Pierwszenstwo: Opublikowano: 10.VII.1967 53542 KI. 74 d, 6/15 MKP Gotów Wspóltwórcy wynalazku: mgr inz. Kazimierz Markowski, inz. Eugeniusz Kowalski Wlasciciel patentu: Morska Obsluga Radiowa Statków, Gdynia (Polska) Echosonda sieciowa Przedmiotem wynalazku jest bezprzewodowa echosonda sieciowa, sluzaca do pomiarów odle¬ glosci sieci rybackiej od dna morskiego, rozwar¬ tosci sieci oraz do wykrywania ryb zarówno wcho¬ dzacych do sieci, jak i znajdujacych sie pod sie¬ cia.Znane sa sieciowe echosondy przewodowe o tym samym przeznaczeniu. Posiadaja one plywak mo¬ cowany do sieci rybackiej.W dotychczasowych rozwiazaniach plywak echo¬ sondy pelagicznej jest zawsze polaczony przewo¬ dami z indykatorem. W tym celu stosuje sie spe¬ cjalne drogie kable oraz specjalne windy do wy¬ dawania i wybierania tego kabla.Typowe rozwiazania opisane sa w polskim opi¬ sie patentowym Nr 48370 i w opisie NRD Nr 33508.Echosonda opisana w polskim opisie patentowym Nr 48370 jest echosonda sieciowa z plywakiem zamocowanym do sieci i z indykatorem na stat¬ ku. Indykator i plywak polaczone sa specjalnym kablem. Do wydawania i wybierania kabla prze¬ widziana jest specjalna winda. Urzadzenie to slu¬ zy do pomiaru odleglosci sieci rybackiej od dna, rozwartosci sieci i naprowadzenia sieci na lawi¬ ce ryb.Inne rozwiazanie jest przedstawione w opisie patentowym NRD Nr 33508. W urzadzeniu tym plywak posiada dodatkowo wmontowany nadaj¬ nik i wzmacniacz. Polaczenie plywaka z indyka¬ torem na statku uzyskuje sie za pomoca kabla 10 15 20 25 jednozylowego i lin tralowych. Do zwijania i roz¬ wijania kabla stosuje sie specjalna winde. Zasto¬ sowanie urzadzenia jest podobne do poprzedniego.Wada tych urzadzen jest koniecznosc laczenia plywaka umieszczonego na sieci rybackiej z indy¬ katorem echosondy na statku, za pomoca specjal¬ nego kabla oraz koniecznosc stosowania windy do wybierania i wydawania tego kabla.Celem wynalazku jest uzyskanie informacji o polozeniu sieci w toni wodnej wzgledem dna mor¬ skiego, jej rozwarcia oraz skutecznosci naprowa¬ dzenia sieci na lawice ryb, bez polaczenia kablo¬ wego miedzy plywakiem umieszczonym na sieci a indykatorem, znajdujacym sie na statku.Cel ten zostal osiagniety przez dolaczenie do urzadzenia nadawczo-odbiorczego (w plywaku) wspólpracujacego z przetwornikiem skierowanym pionowo, kolejno: wzmacniacza, mieszacza, nadaj¬ nika i elektroakustycznego przetwornika, oraz przylaczenie na wejscie wzmacniacza (w indyka¬ torze) przetwornika elektroakustycznego, umiesz¬ czonego na linie w wodzie. Wymienione elementy plywaka i indykatora stanowia lacze ultradzwie¬ kowe, które zastepuje polaczenie kablowe. Uzys¬ kane informacje sa przedstawione w postaci im¬ pulsów na lampie oscylograficznej w indykatorze.Przedmiot wynalazku przedstawiony jest na ry¬ sunku, na którym fig. 1 przedstawia schematycz¬ nie echosonde na statku z siecia, fig. 2 — bloko* 535423 wy uklad urzadzenia, a fig. 3 — widok ekranu in¬ dykatora.Echosonda (fig. 1) sklada sie z dwóch czlonów, nie polaczonych ze soba. Pierwszy czlon stanowi plywak 1 zamocowany do sieci rybackiej 2, a drugi znajdujacy sie na statku 3 indykator 4 z przetwornikiem elektroakustycznym 5 wpuszczo¬ nym na linie w glab morza. Charakterystyka kie¬ runkowa promieniowania przetwornika iskierowana jest do plywaka.Umieszczono w plywaku 1 aparatura zawiera nadajnik 6 z urzadzeniem kluczujacym, który po¬ laczony jest z elektroakustycznym przetwornikiem ^ o charakterystyce kierunkowej promieniowania, skierowanej w kierunku pionowym ku dnu. Rów¬ nolegle do nadajnika 6 z przetwornikiem 7 pola¬ czony jest 'wzmacniafcz 8. Na wyjsciu wzmacnia- czk znajduje sie mieszacz 9 i kolejno ze soba po¬ laczone ^r^a^Lajnik 10 i elektroakustyczny prze¬ twornik Il* o