Pierwszenstwo: Opublikowano: 9.X.1967 54138 KI. 21 a1, 32/03 MKP H 04 n Wspóltwórcy wynalazku: inz. Zbigniew Wojnarowicz, mgr inz. Ignacy Grzadziel, mgr inz. Józef Abram, Henryk Krassowski Wlasciciel patentu: Spóldzielnia Pracy „Radiotechnika", Wroclaw (Pol¬ ska) Uklad zasilania silników synchronicznych do urzadzenia odbiorczego faksymile dla potrzeb meteorologii Przedmiotem wynalazku jest uklad zasilania silników synchronicznych do urzadzenia odbior¬ czego faksymile dla potrzeb meteorologii.W urzadzeniach odbiorczych faksymile stalosc predkosci obrotowej silników synchronicznych na¬ pedzajacych mechanizmy urzadzenia winny byc nie mniejsze niz 5-10—7/°C. W przeciwnym bowiem razie nastepuje poglebiajaca sie stopniowo róz¬ nica faz pomiedzy poczatkiem nadawania i odbie¬ rania poszczególnych linii obrazu, która pogarsza jego czytelnosc, a w skrajnym przypadku w ogóle uniemozliwia odbiór obrazu. Do zasilania silni¬ ków synchronicznych stosuje sie zródla mocy o czestotliwosci niezaleznej od zmian temperatury otoczenia, cisnienia atmosferycznego oraz napiecia i czestotliwosci sieci zasilajacej.W znanych urzadzeniach odbiorczych faksymile dla potrzeb meteorologii, uklad zasilania silników synchronicznych sklada sie z generatora kamer- tonowego i ukladu dzielników czestotliwosci pra¬ cujacych jako generatory synchroniz wane. Dla chwilowej zmiany liczby obrotów, niezbednej do korekcji fazy obrazu stosuje sie uklady mecha¬ niczne zawierajace przekladnie róznicowa lub tez stosuje sie selsyny nadawcze zmieniajace faze na¬ piecia zasilajacego.Wada tego rozwiazania jest to, ze generatory kamertonowe maja stalosc czestotliwosci nie lep¬ sza niz 10—6/°C. Taka stalosc umozliwia wpraw¬ dzie nieznieksztalcony odbiór jednej 36 minuto¬ wej transmisji, wymaga jednak przy calodziennej pracy czestej kontroli i korekcji czestotliwosci, zwlaszcza gdy wystepuja zmiany temperatury oto¬ czenia, cisnienia atmosferycznego lub napiecia sieci zasilajacej. Stosowanie synchronicznych dzielników czestotliwosci jest niekorzystne, gdyz bezawaryjny czas pracy jednego stopnia dziela¬ cego przez dziesiec okresla sie na okolo 2 tysiace godzin. Przy zastosowaniu zatem kilku dzielni¬ ków okres bezawaryjnej pracy wynosi w prak¬ tyce okolo 2 miesiecy. Po uplywie tego okresu przeprowadza sie korekcje dzielników, co wyma¬ ga obslugi o wysokich kwalifikacjach oraz ko¬ rzystania ze skomplikowanej aparatury pomiaro¬ wej. Synchronizowane dzielniki czestotliwosci dziela w zasadzie scisle okreslona czestotliwosc, co w przypadku zastosowania ich do urzadzen faksymile jest istotna wada, gdyz zasilanie sil¬ ników synchronicznych inna czestotliwoscia od czestotliwosci roboczej jest niemozliwe. Na skutek tego chwilowa zmiana liczby obrotów tych silni¬ ków dla dokonania korekcji fazowania przepro¬ wadzana jest skomplikowanymi sposobami jak na przyklad przez zastosowanie drogiej i zabieraja¬ cej wiele miejsca mechanicznej przekladni rózni¬ cowej lub równie drogiego i duzego selsyna na¬ dawczego.Wada dzielników synchronicznych jest tez to, ze w przypadku zlej synchronizacji generuja one w dalszym ciagu napiecie lecz o innej czestotli- 5413854138 3 wosci. W rezultacie tego silniki zmieniaja liczbe obrotów, zamiast natychmiast sie zatrzymac.Zadaniem wynalazku jest stworzenie stabilnego zródla* zasilania napedowych silników synchro¬ nicznych w urzadzeniu odbiorczym faksymile dla potrzeb meteorologii, umozliwiajacego w stosun¬ kowo latwy sposób chwilowa zmiane liczby obro¬ tów silników.Zagadnienie to zostalo rozwiazane przez zasto¬ sowanie w ukladzie generatora czestotliwosci wzorcowej z rezonatorem kwarcowym umieszczo¬ nym w termostacie, generatora czestotliwosci