Opublikowano: 30.XI.1966 52418 KI. 68 e, 6 MKP E 05 g 3/00 UKD IIBLIOTEK a; Twórca wynalazku i Tadeusz Adamski, Warszawa (Polska) wlasciciel patentu JO ried u Pa t e n l o w r; g aj lej fasw-. "^ hb^ Sposób ochrony przedmiotów wartosciowych, pieniedzy i doku¬ mentów przed rabunkiem lub kradzieza przez charakterystyczne uszkadzanie ich w momencie rabunku czy kradziezy oraz urzadze¬ nie do stosowania tego sposobu Wynalazek dotyczy sposobu zabezpieczania war¬ tosciowych przedmiotów, pieniedzy i dokumentów przed rabunkiem i kradzieza, a takze umozliwia¬ jacego identyfikowanie zrabowanych lub ukra¬ dzionych przedmiotów. W zakres wynalazku wcho¬ dzi równiez urzadzenie do stosowania wspomnia¬ nego sposobu.Znany jest szereg sposobów ochrony mienia. Za¬ bezpieczanie stacjonarne polega na stosowaniu skarbców i pancernych kas, chronionych dodatko¬ wo systemami alarmujacymi lub przeciwdzialaja¬ cymi. W tym celu skarbce i kasy pancerne laczy sie z instalacjami alarmujacymi akustycznie lub swietlnie, wzglednie z urzadzeniami przeciwdzia¬ lajacymi, na przyklad przez zatapianie skarbca lub tez rozpraszajacymi gaz lzawiacy i in. Szcze¬ gólny i dosc skuteczny sposób polega na instalo¬ waniu fotokomórki tak, ze promien swiatla, naj¬ lepiej niewidoczna dla ludzkiego oka podczerwien, jest wielokrotnie odbijany od zwierciadel, tworzac niewidoczna siec przestrzenna. Promien pada osta¬ tecznie na fotokomórke i wytwarza w niej slaby prad, który utrzymuje siec alarmowa w stanie po¬ gotowia , to jest wylaczona. Zasloniecie tego pro¬ mienia w którymkolwiek punkcie przez osobe nie wtajemniczona powoduje przerwanie pradu, wy¬ twarzanego przez fotokomórke i tym samym od¬ bezpieczenie i uruchomienie sieci alarmowej.Znacznie trudniejsze jest zabezpieczanie mienia w pomieszczeniach dostepnych dla ogólu lub 10 20 25 w bezposrednim ich sasiedztwie, na przyklad w kasach bankowych, sklepowych i innych, w oknach wystawowych i gablotach. W tych przy¬ padkach, poza rozstawianiem strazy, stosuje sie jedynie urzadzenia alarmujace lub odcinajace, na przyklad przez zamykanie drzwi lub krat.Najtrudniejsze jest jednak zabezpieczanie war¬ tosciowych obiektów w czasie ich transportowania.W tym przypadku bowiem mozna stosowac je¬ dynie urzadzenia alarmowe i to w dosc waskim zakresie, totez w praktyce ochrona transportowa¬ nego mienia ogranicza sie przewaznie tylko do konwojowania transportu.Wszystkie te znane sposoby ochrony mienia maja szereg wad. Do uruchomiania instalacji za¬ bezpieczajacej niezbedna jest bowiem energia elektryczna i w razie odciecia jej doplywu, za¬ mierzonego czy tez spowodowanego awaria, nie¬ kiedy nawet w punkcie bardzo odleglym, cala in¬ stalacja staje sie bezuzyteczna. Poza tym instala¬ cje te sa kosztowne, totez stosuje sie je w zasa¬ dzie do ochrony mienia o szczególnie duzej war¬ tosci. Konwojowanie zas nie daje, jak wiadomo, nalezytego zabezpieczenia, gdyz konwojenta moz¬ na obezwladnic, steroryzowac lub zgladzic. Wspól¬ na wreszcie, a powazna wada wszystkich znanych sposobów ochrony mienia jest to, ze bez zastoso¬ wania dodatkowych, specjalnych zabiegów nie umozliwiaja one identyfikowania zrabowanych przedmiotów. 