charakterystyce kierunkowej pro¬ mieniowania* skierowanej w kierunku statku 3.Aparatura na statku 3 sklada isie z elektro¬ akustycznego przetwornika 5, który polaczony jest ze wzmacniaczem 12. Wyjscie wzmacniacza pola¬ czone jest z indykatorem oscylograficznym 4 z wy¬ zwalana podstawa czasu.Lacze ultradzwiekowe stanowia nastepujace cze¬ sci plywaka: nadajnik 10 wspólpracujacy z prze¬ twornikiem 11 oraz przetwornik 5 polaczony ze wzmacniaczem 12 z aparatury pokladowej na stat¬ ku. Laczy ono tor wzmacniacza aparatury plywa¬ ka 1 z torem wzmacniacza indykatora 4.Poniewaz pomiedzy plywakiem a indykatorem nie ma polaczenia elektrycznego, aparatura ply¬ waka jest zasilana z baterii ogniw lub akumula¬ torów.W echosondzie wedlug wynalazku do pomiaru glebokosci wykorzystuje sie akustyczne fale ul¬ tradzwiekowe o czestotliwosci fi, zas do przeka¬ zywania informacji z plywaka na statek — fale ultradzwiekowa o czestotliwosci f2. Zawierajacy urzadzenie kluczujace nadajnik 6 w plywaku na¬ daje impuls poprzez elektroakustyczny przetwor¬ nik 7 w kierunku dna 13. Jednoczesnie impuls ten przechodzi przez wzmacniacz 8, mieszacz 9, dru¬ gi nadajnik 10 i elektroakustyczny przetwornik 11 w kierunku statku 3. Impuls skierowany w kierunku dna 13 odbija sie od ryb, podbory sieci i dna. Poszczególne echa wracaja do przetworni¬ ka 7.Po wzmocnieniu i przemianie czestotliwosci na¬ dajnik 10 nadaje je równiez poprzez przetwornik 11 za posrednictwem lacza ultradzwiekowego, w kierunku statku 3. Do przetwornika 5, (wchodza¬ cego w sklad lacza) ciagnionego za statkiem 3, przychodza w kolejnosci impuls nadawczy i po¬ szczególne echa. Po wzmocnieniu we wzmacnia¬ czu 12, impulsy te zostaja przekazane do indyka¬ tora oscylograficznego 4. Impuls nadawczy, przy¬ chodzacy pierwszy, wykorzystany jest do wyzwa¬ lania podstawy czasu. Potem indykator 4 reje¬ struje poszczególne echa.Ekran lampy oscylograficznej jest zaopatrzony w przezroczysta skale. Szybkosc podstawy czasu 53224 4 jest odpowiednio dobrana do predkosci dzwieku w wodzie i skali na ekranie. W zwiazku z tym mozna poszczególne glebokosci: odleglosc sieci od dna, rozwartosc sieci i polozenie ryb w wodzie — 5 odczytac bezposrednio na tej skali.Obraz na lampie oscylograficznej pokazany jest na fig. 3. Przebieg podstawy czasu jest kreslony z góry do dolu, przy czym na czas jej przebiegu ekran jest rozjasniany (powrót podstawy czasu — 10 wygaszony). Napiecie podstawy czasu jest przy¬ lozone na plytki „Y", zas na plytki „X" przylo¬ zone jest napiecie sygnalu. Impuls nadawczy 14 wyznacza polozenie zera, jego przednia krawedz 15 pokrywa sie z linia zerowa na skali. Echo 16 15 od dna jest echem silnym, bedacym stale w tym samym miejscu na skali i zmienia swoje poloze¬ nie przy zmianie odleglosci sieci od dna (na sku¬ tek zmiany glebokosci morza lub manewru sieci).Sa to zmiany powolne, tak, ze w ciagu kilku- 20 nastu cykli pracy urzadzenia, wielkosc ta jest stala. Echo 17 od podbory sieci (rozwartosc sieci) jest slabe, zdecydowanie mniejsze od echa od dna i jest dla danej sieci wartoscia stala. Drobne echa 18 pojawiajace sie rw ciagu krótkich okresów 25 czasu pochodza od ryb. Poszczególne odleglosci mierzy sie od poczatku impulsu nadawczego do poczatku poszczególnych ech. Po skonczonym okre¬ sie pracy podstawa czasu wraca do polozenia wyjsciowego i czeka na nastepny impuls nadaw- 30 czy — wyzwalajacy. Na tym konczy sie cykl pra¬ cy urzadzenia, po którym nastepuja nastepne iden¬ tyczne.W przypadku, gdy jest to korzystne, mozna mie¬ rzyc odleglosc plywaka (sieci) od powierzchni mo- 35 rza, zamiast od dna. Wystarczy wtedy plywak przymocowac do podbory sieci, zamiast do nadbo- ry i odwrócic go w taki sposób, by przetwornik elektroakustyczny 7 byl skierowany do góry. 40 PL