PL53319B1 - - Google Patents

Description

Pierwszenstwo: Opublikowano: 10.Y.1967 53319 KI. 42 c, 5/03 MKP G 01 c UKD 3/00 Twórca wynalazku: doc. dr inz. Tomasz Gomoliszewski Wlasciciel patentu: Akademia Górniczo-Hutnicza (Katedra Geodezji Górniczej), Kraków (Polska) Przyrzad do precyzyjnego centrowania wymiennych spodarek przy pomiarach geodezyjnych Przedmiotem wynalazku jest przyrzad do pre¬ cyzyjnego centrowania wymiennych spodarek na statywie, w zasiegu stosowanych wysokosci instru¬ mentu, majacy zastosowanie przy pomiarach ge¬ odezyjnych, jak równiez do pomiarów dlugosci metoda drutowa wzglednie dla pomiaru katówT jako punkt celu.Dotychczas do centrowania instrumentów i spo¬ darek na statywie stosuje sie piony sznurkowe, drazkowe i optyczne, które przy wysokosci staty¬ wu wynoszacej 1,5 m pozwalaja na centrowanie ze srednim bledem rzedu ±1,0—1,5 mm.Przy stale wzrastajacych wymaganiach odnos¬ nie dokladnosci pomiarów dotychczasowe bledy srednie okazuja sie zbyt duze a niejednokrotnie przy pomiarach specjalnych przekraczaja granice dopuszczalna.Niedokladnosci dotychczasowych pionów usuwa przyrzad do precyzyjnego centrowania wymien¬ nych spodarek przy pomiarach geodezyjnych wedlug wynalazku, w którym zastosowano odpo¬ wiednio dokladna libele do pionowego ustawienia rurki z wysuwanym pretem stalowym. Pret jest umieszczony centrycznie w kulowym przegubie, wstawionym do spodarki, przy czym na jego gór¬ ny koniec jest nalozona metalowa plytka z libe- lami. Rurka swym dolnym zaostrzonym koncem jest wprowadzana do otworu punktu geodezyj¬ nego.Przedmiot wedlug wynalazku jest uwidoczniony 15 25 w przykladowym rozwiazaniu na rysunku, na któ¬ rym fig. 1 przedstawia przyrzad umieszczony na statywie w widoku ogólnym, fig. 2a — szczegól górnego zakonczenia preta w widoku z boku, fig. 2b — ten sam szczegól w widoku z góry, fig. 2c — ten sam szczegól z nasadka do pomiaru katów w przekroju pionowym, fig. 3 — plytke z libelami w widoku z góry a fig. 4 — kulowy przegub centrujacy w przekroju pionowym.W glowicy 1 statywu jest umieszczony metalo¬ wy pret 2, wysuwany z duraluminiowej rurki 3 na dogodna wysokosc i unieruchamiany za pomo¬ ca pierscienia 4 (fig, 1). Dlugosc preta 2 i rurki & jest tak dobrana, aby mozna bylo centrowac spo¬ darke teodolitu umieszczona na najczesciej sto¬ sowanych wysokosciach, na przyklad 1,0—1,5 m.Pret 2 ma w górnej czesci stozkowe naciecia umoz¬ liwiajace nalozenie metalowej plytki 5 wyposazo¬ nej w libele. Pret 2 jest zakonczony czopem 6 (fig. 2), przystosowanym do pomiarów dlugosci, przy czym ma po obu stronach sciete naroza a (fig. 2a) dla ulatwienia przykladania z dwóch stron podzialki dla pomiaru dlugosci.Na górnej powierzchni czopa 6 jest umieszczo¬ ny wskaznik odczytowy 7 (fig. 2b). Na czop 6 jest nalozona nasadka 8 z wymiennym sygnalem 9 w ksztalcie scietego stozka, dostosowanego do typowych dlugosci celowych i rozstawu nitek ce¬ lowniczych teodolitu (fig. 2c). Sygnal 9 moze byc ekranowany za pomoca jasnego ekranu 10 wyko- 53319$ ¦¦¦ nanego z tworzywa sztucznego. Ekran 10 daje dobre tlo, niezbedne dla dokladnego celowania.Metalowa plytka 5 ma dwie libele a mianowi¬ cie libele sferyczna 11 o przewadze na przyklad 5' oraz libele rurkowa 12 o przewadze na przy¬ klad 20", zaopatrzona w srube rektyfikacyjna 13 z duzym pokretlem dla latwego rektyfikowania libeli 12 (fig. 3). Do centrowania spodarka na przy¬ klad typu Zeissa sluzy kulowy przegub 14 osadzo¬ ny centrycznie w obudowie 15 (fig. 4). Kule prze¬ gubu 14 mozna unieruchomic przez dokrecenie pierscienia 16. Kula ma otwór z którym polaczo¬ na jest rurka 17, w której mozna przesuwac pret 2 i unieruchamiac go za pomoca nakretki 18. Dla przeprowadzenia pomiaru kulowy przegub umiesz¬ cza sie centrycznie w spodarce teodolitu.Konstrukcja przyrzadu wedlug wynalazku moze byc uproszczona. Nie stosujac spodarek mozna centrujacy przegub kulowy umiescic bezposred¬ nio na metalowej plycie, przesuwanej po glowi¬ cy 1 statywu.' Plyte metalowa unieruchamia sie na glowicy 1 za pomoca sruby sprzegajacej.Centrowanie spodarki przyrzadem wedlug wy¬ nalazku rozpoczyna sie od ustawienia statywu ze spodarka nad punktem geodezyjnym. Glowica 1 statywu powinna byc w przyblizeniu pozioma.Rurke 3 wklada sie z góry przez spodarke i srube sprzegajaca, po czym przegub kulowy umieszcza sie w spodarce i mocuje sruba dociskowa spodar¬ ki. Ostry koniec rurki 3 umieszcza sie w otworze punktu geodezyjnego.Centrowanie wykonuje sie w dwóch etapach.Najpierw przeprowadza sie centrowanie wstepne, obserwujac mniej dokladna libele sferyczna 11 i przesuwajac odpowiednio spodarke na glowi¬ cy 1 statywu, nastepnie poprawia sie centrowa¬ nie w oparciu o libele rurkowa 12. To precyzyjne centrowanie wykonuje sie droga kolejnych przy¬ blizen lacznie z kontrola i ewentualna rektyfi¬ kacja libel.Podstawowym warunkiem jest to, aby glówna styczna libeli 12 byla prostopadla do geometrycz¬ nej osi obrotu rurki 3, wyznaczonej przez dolne ostrze i srodek kuli przegubu 14. Sprawdzenie te¬ go warunku przeprowadza sie analogicznie jak znana rektyfikacje libel alidadowych w instru¬ mentach geodezyjnych z tym jednak, ze po obro¬ cie rurki 3 o 180° polowe ewentualnego odchyle¬ nia usuwa sie sruba rektyfikacyjna 13, druga zas polowe — przez przesuniecie spodarki po glowi¬ cy 1. Po zrektyfikowaniu libeli 12 nalezy popra¬ wic centrowanie w plaszczyznie prostopadlej po obrocie rurki 3 o 90° oraz przeprowadzic kontro¬ le w dowolnym ustawieniu rurki 3, korygujac ewentualne ustawienie spodarki, a nastepnie unie¬ ruchomic ja przez dokrecenie sruby sprzegajacej.Dla umieszczenia w spodarce teodolitu nalezy zwolnic srube dociskowa spodarki i cale urzadze¬ nie centrujace wyjac w góre.Jezeli przyrzad ma sluzyc jako punkt celu dla pomiaru katów, wówczas na czop 6 naklada sie 4 nasadke 8 z sygnalem celowniczym $ i ekranem 10. W tym przypadku nie jest konieczne dokladne zrektyfikowanie libeli 12. Po wstepnyiri centrowa¬ niu w oparciu o libele sferyczna 11 ustawia sie 5 libele rurkowa 12 prostopadle do celowe! teodo¬ litu i doprowadza pecherzyk libeli 12 do poloze¬ nia centrycznego przez drobne przesuniecie spo¬ darki na glowicy 1 statywu. Po pomiarze kierun¬ ku i po kazdym odczycie nalezy obrócic rurke 3 10 o 180° i poprawic za kazdym razem centrowanie nie ruszajac sruby rektyfikacyjnej 13.Przy pomiarze dlugosci metoda drutowa poste¬ puje sie w podobny sposób z tym jednak, ze libe¬ le rurkowa 12 ustawia sie równolegle do kierunku 15 mierzonego boku tak, aby kreska wskaznika od¬ czytowego 7 byla prostopadla do osi libeli 12.Równiez i w tym przypadku dokladne rektyfi¬ kowanie libeli 12 jest zbedne, natomiast po wy¬ konaniu polowy serii odczytów nalezy rurke 3 20 odwrócic o 180° i poprawic centrowanie. Dla umozliwienia pomiaru dlugosci przy dwóch usta¬ wieniach drazka przyklada sie do scietych naro¬ zy a preta 2 odpowiednie podzialki.Zarówno przy pomiarze dlugosci metoda druto- 25 wa jak i przy zaznaczaniu punktu celu dla po¬ miaru katów moze byc zastosowany przyrzad wedlug wynalazku w formie uproszczonej to jest bez spodarki.Przyrzad do precyzyjnego centrowania wymien- 3(j nych spodarek przy pomiarach geodezyjnych wedlug wynalazku daje wysoka dokladnosc cen¬ trowania, której sredni blad jest rzedu zaledwie ±0,1 mm. Tak wysoka dokladnosc uzyskuje sie dzieki konstrukcji i metodyce centrowania, które 35 pozwalaja na wyeliminowanie wplywu bledów systematycznych. PL