5241852418 3 Sposób wedlug wynalazku nie tylko nie ma opi¬ sanych wad znanych sposobów ochrony mienia, ale równiez umozliwia praktycznie niezawodne iden¬ tyfikowanie przedmiotów zrabowanych. Cecha ta ma szczególne znaczenie, gdyz utrudniajac lub na¬ wet uniemozliwiajac odniesienie korzysci z popel¬ nionych rabunków czy kradziezy, odbiera im za¬ sadniczy ich cel.Sposób wedlug wynalazku polega na tym, ze w obiekcie, zawierajacym chronione przedmioty, umieszcza sie urzadzenie, zasilane z wlasnego zródla pradu elektrycznego, znajdujacego sie poza tym obiektem i wyposazone w zasobnik z substan¬ cja chemiczna, która po przerwaniu doplywu pra¬ du zostaje samoczynnie skontaktowana z chronio¬ nymi przedmiotami, powodujac ich charaktery¬ styczne skazenie, uszkodzenie, zabarwienie, od¬ barwienie lub nawet zniszczenie. Nadaja sie do tego celu substancje ciekle lub stale o duzej prez¬ nosci pary, ale korzystnie nie przekraczajacej w zwyklej temperaturze 1 ata, substancje latwo reagujace z samym materialem chronionym czy tez z pokrywajacym go barwnikiem, substancje ciekle lub stale, reagujace z wilgocia zawarta w powietrzu, wzglednie substancje powodujace skazenie chronionych przedmiotów radioaktywnym izotopem. Dobór tych substancji zalezy od rodzaju chronionych przedmiotów, przy czym mozna tez stosowac nie jedna substancje, lecz ich mieszani¬ ne, korzystnie mieszanine o róznym oddzialywa¬ niu na chronione przedmioty.Zgodnie z wynalazkiem, jako substancje, powo¬ dujace charakterystyczne skazenie, uszkodzenie, zabarwienie, odbarwienie czy zniszczenie chronio¬ nych przedmiotów, stosuje sie srodki silnie utle¬ niajace, zwlaszcza dymiacy kwas azotowy, kwas nadchlorowy, stezony nadtlenek wodortf, dwutle¬ nek azotu, pieciotlenek azotu lub trójtlenek siarki, srodki wytwarzajace w zetknieciu4 z wilgocia pa¬ ry silnych kwasów, zwlaszcza chlorek Sulfurylu, chlorek tytanu, chlorek krzemu, pieciochldfek fos¬ foru, srodki wiazace sie trwale z chronionymi przedmiotami, zwlaszcza brom, jod, rtec, srodki nadajace chronionym przedmiotom charaktery¬ styczny zapach, zwlaszcza zwiazki selenu, telluru, arsenu wzglednie srodki zawierajace izotopy ra¬ dioaktywne, zwlaszcza beta-promieniotwórcze lub gama-promieniotwórcze.Przyklad urzadzenia do stosowania sposobu we¬ dlug wynalazku uwidoczniono na rysunku w prze¬ kroju pionowym. Urzadzenie to sklada sie z elektromagnesu 1 z miekkim rdzeniem zelaz¬ nym 2, umieszczonego w pokrywie 6, stanowiacej górna czesc oslony 3. Oslona 3 jest wykonana z metalu lub innego odpowiedniego tworzywa i ma ksztalt cylindryczny, kulisty, prostopadloscienny wzglednie inny, dostosowany do potrzeb. W scia¬ nach oslony 3 sa wykonane liczne otworki 4, a wewnetrzna powierzchnia tych scian jest pokryta ostrymi kolcami 5 z tego samego tworzywa co oslona 1 lub z innego. Do dolnej powierzchni rdze¬ nia 2 elektromagnesu 1, plaskiej lub wygietej, przylega scisle kotwiczka 9 z miekkiego zelaza, z przymocowanym do niej, na przyklad za pomo¬ ca kitu lub kleju 8, zasobnikiem 7 z cienkiego szkla. Zasobnik 7 zawiera substancje chemiczna, przeznaczona do skazania uszkadzania, zabarwia¬ nia, odbarwiania lub niszczenia chronionych przedmiotów. Urzadzenie jest wyposazone w nie 5 