieszczenia przyslony 4 mie¬ rzy sie przy pomocy wskaznika 9 wycechowanego w wartosciach wielkosci mierzonej i polaczonego do zacisków wyjsciowych ukladu mostkowego 6.W przedstawionym na rysnuku przykladzie wykona¬ nia jako tlumik drgan 8 zastosowano tlumik elek¬ tromagnetyczny zlozony z magnesu o biegunach N i S oraz z selenoidu.Do zacisków wejsciowych mostka pomiarowego 6 przylaczony jest uklad zasilania pradem stalym zlo¬ zony z urzadzenia prostujacego i ukladu filtru.W celu wyeliminowania wplywu zmian napiecia w sieci na wielkosc pradu na zaciskach wyjsciowych ukladu mostkowego 6 zastosowano stabilizacje na¬ piec zródla swiatla 5 oraz ukladu mostka, przy po¬ mocy stabilizatora 10.Zasada dzialania przyrzadu polega na wykorzys¬ taniu zjawiska wyboczenia mimosrodowego sprezys¬ tego preta 2 obciazonego masa 3, które zachodzi w skutek wychylenia podstawy 1 z polozenia poziomego. W wyniku wyboczenia sprezystego *#85T5 preta 2 przymocowana do masy 3 lub/i do sprezystego preta 2 przyslona 4 zmienia swoje po¬ lozenie w stosunku do strumienia swietlnego wysyla- nego przez zródlo swiatla 5 przymocowane do pod- 5 stawy 1 powodujac zmiane przekroju wiazki swietl¬ nej padajacej na fotoopory 7 równiez przymocowa¬ ne do podstawy 1 w wyniku czego nastepuje zmiana opornosci elektrycznej fotooporów 7 a tym samym zmiana natezenia pradu na zaciskach wyjsciowych 10 ukladu mostkowego 6 proporcjonalna do wielkosci wychylenia masy 3, co powoduje wychylenie wskaz¬ nika 9. 15 PL