po¬ mocniczej, nieco róznej od czestotliwosci wzorco¬ wej, który moze byc chwilowo wlaczony do pracy za posrednictwem przelacznika zwrotnego, przy czym do uzyskania czestotliwosci zasilajacej sil¬ niki synchroniczne sluzy zespól aperiodycznych tranzystorowych dzielników czestotliwosci.Swwegelmy zaleta tego ukladu zasilania, na sku¬ tek zastosowania generatora kwarcowego, którego rezonator umieszczony w termostacie jest uzyska¬ nie stalej czestotliwosci rzedu 5.10—1 w zakresie zmian temperatury otoczenia od +10°C do +45°C, niezaleznej praktycznie od zmian cisnienia atmo¬ sferycznego i napiecia sieci zasilajacej. Uklad za¬ silania silników synchronicznych umozliwia za¬ stosowanie tranzystorowych aperiodycznych dziel¬ ników czestotliwosci, które d ieki wlasciwosciom tranzystorów i przerzutników bistabilnych sa znacznie pewniejsze w dzialaniu niz synchroni¬ zowane uklady lampowe, a ponadto na skutek swojej aperiodycznosci dziela równiez czestotli¬ wosci rózniace sie znacznie od wzorcowej i w ten sposób umozliwiaja stosowanie generatorów po¬ mocniczych do chwilowej zmiany liczby obrotów silników synchronicznych niezbednej dla przepro- wadzenia korekcji fazowania.Wynalazek jest blizej objasniony przykladowo na rysunku, który przedstawia schemat blokowy zasilania silników synchronicznych.Uklad zasilania silników synchronicznych za¬ wiera generator czestotliwosci wzorcowej 1 sta¬ bilizowany trójelektrodowym rezonatorem kwar¬ cowym umieszczonym w termostacie 2. Genera¬ tor 1 steruje za posrednictwem przyciskowego przelacznika zwrotnego 4 przerzutnik ksztaltuja¬ cy 5. Przelacznik 4 umozliwia tez polaczenie prze- rzutnika 5 z generatorem pomocniczym 3, którego czestotliwosc • jest nieco mniejsza od wzorcowej.Przerzutnik ksztaltujacy 5 steruje napieciem pro¬ stokatnym zespól przerzutników bistabilnych 6, 7, 8 i 9, z których kazdy dzieli przez 2 czestotliwosc swojego sygnalu wejsciowego i w wyniku tego na wejsciu wtórników emitefowych 10 i 11 cze¬ stotliwosc wzorcowa podzielona jest przez 16.Wtórniki 10 i 11 separuja wyzej opisany uklad 5 od dalszych dzielników czestotliwosci.Uklad przerzutników bistabilnych 12 i 13 dzieli czestotliwosc z wtórnika 10 przez 4 i za posred¬ nictwem wtórnika emiterowego 14 jest ona prze¬ kazywana do przekaznika 19. Uklad przerzutni- 10 ków bistabilnych 15 dzieli czestotliwosc z wtór¬ nika 11 przez 3 i przekazuje ja za posrednictwem wtórnika emiterowego 16 do przekaznika 20. Cze¬ stotliwosc ta jest tez dzielona przez 2 za pomoca bistabilnego przerzutnika 17 i przekazywana przez 15 wtórnik emiterowy 18 do przekaznika 19. Prze¬ kazniki 19 i 20 wybieraja potrzebna czestotliwosc, która steruje lampowy przerzutnik bistabilny 21, dzielacy przez 2 i sterujacy wzmacniacz mocy nieuwidoczniony na rysunku. 2Q Czestotliwosc generatora wzorcowego 1 wynosi w przedstawionym przypadku 6912 Hz, a na wyj¬ sciu wtórników emiterowych 10 lub 11 uzyskuje sie napiecie o czestotliwosci 432 Hz. Na wtórni¬ kach emiterowych 14, 16 i 1S uzyskuje sie odpo- 25 wiednio czestotliwosci 108 Hz, 144 Hz i 72 Hz.Na wyjsciu przerzutnika 21, w zaleznosci od stanu przekazników 19 i 20 pojawia sie napiecia o cze¬ stotliwosci 36 Hz, 54 Hz lub 72 Hz, którymi za¬ sila sie za posrednictwem wzmacniacza mocy sil- 30 niki synchroniczne pracujace na odpowiadajacych wymienionym czestotliwosciom obrotach 60, 90 lub 120 obrotów na minute.Czestotliwosc generatora pomocniczego 3 jest nizsza od wzorcowej i jest tak dobrana, by sil- 35 niki synchroniczne obracaly sie na tyle wolniej, aby spowodowac przesuniecie kazdej rejestrowa¬ nej linii o 1 cm w stosunku do poprzedniej, co umozliwia latwa do skontrolowania korekcje fa¬ zowania. 40 PL