uwidocznione na rysunku zródlo pradu elektrycz¬ nego, zwlaszcza znany akumulator lub baterie i w stanie gotowosci jest z tym zródlem polaczone je¬ dynie za pomoca bardzo cienkiego przewodu elek¬ trycznego. Przy wlaczonym pradzie elektromagnes io 1 utrzymuje kotwiczke 9 wraz z zasobnikiem 7 tak, ze przylega ona do rdzenia 2, a zasobnik 7 jest zawieszony wewnatrz oslony 3. Przerwanie doplywu pradu do elektromagnesu 1 powoduje opadniecie zasobnika 7 pod dzialaniem sily ciez- 15 kosci, przy czym zasobnik ulega rozbiciu, a za¬ warta w nim substancja chemiczna przez otworki 4 w scianach oslony 3 przenika do otoczenia, od¬ dzialyWujac na znajdujace sie w poblizu chronio¬ ne przedmioty. 20 Dla sprawnego dzialania urzadzenia jest rzecza istotna, aby zródlo pradu elektrycznego bylo od¬ dalone od urzadzenia zawierajacego zasobnik 7 i mozliwie nielatwo dostepne. Wówczas bowiem w chwili rabunku, przy unoszeniu czy zabieraniu 25 pojemnika z chronionymi przedmiotami, w którym miesci sie równiez urzadzenie wedlug wynalazku, nastepuje przerwanie przewodu elektrycznego i samoczynne uruchomienie urzadzenia.Aby zapewnic stluczenie sie zasobnika 7 w kaz- 30 dej pozycji urzadzenia, nawet gdy bedzie ono od¬ wrócone elektromagnesem 1 w dól, dolny koniec rdzenia 2, do którego przylega kotwiczka 9 z za¬ sobnikiem 7, ma powierzchnie scieta ukosnie, plaska lub wygieta. Ksztalt rdzenia 2 i kotwiczki 35 9 moze tez uwzgledniac celowosc zabezpieczenia przed zsuwaniem sie zasobnika 7 w czasie trans¬ portu. W tym celu powierzchnie rdzenia 2 i kot¬ wiczki 9 mozna wyposazyc w wystepy albo wy¬ ciecia ftp. W okresach, gdy urzadzenie wedlug 40 wynalazku jest nie uzywane, a na przyklad prze-* chowywsne w magazynie, wskazane jest zabez¬ pieczyc je bez uzycia pradu elektrycznego. Sluzy do tego celu bezpiecznik w postaci wkreta 10, zfel pomoca którego przymocowuje sie kotwiczke 9 45 do rdzenia l2. Przed wyjeciem wkfeta 10 nalezy wówczas wlaczac prad w obwód elektromagnesu 1.Ze wzgledu na cieplo, wydzielane4 przez elektro¬ magnes 1, gdy znajduje sie on pod pradem, ko¬ rzystnie jest oddzielic w duzej czesci przestrzen, so w której znajduje sie zasobnik 7, od przestrzeni mieszczacej' elektromagnes 1. Mozna to osiagnac, umieszczajac pod elekromagnesem 1 ekran 11, a przy tym wykonujac w górnej czesci oslony: 3 i w pokrywie 6 otwory wentylacyjne 12, ulatwia- 55 jace odprowadzanie ciepla na zewnatrz. Mozna tez umieszczac elektromagnes 1 na pokrywie 6 tak, aby tylko czesc jego rdzenia 2 znajdowala sie wewnatrz oslony.Poniewaz zgodnie z wynalazkiem jako substan- eo cje skazajaca mozna stosowac równiez substancje radioaktywne, przeto w celu ochrony obslugi przed promieniowaniem tej substancji wówczas, gdy za¬ sobnik 7 jest W stanie nie naruszonym, otwory w oslonie 3 moga byc zaopatrywane w zewnetrzne 65 lub wewnetrzne oslonki 13, nie tamujace przeply-B wu par i cieczy z rozbitego zasobnika 7 na zew¬ natrz oslony 3. Mozna tez w tym celu* wykony¬ wac ukosne otwory 14 w oslonie 3 zamiast otwo¬ rów prostopadlych do scian oslony, wzglednie mozna stosowac dodatkowa oslone zewnetrzna, zaopatrzona w otwory nie pokrywajace sie z otworami w oslonie 3.Urzadzenie wedlug wynalazku moze