Naturalny olejek bergamotowy ze wzgledu na stosunkowo niewielka jego zawartosc w naowocni, oraz ograniczone mozliwosci uprawy drzew berga¬ motowyeh, które rosna jedynie w prowincji Reggio w Kalabrii, jest produktem drogim, co uniemozli¬ wia szerokie jego stosowanie w kompozycjach per¬ fumeryjnych.W zwiazku z powyzszym w literaturze fachowej mozna spotkac opisy otrzymywania róznych namia¬ stek olejku bergamotowego mniej lub bardziej uda¬ nych. Miedzy innymi stosujac reakcje Prinsa z olej¬ kiem terpentynowym o niewielkiej zawartosci beta pinenu otrzymuje sie olejek o zapachu lesno-ber- gamotowym. Olejek ten, pomimo ze posiada wyso¬ kie walory organoleptyczne, kwalifikujace go do stosowania w kompozycjach perfumeryjnych, nie moze jednak, ze wzgledu na obca, lesna nute za- 2 pachowa, zastapic naturalnego olejku bergamoto¬ wego.Nieoczekiwanie stwierdzono, ze mozna otrzymac sztuczny olejek bergamotowy, o wlasciwosciach or- 5 ganoleptycznych bardzo zblizonych do naturalnego olejku bergamotowego, przez poddanie reakcji Prin¬ sa, w obecnosci kwasu octowego, produktu termicz¬ nej izomeryzacji terpentyny.Sposobem wedlug wynalazku olejek terpentyno- io wy lub jego frakcje wrzace w przedziale tempera¬ tur 154—162°C/760mmHg poddaje sie izomeryzacji przez ogrzewanie w ciagu 2—4 godzin w tempera¬ turze 200—400°C. W wyniku tej reakcji zwiazki wchodzace w sklad olejku terpentynowego (alfa 15 i beta pineny, oraz karen-3) ulegaja calkowitej izo¬ meryzacji, w glównej mierze do dwupentenu oraz w niewielkim stopniu do sylwestrenu, alloocymenu i innych zwiazków. i Uzyskany produkt ogrzewa sie w ciagu 15 — 30 20 godzin w temperaturze 100 — 160°C z paraformal- dehydem lub trój oksymetylenem w obecnosci kwa¬ su octowego lodowatego i katalizatora w ilosci 1—5% wagowych w stosunku do produktu izome¬ ryzacji, którego role moga spelniac kwasy: siarko- 25 wy, fosforowy, halogenowodorowe, arylosulfonowe, lub chlorki glinu, cynku, albo kwasy typu Lewisa.Po zakonczeniu reakcji, oddzielony od nieprze- reagowanych skladników na drodze destylacji, su¬ rowy produkt poddaje sie destylacji frakcjonowanej 30 pod zmniejszonym cisnieniem i odbiera frakcje 5368353688 3 4 sztucznego olejku bergamotowego o temperaturze wrzenia 80 — 140°C/0,1—1,0 mm Hg oraz n^ = 1,4820 — 1,4855.Produkt wytworzony sposobem wedlug wynalaz¬ ku moze calkowicie zastapic naturalny olejek ber- gamotowy, zarówno w kompozycjach perfumeryj¬ nych, jak i do perfumowania mydel i kosmetyków.L Dodatkowa zaleta wytworzonego sposobem we- . dCte wynalazku sztucznego olejku jest wieksza jego Rozpuszczalnosc w 80% alkoholu etylowym niz olej- kir naturalnego, co znacznie ulatwia stosowanie go w kompozycjach perfumeryjnych. Ponadto olejek ten nie drazni skóry w przeciwienstwie do olejku naturalnego, który szczególnie u osób wrazliwych moze niekiedy powodowac stany zapalne.Sposób wytwarzania produktu o zapachu berga- motowym ilustruje ponizszy przyklad: P r z y k l a d. 1,5 kg olejku terpentynowego ogrze¬ wa sie w temperaturze 240°C w ciagu 4 godzin a nastepnie po oziebieniu do temperatury pokojo¬ wej, dodaje sie 0,3 kg paraformaldehydu, 1,2 kg bezwodnego kwasu octowego oraz 15 g kwasu fos¬ forowego o gestosci 1,7. Calosc ogrzewa sie przez 25 godzin w temperaturze 110°C. Po zakonczeniu reakcji oddestylowuje sie nieprzereagowany kwas octowy i terpentyne. Z pozostalosci wydziela sie przez destylacje przy cisnieniu 6,3 mm Hg frakcje wrzaca w temperaturze 80 — 140°C, o wspólczyn¬ niku refrakcji n- = 1,4820 — 1,4855. Wydajnosc wynosi 30% w stosunku do ilosci uzytego produktu izomeryzacji olejku terpentynowego. PL