Opublikowano: 5.V.1967 53309 KI, 42c,22 MKP GOI t *)A CZYTELNIA hwm Wspóltwórcy wynalazku: mgr inz. Stefan Mercik, inz. Mieczyslaw Smólka Wlasciciel patentu: Politechnika Slaska, Gliwice (Polska) Urzadzenie do precyzyjnych pomiarów odleglosci miedzy dwoma punktami Przedmiotem wynalazku jest urzadzenie do do¬ konywania precyzyjnych pomiarów odleglosci lub zmian odleglosci miedzy dwoma punktami, a zwlaszcza punktami znajdujacymi sie w miej¬ scach trudno dostepnych na przyklad w zaglebie¬ niach i na róznych poziomach.Pomiar odleglosci miedzy dwoma punktami wy¬ konuje sie przy uzyciu przymiarów wstegowych, których naciag reguluje sie wedlug wskazan dy- namometru. Wada tego sposotiu sa wahania sily naciagu co jest przyczyna zwiekszenia przypadko¬ wych bledów pomiarowydh. Najczestszym sposo¬ bem zaznaczenia punktu poczajtkowego i konco¬ wego mierzonego odcinka sa wskazniki kreskowe luib trzpienie stalowe osadzone w scianach bu¬ dowli, a takze.ziemne znaki wysokosciowe zaopa¬ trzone w otworki o srednicy ok. 2 mm. W tym drugim przypadku wlasciwym punktem pomiaro¬ wym, jest os otworku.Celem zwiekszenia dokladnosci pomiaru, tasme przymiaru wstegowego zaopatruje sie w otworki w odstepach decymetrowych i w tych otworkacl* osadza sie kolki podzialki milimetrowej na której szacunkowo odczytuje sie dziesiate czesci mili¬ metra.Ten znany sposób pomiaru jest czesto wystar¬ czajacy, ale zawodzi przy polozeniu punktów w za¬ glebieniach lub na róznych poziomach. Poza tym, dynamometry stosowane do naciagu tasmy sa zwy¬ kle trzymane w reku i nie zapewniaja dostatecznej 20 stabilizacji naciagu tasmy w czasie odczytu, wobec czego otrzymuje sie pomiar malo dokladny, a cza¬ sem niepewny.Celem wynalazku jest rozwiazanie tych zagad¬ nien za pomoca urzadzenia zapewniajacego staly naciag tasmy i moznosc dokladnego pomiaru od¬ leglosci punktów nawet znajdujacych sie w za¬ glebieniach i na innydh poziomach, co osiaga sie przez zastosowanie w tym urzadzeniu tak zwanych „swiec" umozliwiajacych dokladne odwzorowanie okreslonego punktu, na poziomie wyzej od niego polozonej dobrze naciagnietej tasmy, oraz urza¬ dzenia naciagowego zapewniajacego okreslony na¬ ciag tasmy i latwe jej wypoziomowanie.Na rysunku uwidoczniono upzajdzenie pomiaro¬ we wedlug wynalazku, p-rzy czym na fig. 1 poka¬ zano przykladowe urzadzenie ustawione do pracy, a na fig. 2 widok z góry na tasme^ z podzialka i noniuszem w miejscu dokonywania odczytu.Urzadzenie wedlug wynalazku sklada sie z mier¬ niczej tasmy 1 z otworkami d na calej dlugosci w odstepach co 100 mm, dwóch swiec 2, 2a z no- niuszami 5, zespolu 12—19 mocujacego jeden ko¬ niec tasmy i zespolu Zl—35 Ustalajacego naciajg tasmy.Osie tulejek 4, 4a wyznaczaja punkty pomiedzy którymi mierzy sie odleglosc. Punkty te sa prze¬ noszone na wyzszy poziom za pomoca swiec 2, 2a zaopatrzonych u dolu w kuliste zakonczenie 6 do¬ pasowane do otworów w tulejkach 4, 4a. Na wierz- 5330953309 3 cholkach tych swiec, nad podzialkami 3 umieszczo¬ ne sa odchylane noniusze 5 do odczytywania czes¬ ci milimetra z podziaiek 3 umieszczonych na tas¬ mie 1.Kreska zerowa kazdego noniusza lezy w (plasz¬ czyznie przechodzacej przez os geometryczna da¬ nej swiecy ustawionej prostopadle do podzialki.Podzialki zaopatrzone sa w Ikoleczki, które do po¬ miaru osadza sie w otworkach d tasmy. Kreski podzialki, zerowa i setna pokrywaja sie z osiami #t*norfców d wykonanych w tasmie (fig. 2). Kazda * §wi£ca i, 2a przechodzi przez wlasna spodarke 7 ^ópatfssona w ustawcze sruby 8 i przytrzymujaca slrube 9. Do pionowego ustawiania swiec sluza za¬ mocowane do swiec ipoziomnice 10 i lOa, po dwie przy kazdej swiecy i polozone wzgledem siebie pod katem prostym.