Opublikowano: 5.V.1967 53180 KI. 4^ MKP GOI UKD Aa* Wspóltwórcy wynalazku: inz. Mieczyslaw Smólka, dr inz. Wojciech Ja¬ nusz, Ryszard Witkowski Wlasciciel patentu: Instytut Geodezji i Kartografii, Warszawa (Polska) ' Przyrzad do pomiaru zmian odleglosci i Przedmiotem wynalazku jest przyrzad do mie¬ rzenia zmian odleglosci od zawieszonych drutów do elementów badanych.Do zrealizowania tego zadania przyrzad mocu¬ je rowy ustawia sie wzgledem nieruchomego i napie¬ tego drutu oraz dokonuje odczytu. Róznica z dwóch odczytów jest zmiana odleglosci powstala w cza¬ sie miedzy pomiarami, a jej znak okresla rodzaj wzajemnego przesuniecia.W znanych i stosowanych dotychczas przyrza¬ dach, pomiar jednym przyrzadem odbywal sie tyl¬ ko w jednej plaszczyznie, natomiast zmiana odleg¬ losci byla mierzona na podzialce za pomoca noniu- sza wskutek czego dokladnosc nie byla wieksza niz 0,1 mm. Przyrzady byly na ogól ciezkie i klopotli¬ we w uzyciu, a poslugiwanie sie nimi utrudnione.Utrudnienia te byly szczególnie dokuczliwe przy pomiarze odksztalcen zapór wodnych, gdzie pomia¬ ry dokonuje sie w ciemnych i waskich korytarzach usytuowanych wewnatrz zapory.Przyrzad wedlug wynalazku eliminuje wymie¬ nione wady, a -ponadto w duzym stopniu rozsze¬ rza zakres jego stosowania i zwieksza dokladnosc pomiaru. Umozliwia pomiar zmian odleglosci po¬ miedzy elementami badanymi i drutami zawie¬ szonymi pionowo, poziomo lub w dowolnym innym polozeniu, a tym samym pozwala uzyskac wyni¬ ki pomiarów wzdluz jednej lub wiecej osi wspól¬ rzednych. 10 20 25 Zostalo to osiagniete przez skonstruowanie przy¬ rzadu, którego trzon w postaci rury osadzony jest obrotowo w podstawce, posiadajacej na dwóch równoleglych do siebie powierzchniach nawierce¬ nia i kanaly, w które wchodza bolce stabilizacyj¬ ne, przy czym koniec trzonu opiera sie punkto¬ wo o klamre. Na trzonie osadzona jest przesuwnie karetka i na stale obejma z mechanizmem ruchu polaczonym z karetka.Przyrzad w czasie pomiaru jest tak zamocowany ze zawieszony drut znajduje sie pomiedzy szczelirj reflektora i kreskami fbisekcyjnymi wyrytowariymi na górnej powierzchni karetki przy czym szczeli¬ na reflektora i drut leza w jednej plaszczyznie prostopadlej do osi trzonu przyrzadu. Takie usta* wienie umozliwia przy pomocy wiazki swiatla pa¬ dajacej przez szczeline uzyskanie cienia drutu na górnej plaszczyznie karetki dokladnie pomiedzy kreskami bisekcyjnymi.Przemieszczenie sie cienia drutu wzgledem kre¬ sek bisekcyjnych swiadczy o przesunieciu sie ele¬ mentu badanego. Wielkosc tego' przesuniecia mie¬ rzy sie przy uzyciu czujnika zegarowego.Umocowanie przyrzadu jest latwe, szybkie i jed¬ noznaczne. Przez izastosowanie efektu cienia drutu, rzutujacego sie na ekran przy uzyciu reflektora szczelinowego, celowanie i ustalanie pozycji drutu jest szybkie i precyzyjne, zapewniajace dokiadnosfc pomiaru w granicach 0,01—0,03 mirr. 531803 Przyrzad wedlug wynalazku posiada zakres po¬ miaru nie mniejszy niz ,30 mim, który w miare po¬ trzeby moze byc zwiekszany. (Przed rozpoczeciem i po zakonczeniu pomiaru istnieje mozliwosc doko¬ nywania kontrolnego, zerowego odczytu.Wynalazek zostanie blizej objasniony na przy¬ kladzie wykonania przedstawionym na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia przekrój pionowy a fig. 2 przekrój poziomy w plaszczyznie A:—A.Karetka 8 z reflektorem 9 jest przesuwnie osa¬ dzona1 na trzonie 6 osadzonym obrotowo w pod- stawce)^ z nawierceniami 1 i kanalami 2. Obejma 12 osadzona na stale na .poczatku trzonu 6 sluzy do umocowania czujnika zegarowego 11 i tulejki 19 mechanizmu przesuwu. Przyrzad mocowany jest do wspornika 4, w ten spo$6b, ze bolce stabilizacyjne la i 2a, przytwierdzone na stale do wspornika 4, wchodza w nawiercenie 1 i kanal 2 podstawki 5 a koniec trzonu przytrzymywany jest klamra 3.Karetka 8 ze szczelinowym reflektorem 9 prze¬ suwana jest po trzonie 6 na trzech rolkach, z któ¬ rych dwie tocza sie w kanale # a trzepia w kana¬ le po przeciwleglej