Pierwszenstwo: Opublikowano: 20. XI. 1967 53867 KI. 45 f, 31/02 MKP A 01 g UKD 631.589.2 Ufal Wspóltwórcy wynalazku: mgr Franciszek Jankowski, mgr Zygmunt Gajos Wlasciciel patentu: Zaklady Przemyslu Tytoniowego, Kraków (Polska) Urzadzenie do wegetacji i testowania roslin Przedmiotem wynalazku jest urzadzenie do we¬ getacji i testowania roslin, oraz do badan biolo¬ gicznych nad patogenami roslinnymi w scisle okreslonych warunkach temperatury, swiatla i wil¬ gotnosci powietrza.W badaniach fitopatologicznych niezbednym jest, aby doswiadczenia prowadzone byly w scisle okreslonych warunkach temperatury swiatla i wil¬ gotnosci. Do doswiadczen tych sa wykorzystywane szklarnie, w których temperatura, swiatlo i wil¬ gotnosc powietrza sa zalezne od zmiennych wa¬ runków pogody a poza tym ulegaja one duzym wahaniom w ciagu doby. Obniza to dokladnosc otrzymanych wyników i czesto uniemozliwia wy¬ konanie doswiadczen scislych. Stosowane sa rów¬ niez oswietlone i klimatyzowane urzadzenia. Sa one wyposazone w konwencjonalna aparature kli¬ matyzacyjna. W urzadzeniach tych wymagane wa¬ runki temperatury i wilgotnosci uzyskuje sie przez wymuszony obieg powietrza w samej komorze do wegetacji roslin. Równiez w samej komorze znaj¬ duja sie zródla swiatla.Urzadzenia takie maja szereg wad, z których zasadnicza jest nieprzystosowanie ich do prac fitopatologicznych. Wymuszony ruch powietrza wewnatrz urzadzenia jest niekorzystny ze wzgle¬ du na zachodzaca wówczas infekcje krzyzowa te¬ stowanych roslin. Wada jest równiez stosowanie normalnej aparatury klimatyzacyjnej. Duze jej wymiary powoduja, ze powierzchnia robocza jest 2 mala. Inna wada jest umieszczenie zródla swiatla w samej komorze roboczej, poniewaz dodatkowe zródlo ciepla jakim sa elementy oswietlajace utru¬ dnia utrzymanie odpowiednich warunków klima- 5 tycznych.Opisanych wad nie ma urzadzenie do wegetacji i testowania roslin wedlug wynalazku. Istota jego polega na wprowadzeniu odizolowanych od sro¬ dowiska komór roboczych wyposazonych w urza- io dzenie nagrzewajaco-ochladzajace. Ochladzanie nastepuje przez przeplyw zimnej wody, przez chlodnice, natomiast ogrzewanie uzyskuje sie przez podgrzanie wody i jej obieg w tych samych chlodnicach. Tak wiec chlodnice spelniaja równiez 15 role grzejników. Nawilzanie powietrza odbywa sie samoczynnie wskutek parowania wody z wanien umieszczonych pod stanowiskami roboczymi, przy czym wielkosc powierzchni tych wanien jest do¬ brana stosownie do zadanej intensywnosci paro- 20 wania. Zródla swiatla znajduja sie ponad komo¬ rami roboczymi i sa od nich odizolowane szyba.Regulacje czasu naswietlenia i natezenia uzyskuje sie za pomoca zegara programowego, a regulacje temperatury przez zastosowanie termometru sty- 25 kowego.Przez zastosowanie opisanego rozwiazania uzy¬ skuje sie znaczne uproszczenie konstrukcji. Umo¬ zliwia to budowe urzadzen o niewielkich rozmia¬ rach wymaganych dla urzadzen laboratoryjnych. 80 Urzadzenie zabezpiecza badane rosliny przed in- 538673 5S867 4 fekcja krzyzowa. Osiagniete to zostalo dzieki wy¬ eliminowaniu wymuszonego obiegu powietrza i ograniczeniu do minimum obiegu grawitacyjnego, przez usuniecie z nich dodatkowych zródel cie¬ pla, jakimi sa urzadzenia naswietlajace. Ponadto powierzchnia, na której umieszcza sie badane ro¬ sliny, jest usytuowana w czesci, w której obieg grawitacyjny jest najmniejszy.Na rysunku fig. 1 przedstawia urzadzenie do wegetacji i testowania roslin w widoku z przodu, fi£. 