•Poziomniee- sa-, jednoczesnie ustawione w plasz¬ czyznie prostopadlej wzgledem osi geometrycznej swiecy. Wysokosc ustawienia wierzcholków swiec ustala sie przez jpionowe przesuniecie kulistych czesci 6 swiec w tulejkach 4, 4a i ipolozenia te za¬ bezpiecza sie za pomoca srub 9.Na jednym koncu tasmy zamocowana jest sruba 12, na która nakrecona jest kotew 13 zakonczona glówka 14 osadzona -w gniezdzie suwaka 15 prze¬ suwanego poziomo srufba 16, natomiast sruba 17 sluzy do pionowego przesuwu suwaka 18 w kor¬ pusie 19 zespolu 12—19 mocujacego tasme. Ten krsyfcowy uklad dwóch suwaków 15, 18 sluzy do ulozenia tasmy z podzialka 3 wzdluz mierzonego odcinka na wysokosci wierzcholków swiec 2, 2a.Drugi koniec tasmy 1 przechodzi przez kolo 30 na zespól ustalajacy naciag tasmy z przewidziana stala sila, a nastepnie jest nawiniety na szpule 26.Zespól ustalajacy naciag tasmy ma beben 23 z osia 22 ulozyskowana w korpusie 21 i na tejze osi zamocowane zebate kolo 24 zazebione z drugim mniejszym zebatym kolem 25 zaopatrzonym w dzwignie 27. Na dzwigni 27 jest umocowana po- ziomnica 29, a na jej koncu zawieszony jest cie¬ zarek 28.Na obwodzie beibna 23 sa wykonane liczne obok siebie usytuowane, nagwintowane otworki 23a sluzace do 'wkrecania srub mocujacych tasme 1 do bebna 23.Do ustawienia tasmy 1 na odpowiednim pozio¬ mie sluzy poziomujacy zespól 30—33. W korpusie 21 jest ulozyskowany obrotowo slimak 33 obra¬ cany korba 34 i zazebiony ze slimacznica 32, do której jest zamocowane ramie 31 z kolem 30, Sli¬ macznica 32 jest osadzona luzno na osi 22 i ida ruch niezalezny od ruchu bejbna 23. Zapadka 35 ustala polozenie bebna 23.Pomiar odleglosci miedzy punktami wyznaczo¬ nymi osiami tulejek 4, 4a przeprowadza sie w na¬ stepujacy sposób.Swiece 2, 2a osadza sie ich dolnymi kulistymi zakonczeniami 6, 6a w tulejkach 4, 4a na takim poziomie, aby ich noniusze 5 byly w przyblizeniu na jednym poziomie. Nastepnie za pomoca srub 8 spodarki kierujac sie wskazaniami poziomnic 10, lOa ustawia sie swiece 2, 2a pionowo.Nastepnie odwija sie tasme 1 ze szpuli 26 i prze¬ ciaga sie ja po obwodzie bebna 23 i kola 30 na linie pomiaru przez wierzcholki swiec 2, 2a i wkre¬ ca sie jej srube 12 w gwint kotwy 13 zespolu 5 12—19 mocujacego tasme. Teraz koryguje sie bocz¬ ne polozenie tasmy wzgledem wierzcholków swiec 1 2a przez przesuw korpusu 19 lub korpusu 21, wstepnie ustawia sie tasme 1 na linii przy od¬ chylonych noniuszaeh i mocuje tasme 1 na Jbeb- 10 nie srubka wlozona w jeden z jej otworów d i wkrecona w jeden z otworów 23a beibna, tak aby dzwignia 27 znalazla sie w przyblizonym poloze¬ niu poziomym.Nastepnie zawiesza sie ciezarek 28 na dzwigni 15 27 i majac tasme napieta ustala sie dokladnie jej poziome polozenie na linii swiec i ostatecznie usta¬ wia ipoziomo dzwignie 27 wedlug poziomnicy 29 przez obrót kotwa 13, po czym przez przesuw swiec 2, 2a w góre lub w dól koryguje sie wysokosc po- 20 lozenia noniuszy. Teraz sprawdza sie calosc i na umówiony sygnal dokonuje sie odczytów na no¬ niuszach. Odleglosc w metrach i decymetrach od¬ czytuje sie z tasmy 1, a w centymetrach i mili¬ metrach na podzialkach 3. 25 Do otrzymanych pomiarów wprowadza sie po¬ prawki na temperature i niepoziome ulozenie tasmy. 30 40 45 50 60 PL