stronie trzonu cq zabezpiecza jednoczesnie karetke przed obrotem wokól osi trzonu. Zródlem swiatla reflektora jest zarówka 10 zasilana z suchej baterii umieszczonej wewnatrz trzonu 6.Dla dokonania pomiaru zmian odleglosci przy- ra#tem wedlug wynalazku stosuje sie pienki i na¬ piety drut, którego konce umocowane sa na dwóch niezaleznych wspornikach, przechodzacy pomie¬ dzy karetka 8 i reflektorem 9 w taki spos6b, aby znajdowal sie na wprost szczeliny reflektora w plaszczyznie prostopadlej do osi trzonu 6. Spraw¬ dzianem prawidlowego polozenia drutu wzgledem szczeliny reflektora 9 jest uzyskanie cienia drutu dokladnie pomiedzy,kreskami bisekcyjnymi 27 wy- rytowanymai na górnej powierzchni karetki 8.W takim polozeniu karetki dokonuje sie odczytu na czujniku 11 osadzonym w obejmie 12.Jezeli blok, w którym osadzony jest wspornik 4 przesunie sie w kierunku prostopadlym do drutu to razem z blokiem przesunie sie o taka sama wiel¬ kosc przyrza^. Wówczas drut nie bedzie znajdo¬ wal sie na wprost szczeliny reflektora 9. Nalezy zatem przesunac karetke do takiego polozenia, aby cien drutu znajdowal sie dokladnie pomiedzy kres¬ kami bisekcyjnymi po czym ponownie dokonuje sie cdczytu na czujniku.Róznica odczytów jest wielkoscia przesuniecia badanego bloku. Zakres pomiaru moze byc róz¬ ny — ale zawsze jest wielokrotnoscia zakresu po¬ miarowego czujnika 11. Poza czujnikiem do po¬ miaru wielkosci przesuniec karetki sluzy kostka pomiarowa. 13 zamocowana na wsporniku 14 za pomoca sruby zaciskowej z dzwignia 15.Kostka pomiarowa 13 posiada schodki (np. trzy) odlegle od siebie dokladnie o 10 mm (tyle, ile wynosi zakres pomiarowy czujnika), usytuowane wzgledem siebie tak, aby mozna bylo kolejno umieszczac na nich nózke czujnika, po odpowied¬ nim przesunieciu i zamocowaniu kostki pomiaro^ wej. Tarcza czujnika oswietlona jest swiatlem za¬ rówki 10 odbitym od lustra 16. Do przesuwania ka¬ retki sluzy mechanizm ruchu skladajacy sie 53180 * z trzpienia 17, zamocowanego jednym koncem do wspornika 14 karetki 8, sprezyny 18, tulejki 19 oraz nakretki 20.Sprezyna odpycha zawsze tulejke od wsporni- i ka (a tym samym od karetki) i eliminuje w tym ukladzie wszystkie luzy. Tulejka 19 umieszczona jest luzno w otworze obejmy 12 osadzonej na stale na trzonie 6 i moze byc unieruchamiana przez do¬ krecenie zacisku 21. Karetke 8 swobodnie przesu- 10 wa sie przez wsuwanie lub wyciaganie tulejki 19 z nakretka 20 z obejmy 12 po odkreceniu zacisku 21, a leniwie, precyzyjnie przesuwa sie obracajac nakretka 20 po dokreceniu zacisku 21.Zakres przesuwu karetki, nieco wiekszy od za- 15 kresu pomiarowego, ograniczony jest z jednej stro¬ ny podstawka 5, a z drugiej zderzakiem 22 wkre¬ conym w obejme 12. Zastosowany zderzak 22 umo¬ zliwia kontrole zerowego ustawienia czujnika 11.Zakres pomiarowy przyrzadu liczy sie od naj- M blizszego polozenia karetki wzgledem podstawki 5 to znaczy od takiego polozenia, kiedy nózka czuj¬ nika opiera sie o powierzchnie I kostki pomiaro¬ wej 13, a odczyt na czujniku wynosi zero. Przy ru¬ chu karetki w kierunku czujnika az do zderzaka (w zakresie 10 mm) odczyt z czujnika jest ostatecz¬ nym wynikiem pomiaru.Jezeli nózka czujnika 11 opiera sie o powierzch¬ nie II, to do odczytu z czujnika nalezy dodac 10 mim, jezeli natomiast nózka opiera sie o po¬ wierzchnie HI, to do odczycu nalezy dodac 20 mm.Dla pomiaru zmian odleglosci przy drutach za¬ wieszonych poziomo — ustawienie przyrzadu win¬ no byc takie jak pokazano na fig. 1. Natomiast dla drutów pionowych, trzon 6 wraz z karetka 8 i re¬ flektorem 9 nalezy obrócic o 90° wzgledem pod¬ stawki 5 i docisnac sruby zaciskowe 7. Wlasciwe polozenie trzonu 6 wzgledem podstawki 5 okres¬ laja indeksy 23 lub 24 na trzonie 6 i indeks 25 na podstawce 5.Dla drutów zawieszonych ukosnie trzon 6 nalezy obrócic tak, aby górna powierzchnia karetki 8 by¬ la w przyblizeniu równolegla do zawieszonego dru¬ tu a indeks 25 znajdowal sie w przedziale 90° po¬ miedzy indeksami 23 i 24. 35 40 45 PL