2 — urzadzenie w przekroju wzdluz linii A — A na fig. i, fig. 3 — urzadzenie w przekroju 1 wzdluz linii B — B na fig. 1, a fig. 4 — schemat instalacji chlodzaco ogrzewajacej.Zasadniczym elementem urzadzenia wedlug wy¬ nalazku jest komora robocza 1, wewnatrz której znajduje sie chlodnica 2 spelniajaca równiez role grzejnika. Na dnie komory umieszczona* jest wan¬ na 3 do nawilzania a ponad nia zamocowana jest siatka 4. Górna sciane komory 1 stanowi szyba 5 ponad która znajduje sie zespól lamp naswietla¬ jacych 6 na przyklad jarzeniowych. Przednia scia¬ ne komory 1 stanowi para oszklonych drzwi bocz¬ nych 7, przez które mozna obserwowac wnetrze komory, i drzwi srodkowe 8, w których umoco¬ wany jest termometr stykowy 9 z trzema kon¬ taktami. Pozostale sciany komory 1 sa wylozone izolacja cieplna 10.W obudowie 11 znajduja sie elementy do ste¬ rowania i regulacji praca urzadzenia. Elementami tymi sa: zbiornik 12 wody, wewnatrz którego jest element grzejny 13, dwa sterowane elektrycznie zawory trójdrozne 14, 15 polaczone miedzy soba przewodem 16 i ze zbiornikiem 12 przewodem 17 oraz z chlodnica-grzejnikiem przewodem 18. Do¬ prowadzenie wody do instalacji dokonuje sie prze¬ wodem 19, odprowadzenie zas przewodem 20. Po¬ nadto w obudowie 11 znajduje sie zegar progra¬ mowy 21 sterujacy naswietleniem wraz z prze¬ lacznikiem 22 naswietlenia, skrzynka stycznikowa 23 wraz z przelacznikiem 24 temperatury, steru¬ jaca nagrzewaniem lub chlodzeniem, polaczona z elementem grzejnym 13 i zaworami 14, 15 prze¬ wodami* 25 oraz aparat 26 do pomiaru wilgotnosci powietrza.Badane rosliny uklada sie na siatce 4 nad wan¬ na 3 wypelniona woda, której parowanie powo¬ duje nawilzenie powietrza w komorze 1. Stan na¬ wilzenia kontroluje sie aparatem 26 do pomiaru wilgotnosci, natomiast intensywnosc nawilzania ustala sie przez dobór wanny odpowiedniej wiel¬ kosci powierzchni.Temperature ustala sie przelacznikiem 24 tem¬ peratury. W przypadku, gdy temperatura w ko¬ morze roboczej 1 jest za wysoka zimna woda z sieci wodociagowej, z która jest polaczone urzadzenie przewodem 19, poprzez zawór 14, prze¬ wód 17 i zbiornik 12 przedostaje sie do chlodni¬ cy 2 powodujac chlodzenie powietrza w komo¬ rze 1. Woda ta przez przewód 18 i zawór 15 jest odprowadzana z urzadzenia przewodem £•• W in¬ nym przypadku a mianowicie, gdy temperatura w komorze 1 jest za niska, impuls z termometru stykowego 9 poprzez skrzynke stycznikowa 23 po- 5 laczona przewodami 18 z zaworami 14, 15 i ele¬ mentem grzejnym 13 spowoduje doplyw energii do elementu grzejnego 13 i przestawienie zawo¬ rów 14, 15 w drugie polozenie Xi Y- W tej sy¬ tuacji zarówno doplyw jak i odplyw wody jest lp odciety i obieg wody odbywa sie grawitacyjnie wewnatrz urzadzenia.Woda podgrzana elementem 13 w zbiorniku 12, przechodzi do spelniajacej obecnie role grzejnika chlodnicy, po czym przez przewód 18, zawór 15, 15 przewód 16, zawór 14 i przewód 17 powraca do zbiornika 12 i cykl ten powtarza sie. Podgrzewa¬ nie tym sposobem trwa do chwili, gdy tempera¬ tura w komorze roboczej 1 osiagnie wartosc op¬ tymalna okreslona na termometrze stykowym 9 20 srodkowym kontaktem. Nastapi wówczas przerwa¬ nie doplywu energii do elementu grzejnego 13 przy niezmienionym sposobie obiegu wody. Gdy z kolei temperatura w komorze 1 osiagnie górna ustalona wartosc termometr stykowy 9 przekaze 25 impuls, który spowoduje przestawienie zaworów 14. 15 w pierwotne polozenie. Nastapi wtedy po¬ nownie chlodzenie komory 1 opisanym juz spo¬ sobem. • Naswietlanie jest dokonywane zespolem lamp 6, 80 przy czym doplyw energii do nich odbywa sie poprzez zegar programowy 21. Dzieki temu mozna przelacznikiem 22 ustalic stosownie do potrzeb czas naswietlania. Mozna równiez ustalic inten¬ sywnosc naswietlania przez wylaczanie czesci ze- 36 spolu lamp naswietlajacych. Jak juz zostalo wspomniane, zespól lamp 6 znajduje sie poza komora robocza 1 i jest od niej oddzielony szy¬ ba 5. Ma to na celu wyeliminowanie ujemnych skutków powodowanych wydzielaniem sie ciepla 40 w czasie dzialania zespolu lamp naswietlajacych 6.Warunki, jakie uzyskuje sie w urzadzeniu we¬ dlug wynalazku, umozliwiaja ciagla prace nieza¬ leznie od warunków zewnetrznych i przy scisle okreslonych parametrach: temperatury, wilgotno- 45 sci i naswietlenia. Wymienione parametry uzy¬ skuje sie w wielkosciach, jakie sa konieczne do badan fitopatologicznych odpowiadajacych wa¬ runkom wystepujacym w czasie normalnej wege¬ tacji roslin przy równoczesnych wystarczajaco 50 malych odchyleniach. PL