byc zaopa¬ trywane w nie uwidocznione na rysunku uchwyty do przytwierdzania urzadzenia do scian chronio¬ nego pomieszczenia, szafy pancernej czy worka.Wielkosc urzadzenia wedlug wynalazku moze byc dostosowywana zaleznie od potrzeb, przy czym w jednym obiekcie chronionym mozna tez umie¬ szczac kilka takich urzadzen. Urzadzenie wedlug wynalazku moze byc poza tym wyposazone w gniazda wtykowe do laczenia przewodu, dopro¬ wadzajacego prad elektryczny, przy czym urucho¬ mienie urzadzenia nastepuje wówczas nie tylko przy przerywaniu przewodu; ale takze przy wyje¬ ciu wtyczki z gniazda.Ponizej opisano przykladowo sposób postepowa¬ nia zgodnie z wynalazkiem przy zabezpieczaniu transportu pieniedzy w banknotach. Przyklad.W kazdym z opakowan banknotów umieszcza sie urzadzenie wedlug wynalazku tak, ze przewody, doprowadzajace prad elektryczny do elektromag¬ nesu 1 sa wyprowadzone na zewnatrz opakowania, przy czym kazde opakowanie ma na zewnatrz dwa gniazda wtykowe. Po zaladowaniu opakowania w kasie wysylajacej pieniadze, jedno gniazdo wtykowe laczy sie ze zródlem pradu w postaci akumulatora, a nastepnie odbezpiecza sie urza¬ dzenie przez wyjecie wkreta 10. Konwojent, prze¬ noszacy opakowanie do samochodu lub wagonu, jest zaopatrzony w akumulator, korzystnie zawie¬ szony na pasie pod ubraniem. W celu przyjecia opakowania wlacza on przewód swego akumula¬ tora do drugiego gniazda wtykowego opakowa¬ nia, po czym odlacza sie przewód z pierwszego gniazda. Po umieszczeniu opakowania w samo¬ chodzie czy wagonie wlacza sie przewód znajdu¬ jacego sie tam zródla pradu do pierwszego gniaz¬ da wtykowego, po czym konwojent moze odlaczyc przewód swojego akumulatora. Podobnie postepu¬ je sie przy przenoszeniu opakowania ze srodka transportowego na miejsce przeznaczenia. Jakie¬ kolwiek naruszenie obwodu pradu w czasie trans¬ portu, na przyklad zwarcie lub przerwanie choc¬ by jednego przewodu albo odlaczenie wtyczki, nieuniknione przy aktach gwaltu, powoduje na¬ tychmiast samoczynne opadniecie zasobnika 7 pod dzialaniem sily ciezkosci, rozbicie cienkich scia¬ nek tego zasobnika i rozlanie lub rozsypanie sub¬ stancji chemicznej, która wywiera odpowiednie dzialanie na chronione przedmioty.W obwód pradowy urzadzenia moze byc wla¬ czona szeregowo dowolna liczba wylaczników, które moga byc uruchamiane przez konwojenta czy osobe towarzyszaca, a nawet zdalnie za po¬ moca dlugiego kabla, na przyklad z budki kie¬ rowcy pojazdu.Powyzej opisano przykladowo urzadzenie do stosowania sposobu wedlug wynalazku, w którym przerwanie obwodu pradu elektrycznego powodu- 6 je opadniecie zasobnika pod wplywem sily ciez¬ kosci i rozbicie go o kolce w scianach oslony. W ramach wynalazku mozliwe jest jednak zapew¬ nienie rozbicia zasobnika mieszczacego substancje 5 chemiczna przy uzyciu innych srodków. Na przy¬ klad urzadzenie moze byc wyposazone w sprezy¬ ne, utrzymywana w stanie naprezenia przez elek¬ tromagnes i przerwanie obwodu pradu powoduje wówczas zwolnienie tej sprezyny, która uderza w 10 scianke zasobnika i rozbija ja. Najkorzystniejsze jest jednak wykorzystywanie w tym celu zjawis¬ ka grawitacji, gdyz zapewnia to rzeczywiscie nie¬ zawodne dzialanie urzadzenia. 15 PL