Claims (4)

1. Zastrzezenia patentowe 40 1. Przyrzad do precyzyjnego centrowania wy¬ miennych spodarek przy pomiarach geodezyj¬ nych inmmienny tym, ze w glowicy (1) statywu jest umieszczony pret (2)", osadzony przesuw¬ nie w rurce (3) umieszczonej pod glowica (1), 45 na którym jest osadzona metalowa plytka (5) wyposazona w libele sferyczna (11) i w libele rurkowa (12) ze sruba rektyfikacyjna (13), a w spodarce teodolitu jest umieszczony centrycznie przegub kulowy (14). 50

2. Przyrzad wedlug zastrz. 1 znamienny tym, ze pret (2), zakonczony czopem (6) o scietych na¬ rozach (a) ma wskaznik odczytowy (7), przy czym na czop (6) jest nalozona nasadka (8) z wymiennym sygnalem (9) zaopatrzonym w 55 ekran (10).

3. Przyrzad wedlug zastrz. 1 znamienny tym, ze przegub kulowy (14) jest osadzony centrycznie w obudowie (15), wyposazonej w pierscien (16) przy czym kulka ma otwór, z którym jest po- 40 laczona rurka (17) w która wchodzi pret (2), unieruchamiany nakretka (18).KI. 42 c, 5/03 53319 MKP G 01 c fiq- 1. *) fiq. 2.KI. 42 c, 5/03 53319 MKP G 01 c fig-* fig.

4. WDA-1. Zam. 425/67. Nakl. 310 egz. PL